Οι επιπτώσεις του πιθανού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ στην παγκόσμια ενεργειακή οικονομία

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα πιο κρίσιμα γεωστρατηγικά σημεία του πλανήτη, καθώς από εκεί διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου. Οποιαδήποτε διαταραχή στη λειτουργία τους, είτε μέσω πλήρους κλεισίματος είτε μέσω περιορισμών και επιβολής τελών διέλευσης, έχει άμεσες και σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια ενεργειακή οικονομία.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Σε ένα σενάριο όπου το Ιράν προχωρά είτε σε κλείσιμο των Στενών είτε σε επιβολή διοδίων στα διερχόμενα πλοία, το πρώτο και πιο άμεσο αποτέλεσμα θα ήταν η αύξηση του κόστους μεταφοράς ενέργειας. Οι αναφορές για τέλη διέλευσης που κυμαίνονται από 1 έως 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο, δημιουργούν μια νέα οικονομική επιβάρυνση για τις ναυτιλιακές εταιρείες και τους αγοραστές πετρελαίου. Το κόστος αυτό δεν θα απορροφηθεί από τις εταιρείες, αλλά θα μετακυλιστεί στους τελικούς καταναλωτές.

Η αύξηση αυτή θα επηρεάσει άμεσα τις τιμές των καυσίμων σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι χώρες που εξαρτώνται από εισαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή –όπως πολλές ευρωπαϊκές και ασιατικές οικονομίες– θα δουν σημαντική άνοδο στις τιμές βενζίνης, πετρελαίου θέρμανσης και φυσικού αερίου. Παράλληλα, η αύξηση του ενεργειακού κόστους θα οδηγήσει σε γενικευμένες πληθωριστικές πιέσεις, επηρεάζοντας το κόστος μεταφορών, παραγωγής και βασικών αγαθών.

Επιπλέον, η αβεβαιότητα που θα δημιουργηθεί στις αγορές ενέργειας θα ενισχύσει τη μεταβλητότητα των τιμών. Οι επενδυτές και οι αγορές εμπορευμάτων αντιδρούν έντονα σε γεωπολιτικούς κινδύνους, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε απότομες αυξήσεις στις τιμές του πετρελαίου ακόμη και πριν υπάρξει πραγματική διακοπή της ροής.

Παράλληλα, θα υπάρξουν και δευτερογενείς επιπτώσεις. Οι ναυτιλιακές εταιρείες ενδέχεται να αναζητήσουν εναλλακτικές διαδρομές, οι οποίες όμως είναι μεγαλύτερες και ακριβότερες, αυξάνοντας περαιτέρω το κόστος. Επίσης, τα ασφάλιστρα κινδύνου για τα πλοία που διέρχονται από την περιοχή θα αυξηθούν σημαντικά, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το συνολικό κόστος μεταφοράς.

Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επιταχύνει τη στροφή πολλών χωρών προς εναλλακτικές πηγές ενέργειας ή προς διαφοροποίηση των προμηθευτών τους. Ωστόσο, τέτοιες αλλαγές απαιτούν χρόνο και επενδύσεις, κάτι που σημαίνει ότι οι άμεσες επιπτώσεις θα είναι έντονες και δύσκολα διαχειρίσιμες.

Ακόμη κι αν η κρίση τερματιστεί άμεσα, οι επιπτώσεις της δεν θα εξαφανιστούν το ίδιο γρήγορα από την παγκόσμια ενεργειακή αγορά. Η εμπειρία έχει δείξει ότι τέτοιου είδους γεωπολιτικές εντάσεις αφήνουν ένα «αποτύπωμα αβεβαιότητας», το οποίο διατηρεί τις τιμές σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι αγορές ενέργειας λειτουργούν προληπτικά και όχι μόνο αντιδραστικά· ακόμη και η πιθανότητα επανάληψης μιας κρίσης αρκεί για να συγκρατήσει τις τιμές ψηλά.

Ιδιαίτερα στην περίπτωση του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η κατάσταση είναι ακόμη πιο σύνθετη. Οι αλυσίδες εφοδιασμού του LNG βασίζονται σε μακροχρόνια συμβόλαια, περιορισμένη διαθεσιμότητα πλοίων και εξειδικευμένες υποδομές. Όταν διαταράσσεται μια τόσο κρίσιμη θαλάσσια δίοδος, οι ανακατατάξεις στις ροές φορτίων δεν αποκαθίστανται άμεσα, ακόμη κι αν η διέλευση επανέλθει στα φυσιολογικά επίπεδα. Οι αγοραστές τείνουν να διατηρούν υψηλότερα αποθέματα για λόγους ασφάλειας, αυξάνοντας τη ζήτηση και κατ’ επέκταση τις τιμές.

Παράλληλα, τα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου και τα υψηλότερα ναύλα δεν μειώνονται αμέσως μετά την εκτόνωση της έντασης. Οι ασφαλιστικές εταιρείες και οι ναυλωτές παραμένουν επιφυλακτικοί, διατηρώντας τα κόστη σε αυξημένα επίπεδα μέχρι να αποκατασταθεί πλήρως η εμπιστοσύνη στην ασφάλεια της περιοχής. Ως αποτέλεσμα, οι τελικοί καταναλωτές θα συνεχίσουν να επιβαρύνονται, με τις τιμές των καυσίμων –και ιδιαίτερα του LNG– να αποκλιμακώνονται με αργό και σταδιακό ρυθμό.