Νέο κληρονομικό δίκαιο: Οι αλλαγές στις ιδιόγραφες διαθήκες και τα μεταφερόμενα χρέη

Συζητείται και ψηφίζεται σήμερα στην Ολομέλεια το νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης για την “Αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου και άλλες διατάξεις”. Σκοπός του νομοσχεδίου είναι “ο εκσυγχρονισμός και η προσαρμογή του Κληρονομικού Δικαίου στις σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές ανάγκες” και στο αντικείμενο του περιλαμβάνονται ρυθμίσεις για:

Ανδρέας Μαραθιάς

α) την αναμόρφωση της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής και της νόμιμης μοίρας,
β) την αναθεώρηση του συστήματος για την ευθύνη του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας,
γ) την αναβάθμιση του θεσμού της δικαστικής εκκαθάρισης κληρονομίας,
δ) την απλοποίηση της διευθέτησης των σχέσεων των συγκληρονόμων,
ε) την εισαγωγή των νέων θεσμών κληρονομικού δικαίου, ήτοι των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου, των κληρονομικών συμβάσεων παραίτησης από μελλοντικά δικαιώματα στην κληρονομιά και
στ) την κατάργηση θεσμών του κληρονομικού δικαίου που έχουν περιπέσει σε αχρησία.

Με βάση την επεξεργασία του νομοσχεδίου στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή υπερ τάχθηκε η ΝΔ, κατά το ΚΚΕ και η Νέα Αριστερά και τα υπόλοιπα κόμματα επιφυλάχθηκαν  για την τελική τοποθέτησή τους κατά τη συζήτηση του σχεδίου νόμου στην Ολομέλεια.

Η κυβέρνηση και το Υπουργείο Δικαιοσύνης κάνουν λόγο μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στο Αστικό Δίκαιο των τελευταίων δεκαετιών και για μια συνολική προσπάθεια εκσυγχρονισμού των κανόνων που διέπουν τις κληρονομικές σχέσεις, επιχειρώντας να προσαρμόσει ένα θεσμικό πλαίσιο δεκαετιών στις νέες κοινωνικές και οικονομικές πραγματικότητες.

Ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας κλείνοντας χθες τη συζήτηση στην Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης  χαρακτήρισε το σχέδιο νόμου “μεταρρύθμιση με κοινωνικό πρόσημο”, τονίζοντας ότι η κυβέρνηση δεν επιδιώκει αποσπασματικές αλλαγές, αλλά μια ισορροπημένη παρέμβαση που θα συνδυάζει τον σεβασμό στην παράδοση του ελληνικού Αστικού Δικαίου με τις ανάγκες της σύγχρονης κοινωνίας.

Η μεταρρύθμιση, όπως είπε,  στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:

– την ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου,
– την προσαρμογή του Κληρονομικού Δικαίου στις σύγχρονες μορφές οικογενειακής και κοινωνικής ζωής και
– την απλούστευση διαδικασιών που σήμερα προκαλούν αβεβαιότητα, καθυστερήσεις και μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες.

Ιδιόγραφες διαθήκες

Πάντως ένα από τα βασικότερα ζητήματα που θίγονται στο νομοσχέδιο αφορά τις ιδιόγραφες διαθήκες, οι οποίες, σύμφωνα με το υπουργείο, αποτελούν διαχρονικά εστία αμφισβητήσεων και πολυετών δικαστικών συγκρούσεων. Ο κ. Μπούγας ανέφερε ότι σημαντικό μέρος των κληρονομικών διαφορών που φτάνουν στα δικαστήρια σχετίζεται με ζητήματα γνησιότητας, εγκυρότητας ή ερμηνείας διαθηκών.

Με τις νέες ρυθμίσεις, η κυβέρνηση επιχειρεί να περιορίσει τις περιπτώσεις αμφισβήτησης, να διασφαλίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια την πραγματική βούληση του διαθέτη και να ενισχύσει την ασφάλεια στις συναλλαγές.

Στόχος είναι να μειωθούν οι πολύχρονες δικαστικές αντιδικίες που συχνά οδηγούν σε οικονομική και οικογενειακή φθορά, ενώ ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο ζήτημα της “νόμιμης μοίρας”, δηλαδή του κατοχυρωμένου δικαιώματος στενών συγγενών στην κληρονομιά.

Ο κ. Μπούγας ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση δεν καταργεί τον θεσμό, τον οποίο χαρακτήρισε “πυρήνα προστασίας της οικογένειας” στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο, ωστόσο, όπως σημείωσε, επιχειρείται μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των συγγενών και στη δυνατότητα μεγαλύτερης ελευθερίας διάθεσης της περιουσίας από τον διαθέτη. Η κυβέρνηση εκτιμά ότι το ισχύον καθεστώς, σε αρκετές περιπτώσεις, οδηγεί σε υπερβολική πολυδιάσπαση περιουσιών, αλλά και σε ατέρμονες δικαστικές διαμάχες μεταξύ συγγενών.

Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο επιχειρεί να εξασφαλίσει ότι ο νόμιμος μεριδούχος δεν θα στερείται των δικαιωμάτων του, ακόμη και όταν η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται πλέον σε χρηματική αξίωση. Μάλιστα, απαντώντας στις επιφυλάξεις του ΠΑΣΟΚ για πληρέστερη διασφάλιση των δικαιωμάτων των κληρονόμων, δήλωσε ανοιχτός σε βελτιωτικές προτάσεις.

Προστασία των κληρονόμων από χρέη

Επίσης κεντρικό σημείο της μεταρρύθμισης αποτελεί και η προσπάθεια αντιμετώπισης του φαινομένου των μαζικών αποποιήσεων κληρονομιών λόγω χρεών.

Όπως ανέφερε ο υφυπουργός, η πράξη έχει αναδείξει σοβαρές κοινωνικές στρεβλώσεις, καθώς πολλοί πολίτες -ακόμη και ανήλικοι ή νέοι άνθρωποι- έρχονται αντιμέτωποι με υπέρογκα χρέη που συνοδεύουν μια κληρονομιά, συχνά χωρίς να έχουν πλήρη γνώση της οικονομικής κατάστασης του θανόντος.

Οι νέες ρυθμίσεις προβλέπουν μεγαλύτερη προστασία των κληρονόμων, καλύτερη ενημέρωσή τους για τις οικονομικές εκκρεμότητες της κληρονομιάς και σαφέστερο διαχωρισμό της κληρονομιάς περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Σύμφωνα με την κυβέρνηση, στόχος είναι να μειωθεί η αβεβαιότητα και να αποτραπούν άδικες οικονομικές συνέπειες που συχνά οδηγούν στην πλήρη αποποίηση περιουσιακών στοιχείων.

“Το Δίκαιο πρέπει να συμβαδίζει με την κοινωνία” επεσήμανε ο κ.Μπούγας,  κάνοντας λόγο για νέες μορφές συμβίωσης, διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες και μεταβαλλόμενα κοινωνικά δεδομένα που απαιτούν θεσμική προσαρμογή. Όπως είπε, το Κληρονομικό Δίκαιο οφείλει να ανταποκρίνεται στις αλλαγές αυτές “με θεσμική σοβαρότητα αλλά και κοινωνική ευαισθησία”, χωρίς όμως να διαρρηγνύεται η συνοχή του ελληνικού Αστικού Δικαίου.

Να σημειωθεί ότι η έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων τοποθετείται στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ έως τότε αναμένονται και οι σχετικές φορολογικές ρυθμίσεις από το υπουργείο Οικονομικών, ειδικά για το ζήτημα των κληρονομικών συμβάσεων που εισάγονται για πρώτη φορά στο ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο.