Συνταγματική Αναθεώρηση: Στο μικροσκόπιο οι βασικές θέσεις ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΣΥΡΙΖΑ- Διαφορετική προσέγγιση και… μία βασική σύγκλιση

Η επικείμενη Αναθεώρηση του Συντάγματος, μοιάζει να είναι το διακύβευμα των εθνικών εκλογών, καθώς κυβέρνηση και κόμματα της αντιπολίτευσης παρά τις διαφωνίες τους και τις διαφορετικές προσεγγίσεις τους σε πολιτικό και επικοινωνιακό επίπεδο συμφωνούν στην ανάγκη ενός νέου Καταστατικού Χάρτη που θα ανταποκρίνεται στις προκλήσεις του μέλλοντος για την λειτουργία της Ελληνικής Δημοκρατίας του 21ου αιώνα.

Μέχρι τώρα τρια κόμματα (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ) έχουν παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο κατά την άποψη τους και στοχευμένο σχέδιο Αναθεώρησης ενόψει της έναρξης της σχετικής διαδικασίας με τη συγκρότηση της Επιτροπής Αναθεώρησης, προκειμένου η νυν-“προτεινουσα” Βουλη να εισηγηθεί στην επόμενη-“αναθεωρητέα” Βουλή, η οποία θα κληθεί να εγκρίνει τις διατάξεις προς αναθεώρηση.

Το άρθρο 110 του Συντάγματος στις παραγράφους 2, 3 και 4 αναφέρει χαρακτηριστικά:

– H ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Βουλής που λαμβάνεται, ύστερα από πρόταση πενήντα τουλάχιστον βουλευτών, με πλειοψηφία των τριών πέμπτων (σ.σ. 180) του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους έναν τουλάχιστον μήνα. Mε την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναφερθούν.
–  Αφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Βουλή, η επόμενη Βουλή, κατά την πρώτη σύνοδο της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις.
–  Aν η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος έλαβε την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών (σ.σ. 151) , όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων (σ.σ. 180), η επόμενη Βουλή κατά την πρώτη σύνοδο της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων (σ.σ. 180)  του όλου αριθμού των μελών της.

Η πρόταση της ΝΔ

Το κυβερνών κόμμα εντός των επόμενων  ημερών αναμένεται να αναλάβει τη σχετική πρωτοβουλία, με τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, στην πρόσφατη συνεδρίαση της ΚΟ της ΝΔ να παρουσιάζει τα 30 άρθρα του Συντάγματος, τα οποία η πλειοψηφία θα θέσει στο τραπέζι της αρμόδιας  Επιτροπής που θα συσταθεί.

Ειδικότερα η πρόταση Συνταγματικής Αναθεώρησης της ΝΔ διαμορφώνεται στους εξής άξονες:

Πρώτον, στον άξονα της προστασίας των δικαιωμάτων και των συλλογικών αγαθών της νέας εποχής, με έμφαση στην αναγνώριση των προκλήσεων της τεχνητής νοημοσύνης, την αναμόρφωση του πλαισίου της ανώτατης εκπαίδευσης, την κλιματική προστασία και τη διαγενεακή δικαιοσύνη.

Δεύτερον, στον άξονα της δημοκρατικής συμμετοχής, με έμφαση στη δημοκρατική οργάνωση και λειτουργία των πολιτικών κομμάτων, την επιστολική ψήφο και τη συνταγματική σύνδεση του εκλογικού συστήματος με την εύλογη αναλογικότητα και την κυβερνησιμότητα.

Τρίτον, στον άξονα της πολιτειακής και κοινοβουλευτικής λειτουργίας, με έμφαση στην ενίσχυση του θεσμικού ρόλου της Βουλής και του βουλευτή, την πρόβλεψη μίας εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και τη συνταγματική κατοχύρωση βασικών αρχών καλής νομοθέτησης.

Τέταρτον, στον άξονα της λογοδοσίας, της θεσμικής ανεξαρτησίας και της εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη, με έμφαση στην αναμόρφωση του πλαισίου για την ποινική ευθύνη των υπουργών, την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης χωρίς κυβερνητική παρέμβαση και την ενίσχυση του ρόλου του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου κατά τον έλεγχο της συνταγματικότητας των νόμων.

Πέμπτον, στον άξονα της αποτελεσματικής και αξιοκρατικής λειτουργίας του Κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης, με έμφαση στην εξασφάλιση ίσης πρόσβασης σε δημόσια αγαθά σε όλη την επικράτεια, στον εκσυγχρονισμό του πλαισίου λειτουργίας των Ο.Τ.Α. και στον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας στο Δημόσιο.

Έκτον, στον άξονα της δημοσιονομικής υπευθυνότητας και της φορολογικής ασφάλειας, με έμφαση στην απαγόρευση αναδρομικής επιβολής φόρου ή άλλου οικονομικού βάρους, τη δυνατότητα σταθερού φορολογικού καθεστώτος για στρατηγικές επενδύσεις και τη συνταγματική κατοχύρωση της δημοσιονομικής ισορροπίας.

Αναλυτικά, η πρόταση της ΝΔ για τη Συνταγματική Αναθεώρηση είναι:

Άρθρο 5 ή άρθρο 5Α ή νέο άρθρο 5Β

Η τεχνητή νοημοσύνηοφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει.

Άρθρα 14, 15

Αποκάθαρση και εξορθολογισμός τύπου, τηλεόρασης, ραδιοφώνου, διαδικτύου.
Προστασία του δημοσιογράφου και έναντι του εργοδότη του.

Άρθρο 16

Κρατική μέριμνα για την προστασία, την καλλιέργεια και τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας.
Προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του ελληνικού έθνους και του ελληνικού πολιτισμού.
Τα έτη υποχρεωτικής φοίτησης δεν μπορεί να είναι λιγότερα από έντεκα (αντί για εννέα σήμερα).
Δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης από νομικά πρόσωπα πανεπιστημιακής εκπαίδευσης που μπορεί να έχουν δημόσιο ή μη κρατικό/μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα με πλήρη αυτοδιοίκηση, υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής και υπό τον όρο διασφάλισης υψηλού επιπέδου των παρεχομένων σπουδών.

Άρθρο 17

Διατύπωση με πιο λιτό τρόπο.
Προστασία όχι μόνο της ιδιοκτησίας, αλλά της περιουσίας (μετοχές, ομόλογα, πνευματική και βιομηχανική ιδιοκτησία, εμπορικό σήμα).
Αποζημίωση για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση.
Δυνατότητα μεταφοράς συντελεστή δόμησης (δυναμική πολεοδομία).
Αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτηρίων για κοινωνικούς σκοπούς.

Άρθρο 21

Κρατική μέριμνα για προσιτή στέγη.
Λήψη υπόψη διαγενεακής δικαιοσύνης και αλληλεγγύης.

Άρθρο 24

Λήψη μέτρων για την αντιμετώπιση του φαινομένου της κλιματικής αλλαγής, την αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την κατοχύρωση του περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και την προστασία των ζώων.

Άρθρο 29

Τα κόμματα οφείλουν να οργανώνονται και να λειτουργούν με δημοκρατικό τρόπο.
Νόμος ορίζει τις προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας πολιτικού κόμματος.
Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο του άρθρου 100 ελέγχει τη συνδρομή των προϋποθέσεων συμμετοχής του πολιτικού κόμματος στις εκλογές.

Άρθρο 30

Μια εξαετής θητεία Προέδρου της Δημοκρατίας (με μεταβατική για τον υπηρετούντα Πρόεδρο).

Άρθρο 41 παρ. 2, 5

Κατάργηση διάλυσης της Βουλής για εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας. Διάλυση με πρόταση της Κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής (αυτοδιάλυση Βουλής).

Άρθρο 44 παρ. 2

Εισαγωγή κανόνων καλής διενέργειας των δημοψηφισμάτων: Το ερώτημα πρέπει να διατυπώνεται με τρόπο εύληπτο και κατανοητό για τους πολίτες. Μεταξύ της προκήρυξης και της διενέργειας του δημοψηφίσματος πρέπει να μεσολαβεί επαρκής χρόνος τουλάχιστον είκοσι ημερών.

Άρθρο 51 παρ. 4

Δυνατότητα άσκησης του εκλογικού δικαιώματος με επιστολική ψήφο και για τους εκλογείς που βρίσκονται εντός της Επικράτειας.

Άρθρο 54 παρ. 1, 3

Το εκλογικό σύστημα θα πρέπει να διασφαλίζει εύλογη αναλογικότητα και κυβερνησιμότητα της χώρας.
Με νόμο μπορεί να προβλέπεται ότι η επικράτεια διαιρείται σε ελάσσονες και μείζονες περιφέρειες.

Άρθρο 55 παρ. 1

Δικαίωμα εκλέγεσθαι στα 21.
Αναστολή υποχρέωσης στράτευσης για όσο χρόνο διαρκεί η βουλευτική ιδιότητα.

Άρθρα 56, 57

Κατάργηση λεπτομερειακού καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων. Καθιέρωση γενικών αρχών και εξουσιοδότηση νόμου για εφαρμογή από μεθεπόμενες εκλογές ή αμέσως με πλειοψηφία δύο τρίτων.

Άρθρο 60

Θωράκιση θεσμικού ρόλου του βουλευτή κατά την άσκηση της νομοθετικής και ελεγκτικής του αρμοδιότητας και κατά την επικοινωνία με την εκλογική του περιφέρεια, σύμφωνα με το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής.

Άρθρο 73 παρ. 1

Συνταγματική κατοχύρωση αρχών καλής νομοθέτησης: Επαρκούς προνομοθετικής διαβούλευσης, αξιολόγησης της εφαρμογής του νόμου και μέτρων κωδικοποίησης της νομοθεσίας.

Άρθρο 78 παρ. 2, 6

Φόρος ή οποιοδήποτε άλλο οικονομικό βάρος δεν μπορεί να επιβληθεί με νόμο αναδρομικής ισχύος.
Μπορεί να παρέχονται κίνητρα για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές για την εθνική οικονομία ιδιωτικές επενδύσεις.

Άρθρο 79

Ο προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη δημοσιονομική ισορροπία μεταξύ εσόδων και εξόδων και τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία.
Κατάθεση και δημοσιότητα ετήσιου απολογισμού εκ μέρους φορέων που χρηματοδοτούνται, άμεσα ή έμμεσα, από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Άρθρο 81 παρ. 2

Δυνατότητα πρόβλεψης με νόμο λειτουργικού ασυμβιβάστου βουλευτή/υπουργού και προσωρινής αναπλήρωσης.
Δυνατότητα διορισμού Αντιπροέδρων του Υπουργικού Συμβουλίου και μη υπουργών.

Άρθρο 82

Κανόνες καλής κυβερνητικής λειτουργίας.

Άρθρο 86

Κατάργηση «αμελλητί» και αρμοδιότητας της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης.
Προκαταρκτική εξέταση από Εισαγγελέα Εφετών και πρόταση άσκησης δίωξης από Εισαγγελέα Αρείου Πάγου. Εναλλακτικά προαξιολόγηση ποινικής ευθύνης Υπουργών από μεικτό δικαστικοπολιτικό όργανο.
Άσκηση δίωξης με απόφαση Βουλής, με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, με ονομαστική ψηφοφορία.

Άρθρο 89

Επιτρέπεται βάσει εκτελεστικού νόμου η ανάθεση ειδικών διοικητικών καθηκόντων σε δικαστικούς λειτουργούς με απόφαση της Βουλής.
Δεν επιτρέπεται η συμμετοχή τους με οποιαδήποτε ιδιότητα στην Κυβέρνηση, η τοποθέτησή τους σε πολιτικές θέσεις ή η τοποθέτησή τους σε ανεξάρτητες αρχές για τρία τουλάχιστον χρόνια από την αφυπηρέτησή τους.

Άρθρο 90 παρ. 5

Προαγωγές στις θέσεις των ανωτάτων δικαστών από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή μεταξύ των αρχαιοτέρων δικαστών, χωρίς κυβερνητική παρέμβαση, από κατάλογο τριών δικαστών για κάθε θέση που προτείνονται από τις οικείες ολομέλειες.

Άρθρο 100

Σύνθεση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου με τριετή θητεία, αποτελούμενου από εννέα δικαστές (τους 3 Προέδρους των Ανωτάτων Δικαστηρίων, από 2 δικαστές εκλεγόμενους από τις Ολομέλειες του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Αρείου Πάγου, 2 τακτικούς Καθηγητές Νομικής που επιλέγονται από τα λοιπά μέλη).
Αρμοδιότητα προληπτικού ελέγχου συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο για ψηφισμένο νομοσχέδιο εκτός από εκείνα που αφορούν αποκλειστικά κύρωση διεθνών συνθηκών, μετά από αίτημα του Προέδρου της Δημοκρατίας, του Πρωθυπουργού ή της Βουλής (έως δύο φορές σε κάθε σύνοδο).
Η απόφαση περί αντισυνταγματικότητας ή αντίθεσης προς το ενωσιακό δίκαιο κωλύει την έκδοση του νόμου. Η απόφαση περί συνταγματικότητας δεσμεύει τα δικαστήρια μετά την έκδοση του νόμου.

Άρθρο 101 παρ. 3, 5

Αποκεντρωτικό σύστημα: Κατάργηση τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ αποκεντρωμένων διοικήσεων, η εφαρμογή του αποκεντρωτικού συστήματος μπορεί να γίνει είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένης κρατικής δομής και/είτε με ύπαρξη αποκεντρωμένων υπηρεσιών των υπουργείων και των λοιπών φορέων του δημοσίου τομέα.
Κρατική μέριμνα για τη στήριξη του πρωτογενούς τομέα και την ανάπτυξη της ελληνικής περιφέρειας, ώστε να εξασφαλίζεται ίση πρόσβαση σε δημόσια αγαθά σε όλη την επικράτεια.
Αρχές της χρηστής διοίκησης, της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της αξιοκρατίας. Συνταγματική κατοχύρωση Εθνικής Αρχής Διαφάνειας.

Άρθρο 101A

Επιλογή Προέδρων και Μελών ανεξαρτήτων αρχών από κοινοβουλευτική επιτροπή από κατάλογο τριών υποψηφίων που προτείνονται από Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων μετά από δημόσια πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Στο Συμβούλιο συμμετέχουν ex officio ο Διοικητής της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ο Πρόεδρος του Ανωτάτου Συμβουλίου Επιλογής Προσωπικού, ο Διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, ο Πρόεδρος της Συνόδου των Πρυτάνεων και ο επικεφαλής του συλλογικού οργάνου που εκπροσωπεί τους ΟΤΑ α’ ή β’ βαθμού.

Άρθρο 102

Νόμος καθορίζει τους βαθμούς τοπικής αυτοδιοίκησης οι οποίοι είναι έως δύο (2).
Με αποφάσεις των αρμοδίων οργάνων των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης μπορούν να επιβάλλονται τοπικοί ή ειδικοί φόροι ή βάρη οποιασδήποτε φύσης.
Οι προϋπολογισμοί των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης καταρτίζονται μετά από επαρκή δημόσια διαβούλευση με τους κατοίκους των οικείων περιοχών και οφείλουν να διασφαλίζουν τη δημοσιονομική ισορροπία.
Πειθαρχικές ποινές αργίας/έκπτωσης στα αιρετά όργανα των ΟΤΑ επιβάλλονται με απόφαση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου.

Άρθρο 103

Επανακαθορισμός της έννοιας της μονιμότητας. Νόμος ορίζει τη διαδικασία, τα κριτήρια για την αξιολόγηση των δημοσίων υπαλλήλων, τις επιβραβεύσεις και τις ποινές που αυτή μπορεί να επιφέρει, συμπεριλαμβανομένης της οριστικής παύσης, ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου. Οι επιβραβεύσεις συνδέονται με προσόντα και απόδοση.
Αξιολόγηση δημοσίων υπαλλήλων, με βάση τις αρχές της αμεροληψίας, της ουδετερότητας, της επαγγελματικής ικανότητας και της αποδοτικότητας, με δυνατότητα συμμετοχής και του ΑΣΕΠ.
Αξιολόγηση γίνεται αμφίδρομα, ήτοι και από τους υφισταμένους προς τους προϊσταμένους τους, καθώς και από τους πολίτες προς όλους.

Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ

Χθες στη συνεδρίαση της ΚΟ του ΠΑΣΟΚ, ο πρόεδρος του κόμματος, Νίκος Ανδρουλάκης, παρουσίασε τους  3 βασικούς άξονες των προτάσεων του ΠΑΣΟΚ για τη συνταγματική αναθεώρηση. Και συγκεκειμένα:

1. Ατομικά δικαιώματα

– Η προστασία απέναντι στην έμφυλη βία και τις γυναικοκτονίες πρέπει να αναγνωρίζεται ως ρητή υποχρέωση του κράτους
– Καθολική πρόσβαση στις βασικές ψηφιακές υπηρεσίες, την προστασία των πολιτών από πρακτικές ψηφιακής χειραγώγησης και τη θέσπιση συνταγματικών εγγυήσεων διαφάνειας, λογοδοσίας και ανθρώπινης εποπτείας στη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.

2. Ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και κατοχύρωση των δημόσιων αγαθών

– Συνταγματική κατοχύρωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας ως θεμελιώδους δημόσιου θεσμού, με υποχρέωση ισότιμης πρόσβασης όλων των πολιτών στις υπηρεσίες υγείας.
– Η πρόσβαση σε προσιτή κατοικία πρέπει να αποτελεί υποχρέωση του κράτους, με δυνατότητα ανάπτυξης κοινωνικής κατοικίας αλλά και παρεμβάσεων στην αγορά ακινήτων και αντιμετώπιση ζητημάτων μίσθωσης.
– Η ενεργειακή ασφάλεια και η δίκαιη ενεργειακή μετάβαση πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ζητήματα κοινωνικής συνοχής και εθνικής στρατηγικής.
– Η προστασία του περιβάλλοντος πρέπει να συνδέεται και με τη διαγενεακή δικαιοσύνη — με την υποχρέωση δηλαδή να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές μία χώρα βιώσιμη και ασφαλή.
– Συνταγματική κατοχύρωση και προστασία του δημόσιου χαρακτήρα του νερού.

3. Ισχυροποίηση των θεσμικών αντιβάρων και θωράκιση της ίδιας της Δημοκρατίας

– Η ποινική διερεύνηση δεν μπορεί να εξαρτάται από κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς. Η αρμοδιότητα αυτή πρέπει να ανατεθεί σε ειδικά δικαστικά όργανα.
– Αλλαγές στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, ώστε να περιοριστεί η άμεση κυβερνητική επιρροή και να ενισχυθεί η θεσμική ανεξαρτησία της.
– Συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, με αρμοδιότητα: τον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων, των εκλογικών δαπανών και των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης των πολιτικών προσώπων.
– Ενίσχυση της διαφάνειας στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ΜΜΕ, μέτρα κατά της υπερσυγκέντρωσης, και προστασία της πολυφωνίας.
– Η ευρύτατη πλειοψηφία των 180 βουλευτών να απαιτείται υποχρεωτικά στη δεύτερη αναθεωρητική βουλή για την επίτευξη των μέγιστων συναινέσεων.
– Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας να εκλέγεται με αυξημένες πλειοψηφίες, ώστε να διαθέτει τη μεγαλύτερη δυνατή νομιμοποίηση και αποδοχή. Με διατήρηση της αποσύνδεσης της εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας από τη διάλυση της Βουλής.
– Περισσότερη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια σε Βουλή και αυτοδιοίκηση.Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑΑπό το Φεβρουάριο, όταν ο πρωθυπουργός έδωσε το στίγμα της ΝΔ για την αναθεώρηση του Συντάγματος,  ο ΣΥΡΙΖΑ παρουσίασε συνοπτικά τις θέσεις-προτάσεις του, οι οποίες είναι: 

1. Αναθεώρηση του άρθρου 16. Ρητή κατοχύρωση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα των μη κρατικών πανεπιστημίων.

2. Αναθεώρηση του άρθρου 17.  Θεσπίζεται υποχρέωση του κράτους να μεριμνά για την προστασία των παραμεθόριων και ευαίσθητων περιοχών της χώρας. Εισάγεται νομοθετική εξουσιοδότηση για τη θέσπιση ειδικών περιορισμών και όρων στην άμεση ή έμμεση κτήση και μεταβίβαση δικαιωμάτων στις περιοχές αυτές, καθώς και σχετικών μηχανισμών ελέγχου ή απαγόρευσης συναλλαγών για λόγους εθνικής ασφάλειας.

3. Αναθεώρηση του άρθρου 21. Κατοχυρώνεται το Εθνικό Σύστημα Υγείας ως συνταγματικός θεσμός. Θεσπίζεται υποχρέωση του Κράτους να μεριμνά για τη διασφάλιση της πρόσβασης των πολιτών σε επαρκή και προσιτή κατοικία, ιδίως μέσω της ανάπτυξης προγραμμάτων κοινωνικής κατοικίας.

4. Αναθεώρηση του άρθρου 86. Ουσιαστική αποπολιτικοποίηση της ευθύνης υπουργών. Η προτεινόμενη ρύθμιση απομακρύνει πλήρως τη Βουλή από τη διαδικασία δίωξης. Τη σχετική αρμοδιότητα αναλαμβάνει ειδικό συμβούλιο, και αν η υπόθεση φτάσει στο ακροατήριο, η δίκη διεξάγεται ενώπιον του Ειδικού Δικαστηρίου.

5. Αναθεώρηση του άρθρου 90. Δικαιοσύνη χωρίς κυβερνητική κηδεμονία. Μεταφορά της αρμοδιότητας επιλογής της ηγεσίας της Δικαιοσύνης σε ειδική μεικτή επιτροπή με 19 μέλη, κατά πλειοψηφία αποτελούμενη από μέλη της εθνικής αντιπροσωπείας, δικαστές και μέλη της νομικής κοινότητας. Συνταγματική κατοχύρωση της τετραετούς απαγόρευσης ανάληψης δημοσίων θέσεων ευθύνης από αφυπηρετήσαντες δικαστικούς λειτουργούς.

6. Αναθεώρηση του άρθρου 102. Ενισχύεται η αρχή της αυτοδιοίκησης, με τη σαφέστερη κατοχύρωση του τεκμηρίου αρμοδιότητας υπέρ των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Διευρύνεται η διοικητική και κανονιστική αυτοτέλεια των ΟΤΑ και περιορίζεται η κρατική εποπτεία σε έλεγχο νομιμότητας.

7. Αναθεώρηση του άρθρου 110. Η υπερπλειοψηφία των 3/5 να απαιτείται υποχρεωτικά στη δεύτερη, αναθεωρητική Βουλή.

8. Συνταγματική κατοχύρωση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, η οποία θα επιφορτιστεί με τον έλεγχο των οικονομικών των κομμάτων, των εκλογικών δαπανών και των δηλώσεων περιουσιακής κατάστασης των βουλευτών.

Οι βασικές θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ

Η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ για τη συνταγματική αναθεώρηση (όπως διαμορφώνεται ενόψει της διαδικασίας του 2026) επικεντρώνεται στην εμβάθυνση της δημοκρατίας, την προστασία των κοινωνικών δικαιωμάτων και τον εκσυγχρονισμό των θεσμών, αντιτασσόμενος στην υπερσυγκέντρωση εξουσιών.

Βασικοί άξονες περιλαμβάνουν την ενίσχυση του κράτους δικαίου, τη διαφάνεια και την προστασία των «κοινών» (νερό, ενέργεια).

Βασικοί Άξονες και Προτάσεις:

Δημοκρατία & Θεσμοί: Ενίσχυση της λαϊκής κυριαρχίας, με προτάσεις για δημοψηφίσματα με λαϊκή πρωτοβουλία.

Δικαιοσύνη & Διαφάνεια: Θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης και έμφαση στη λογοδοσία.

Κοινωνικά Δικαιώματα & Κοινά Αγαθά: Συνταγματική κατοχύρωση της δημόσιας ιδιοκτησίας σε βασικά αγαθά (νερό, ενέργεια) και προστασία της εργασίας.

Σχέσεις Εκκλησίας-Κράτους: Θεσμοθέτηση ουδετερόθρησκου κράτους, διατηρώντας ωστόσο την ορθόδοξη παράδοση.

Εκλογικό Σύστημα: Πάγια θέση για αναλογικότερο εκλογικό σύστημα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ ασκεί σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας για “αντικοινωνικές προθέσεις” και “υπερσυγκέντρωση εξουσιών”, δηλώνοντας ότι θα καταθέσει τη δική του πρόταση.