Γονεϊκό “burn out”: Το κύτταρο της ελληνικής κοινωνίας ξεμένει από χρόνο

Ερώτημα: Εχουν το χρόνο οι σημερινοί γονείς να δώσουν τη σωστή ανατροφή στα παιδιά τους και να τους αφιερώσουν το χώρο που τους αξίζει; Απάντηση: Δυστυχώς, όχι. Και αυτό συνιστά ένα από τα πιο “καυτά” ζητήματα της εποχής. Αυτό που αποκαλείται “parental burnout” είναι πλέον ένα φαινόμενο αναγνωρισμένο διεθνώς. Η γονεϊκή εξουθένεωση χαρακτηρίζει τα χρόνια μας και βάζει πολύ δύσκολα προβλήματα τόσο στους ίδιους γονείς όσο και στα παιδιά.

Νίκος Γιαννόπουλος

Πολύ μεγάλη έρευνα που διενεργήθηκε συνολικά σε 42 χώρες κατέδειξε ότι το πρόβλημα επιδεινώνεται σε κοινωνικές με υψηλές απαιτήσεις από τους γονείς. Και επιδεινώνεται γιατί τα δίκτυα υποστήριξης αποδυναμώνονται. Το μοντέλο της καθημερινότητας γίνεται έτσι μη βιώσιμο, συμπέρασμα που προκύπτει σχεδόν σε όλες τις χώρες ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες της καθεμιάς.

Ο ΟΑΣΑ έχει αποδείξει, με δική του έρευνα, ότι οι άνθρωποι μεταξύ 30 και 49 ετών, έχουν το λιγότερο ελεύθερο χρόνο και τη χαμηλότερη ικανοποίηση από τη χρήση αυτού του χρόνου. Μάλιστα η Ελλάδα βρίσκεται στα πολύ χαμηλά στρώματα του πίνακα με την ικανοποίηση από το ελεύθερο χρόνο.

Σε ότι αφορά τη χώρα μας κανείς δεν πρέπει να ξεχνάει ότι σύμφωνα με την Eurostat (στοιχεία 2024), το 33,6% των παιδιών βιώνει κάποιου είδους στέρηση. Το ποσοστό αυτό είναι το υψηλότερο στην Ευρωπαϊκή Ενωση μαζί με τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.

Μεγάλο βάρος, τέλος, πέφτει στις γυναίκες. Και πάλι ο ΟΑΣΑ, σε σχετική έρευνά του, τόνισε ότι ακόμη και σε οικογένειες που εργάζονται και οι δύο γονείς, οι γυναίκες αναλαμβάνουν το πιο δύσκολο κομμάτι της φροντίδας.

Το “εκρηκτικό κοκτέιλ”

Όλα τα παραπάνω δημιουργούν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ κούρασης και πίεσης μέσα σε κάθε σπίτι. Οι γονείς μοιράζουν τις δυνάμεις τους μεταξύ της δουλειάς, των παιδιών, του σπιτιού, των ατελείωτων μετακινήσεων και της οργάνωσης της καθημερινότητας. Πρόκειται για μία συνθήκη εξαιρετική αγχωτική.

Την ίδια ώρα η ποιότητα του χρόνου που περνάνε οι γονείς με τα παιδιά τους μειώνεται. Ελάχιστες φορές τρώνε μαζί, ελάχιστες φορές αφήνουν τις οθόνες τους, ελάχιστες φορές υπάρχει μία κοινή δραστηριότητα έξω από το σπίτι.

Φαινόμενα όπως αυτό παρατηρούνται σε πολλές οικογένειες ανεξάρτητα από την ταξική τους προέλευση. Γονείς με πολλές ευθύνες στα εργασιακά διαθέτουν συχνά όλο και λιγότερο χρόνο για τα παιδιά τους. Όχι γιατί δεν θέλουν αλλά επειδή δεν μπορούν.

Το management της οικογένειας και των παιδιών μετατρέπεται έτσι σε εφιάλτη. Οι γονείς δεν έχουν να διαχειριστούν μόνο την οικονομική πίεση (που στις μέρες μας είναι σαφώς αυξημένη) αλλά πρέπει να είναι ταυτόχρονα καλοί παιδαγωγοί, ψυχολόγοι και πολλά άλλα. Με λίγα λόγια: Τέλειοι γονείς.

Αν όλα αυτά συνδεθούν με το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι αναγκάζονται πλέον να κάνουν και δεύτερη δουλειά για να τα φέρουν βόλτα, καταλαβαίνει κανείς ότι το πρόβλημα της γονεϊκής εξουθένωσης αποκτά μεγάλες διαστάσεις. Η εξουθένωση αρχίζει από την εργασία και μεταφέρεται στο σπίτι όπου έτσι και αλλιώς ο χρόνος είναι λιγοστός.

Ποιο είναι το ζητούμενο

Το ενδιαφέρον σήμερα δεν είναι αν οι γονείς αγαπούν λιγότερο τα παιδιά τους. Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν το αντίθετο: οι σημερινοί γονείς επενδύουν τεράστια ενέργεια στα παιδιά τους.

Το ερώτημα είναι άλλο: αν πραγματικά η σύγχρονη εργασία, η ακρίβεια, οι μετακινήσεις και η συνεχής ψηφιακή πίεση αφήνουν τελικά χώρο για πραγματική οικογενειακή ζωή.

Σε κάθε υποχρέωση, η οικογένεια λειτουργεί πολλές φορές σαν κέντρο συντονισμού υποχρεώσεων και όχι σαν χώρος ξεκούρασης και επικοινωνίας.

Και όσο οι απαιτήσεις μεγαλώνουν, τόσο περισσότεροι γονείς νιώθουν ότι χάνουν μικρές στιγμές που δεν επιστρέφουν: μια συζήτηση χωρίς βιασύνη, ένα παιχνίδι, ένα βράδυ χωρίς κινητά. 

Από μία άποψη, το πιο ακριβό πράγμα σήμερα σαν να μην είναι το κόστος ζωής, αλλά ο κοινός χρόνος.