Μοντέλο τετραήμερης εργασίας: Τι δείχνει η εφαρμογή του σε ευρωπαϊκές χώρες-Πόσο υλοποιήσιμο είναι στην Ελλάδα

Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ και του Νίκου Ανδρουλάκη για πιλοτική εφαρμογή της τετραήμερης εργασίας στην Ελλάδα προκάλεσε (και εξακολουθεί να προκαλεί) έντονες συζητήσεις. Η κυβερνητική πλευρά απέρριψε σχεδόν αυτόματα την πρόταση ενώ φορείς και ενώσεις επιχειρήσεων (κυρίως μικρομεσαίων) τόνισαν ότι με τις παρούσες συνθήκες στην ελληνική οικονομία η πρόταση είναι μάλλον ανεφάρμοστη.

Νίκος Γιαννόπουλος

Σε κάθε περίπτωση πάντως, η πρόταση δεν ήρθε εν κενώ ούτε συνιστά και καμία μεγάλη πρωτοτυπία. Εφαρμόζεται, υπό όρους, σε χώρες του δυτικού κόσμου και τις περισσότερες φορές το αποτέλεσμα ήταν από ικανοποιητικό έως εντυπωσιακό.

Το ΠΑΣΟΚ είχε κατά νου κατά κύριο λόγο το μοντέλο της Ισλανδίας.

Άλλη η οικονομία και διαφορετικές οι συνθήκες βέβαια, ωστόσο ο χρόνος της πιλοτικής εφαρμογής (τέσσερα χρόνια) είναι πολύ μεγάλος για να αδιαφορήσει κανείς.

Το παράδειγμα της Ισλανδίας-Βρετανίας

Το εργασιακό εβδομαδιαίο ωράριο μειώθηκε στις 35 ώρες χωρίς να υπάρξει παράλληλη μείωση των αποδοχών. Σύμφωνα με τις σχετικές μετρήσεις, η παραγωγικότητα στη χειρότερη περίπτωση έμεινε ίδια ή πολλές φορές αυξήθηκε. Στα σχετικά τεστ καταγράφηκε ότι οι εργαζόμενοι βρήκαν καλύτερη ισορροπία μεταξύ εργασίας και προσωπικής ζωής, γεγονός θετικό για όλες τις πλευρές.

Το μοντέλο θεωρήθηκε τόσο πετυχημένο που πολλά συνδικάτα διαπραγματεύτηκαν εν συνεχεία μικρότερο ωράριο ανά τομέα και πέτυχαν να το εξασφαλίσουν.

Ανάλογη πιλοτική εφαρμογή έγινε στη Μεγάλη Βρετανία το 2022. Πήραν μέρος 61 εταιρίες με συνολικά 3000 εργαζόμενους.

Παρατηρήθηκαν οι εξής ευεργετικές συνέπειες:

Μειώθηκαν τα φαινόμενα burnout, οι απουσίες από την εργασία επίσης λιγόστεψαν, η παραγωγικότητα παρέμεινε στα ίδια επίπεδα. Εταιρίες που δραστηριοποιούνται στο marketing, την τεχνολογία κτλ υιοθέτησαν το μέτρο μόνιμα. Αντιθέτως, βιομηχανίες και καταστήματα λιανικής, όχι.

Το ισπανικό και το γαλλικό μοντέλο

Η Ισπανία (της σοσιαλιστικής κυβέρνησης Σάντσεθ) εφαρμόζει πιλοτικά προγράμματα στο δικό της πολιτικό στιλ.

Δίνει σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις μερική επιδότηση μισθού με αντάλλαγμα μείωση του χρόνου της εργασίας. Δίνεται, επίσης, έμφαση στην αύξηση της παραγωγικότητας μέσω της χρήσης τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης. Τα αποτελέσματα αναμένονται.

Στη Γαλλία, τέλος, το 35ώρο έχει καθιερωθεί εδώ και 20 χρόνια και ισχύει καθολικά. Στις πλείστες των περιπτώσεων, οι αποδοχές δεν μειώθηκαν και το γαλλικό παράδειγμα ενέπνευσε πολλούς στην Ευρώπη να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο έστω και πιλοτικά.

Πού λειτουργεί καλύτερα το μοντέλο

Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί άρα ότι δεν υπάρχουν παραδείγματα προς μελέτη.

Φαίνεται ότι το μοντέλο λειτουργεί περισσότερο αποδοτικά (ανάλογα και τη χώρα βέβαια) όταν υπάρχει μεγάλο ποσοστό ψηφιοποίησης στην εργασία, όταν καταγράφεται υψηλό επίπεδο οργάνωσης και όταν η δουλειά μετριέται περισσότερο με το τελικό της αποτέλεσμα και όχι με τις ώρες παρουσίας.

Αντίθετα, περισσότερα προβλήματα καταγράφονται όταν μιλάμε για θέσεις εργασίας στις οποίες απαιτείται φυσική παρουσία (λιανική πώληση για παράδειγμα) και σε τομείς που η παραγωγικότητα της εργασίας είναι ήδη χαμηλή.

Η στόχευση της πρότασης του ΠΑΣΟΚ

Το ΠΑΣΟΚ πάντως έχει εντοπίσει την πρότασή του σε μεγάλες επιχειρήσεις και σε πεδία εργασίας που απαιτούν υψηλή ειδίκευση και γνώσεις, λέγοντας ότι μία εργασιακή εβδομάδα των 32 μέχρι 35 ωρών χωρίς μείωση αποδοχών μπορεί να βοηθήσει από κοινού και τους εργαζόμενους και τους εργοδότες.

Σε κάθε περίπτωση η τετραήμερη εργασία (ή η μείωση του ωραρίου σε πενθήμερη βάση) φαίνεται να απαιτεί εμπιστοσύνη, μετρήσιμους στόχους και επικεφαλής που ξέρουν να διοικήσουν μακριά από τα συνηθισμένα.

Γι’ αυτό και η σχετική πρόταση, αφού κατατέθηκε επισήμως, καλό θα είναι να συζητηθεί χωρίς κραυγές και προκαταλήψεις. Ακόμα και στην ελληνική οικονομία φαίνεται ότι υπάρχουν κλάδοι στους οποίους το μοντέλο μπορεί να εφαρμοστεί, έστω και πιλοτικά.