Ελευθερία του Τύπου: Σε ιστορικό χαμηλό η Ευρώπη-Τι συμβαίνει στην Ελλάδα

Στις 3 Μαΐου, ήταν η Παγκόσμια Ημέρα Ελευθερίας του Τύπου. Σύμφωνα με τον ετήσιο διεθνή δείκτη που δημοσιεύουν οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα (RSF), η ελευθερία του Τύπου στην Ευρώπη βρίσκεται στο χαμηλότερο σημείο της εδώ και 25 χρόνια.

Οι Δημοσιογράφοι Χωρίς Σύνορα διαπίστωσαν ότι λιγότερο από το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού ζει σε χώρα όπου το επίπεδο ελευθερίας του Τύπου είναι «καλό». Στην Ευρώπη, το ποσοστό είναι ελαφρώς υψηλότερο, στο 9,5%.

«Η Ευρώπη, σε σύγκριση με άλλες περιοχές του κόσμου, παραμένει η ασφαλέστερη ήπειρος για τους δημοσιογράφους», δήλωσε στο TEC ο Pavol Szalai, Διευθυντής του Γραφείου της Πράγας στο RSF.

Ωστόσο, προσθέτει, η εικόνα έχει αλλάξει την τελευταία δεκαετία. «Μετράμε σε μια κλίμακα από το 0 έως το 100. Σήμερα, η βαθμολογία για την Ευρώπη είναι 74 στα 100. Το 2016, ήταν στο 81».

Φέτος, μόνο επτά από τις 180 χώρες περιλαμβάνονται στην κατηγορία «καλή». Αυτές είναι η Νορβηγία (1η), η Ολλανδία (2η), η Εσθονία (3η), η Δανία (4η), η Σουηδία (5η), η Φινλανδία (6η) και η Ιρλανδία (7η). Η υπόλοιπη Ευρώπη κατατάσσεται «ικανοποιητικά», αν και μερικές χαρακτηρίζονται ως «προβληματικές» (συμπεριλαμβανομένων της Ιταλίας και της Ελλάδας) ή ακόμα και «δύσκολες» (Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Σερβία).

Χώρες όπως η Ρωσία, η Λευκορωσία και η Τουρκία κατατάσσονται στην κατηγορία «Ανατολική Ευρώπη και Κεντρική Ασία» από τους RSF, αλλά διαφορετικά θα ήταν τα λίγα ευρωπαϊκά κράτη όπου το επίπεδο ελευθερίας του Τύπου είναι, όπως ήταν αναμενόμενο, «πολύ σοβαρό».

Ο δείκτης RSF αποτελείται από πέντε στοιχεία: πολιτικό πλαίσιο, οικονομικό πλαίσιο, νομικό πλαίσιο, κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο και επίπεδο ασφάλειας.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, αλλά ιδιαίτερα στην Ευρώπη, οι αλλαγές στα νομικά πλαίσια συνέβαλαν περισσότερο στην παρακμή. «Η νόμιμη νομοθεσία που προστατεύει τους πολίτες από την παραπληροφόρηση καταχράται από πολιτικούς και ισχυρούς επιχειρηματίες για να φιμώσουν τους δημοσιογράφους», εξήγησε ο κ. Szalai.

Στην πράξη, αυτό περιλαμβάνει την κατάχρηση των νόμων περί εθνικής ασφάλειας, την αναγκαστική αντικατάσταση του προσωπικού των ειδησεογραφικών γραφείων ή την άσκηση πίεσης στους δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το BBC. Παρά το γεγονός ότι απολαμβάνει υψηλής εμπιστοσύνης, ο ραδιοτηλεοπτικός φορέας αντιμετωπίζει έντονο έλεγχο και σημαντικές περικοπές στον προϋπολογισμό.

Οι πολίτες μπορούν να νιώσουν άμεσα αυτή την παρακμή. «Μια πραγματικά καλή εφημερίδα γνωρίζει πολύ καλά τους αναγνώστες της. Και αντίστροφα: οι αναγνώστες γνωρίζουν την εφημερίδα τους», είπε ο κ. Szalai. «Όταν είναι πιστοί σε ένα έντυπο, θα παρατηρήσουν μια αλλαγή. Οι άνθρωποι δεν είναι ηλίθιοι».

Ωστόσο, οι αυταρχικοί ηγέτες μπορούν να χρησιμοποιήσουν πιο εξελιγμένες τεχνικές που οι αναγνώστες δεν θα δουν, επεσήμανε ο κ. Szalai. Ένα παράδειγμα είναι η δημιουργία των δικών τους πλατφορμών και προπαγάνδας, που μπορούν να υπερφορτώσουν τους ανθρώπους με πληροφορίες και να δημιουργήσουν σύγχυση.

«Γι’ αυτό είναι σημαντικό τα μέσα ενημέρωσης να μιλούν επίσης ανοιχτά για την ελευθερία του Τύπου», ξεκαθάρισε ο κ. Szalat. «Μερικές φορές είναι προς το συμφέρον των αναγνωστών να γνωρίζουν τι έχει συμβεί».

Πηγή: RSF, TEC