Πόσο μπορεί η συμφωνία Ιράν–ΗΠΑ να αλλάξει το παιχνίδι για τη Χαμάς στη Γάζα

Η εύθραυστη ισορροπία που διαμορφώνεται μετά την προσωρινή εκεχειρία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δεν αφορά μόνο τις διμερείς σχέσεις των δύο χωρών, αλλά επεκτείνεται άμεσα και στο πεδίο της Γάζας, όπου εξελίσσεται μία από τις κρισιμότερες διαπραγματεύσεις των τελευταίων ετών. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ζήτημα του αφοπλισμού της Χαμάς, ένα θέμα που συνδέεται άμεσα με τις ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μέση Ανατολή και με τη στρατηγική του λεγόμενου «άξονα της αντίστασης». Παρά τις προσδοκίες που καλλιεργούνται από ορισμένους κύκλους ότι η συμφωνία Ουάσιγκτον–Τεχεράνης θα μπορούσε να επηρεάσει θετικά τις εξελίξεις στη Γάζα, οι ενδείξεις από το πεδίο, αλλά και από τις ίδιες τις παλαιστινιακές οργανώσεις, δείχνουν μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα, στην οποία η διασύνδεση των μετώπων δεν είναι ούτε δεδομένη ούτε αποτελεσματική.

Σύμφωνα με πηγές από τη Χαμάς, η οργάνωση δεν φαίνεται να επενδύει αποφασιστικά στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ ως μοχλό για την επίλυση του ζητήματος του αφοπλισμού. Αν και η Τεχεράνη προβάλλει την ανάγκη σύνδεσης όλων των μετώπων —με ιδιαίτερη αναφορά στη Χεζμπολάχ στον Λίβανο— η ηγεσία της Χαμάς εμφανίζεται σαφώς πιο επιφυλακτική. Η εμπειρία προηγούμενων γύρων διαπραγματεύσεων έχει δείξει ότι η προσπάθεια σύνδεσης της Γάζας με άλλα μέτωπα, όπως η Υεμένη ή ο ίδιος ο Λίβανος, δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα.

Σε πολιτικό επίπεδο, στελέχη της Χαμάς υπογραμμίζουν ότι η στάση της οργάνωσης καθορίζεται από τις λεγόμενες «εθνικές σταθερές», με κυρίαρχη τη διατήρηση του οπλισμού ως μέσου αποτροπής. Η απαίτηση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ για πλήρη αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας απορρίπτεται κατηγορηματικά, ενώ οι Ταξιαρχίες Αλ Κασάμ, η στρατιωτική πτέρυγα της Χαμάς, δηλώνουν ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται να αποδεχθούν έναν τέτοιο όρο.

• Παράλληλα, η ίδια η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με χρονικό ορίζοντα δύο εβδομάδων για την επίτευξη μιας συνολικής συμφωνίας, δημιουργεί νέα δεδομένα αλλά και έντονες ανησυχίες. Παλαιστινιακές πηγές εκφράζουν φόβους ότι το Ισραήλ ενδέχεται να εκμεταλλευτεί τη σχετική αποκλιμάκωση με το Ιράν προκειμένου να εντείνει τις επιχειρήσεις του στη Γάζα, κυρίως μέσω στοχευμένων επιθέσεων και όχι απαραίτητα με ευρείας κλίμακας χερσαίες επιχειρήσεις. Ήδη, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, υπάρχουν ενδείξεις αυξημένης στρατιωτικής κινητικότητας.

Το βασικό δίλημμα για τη Χαμάς είναι αν θα επιλέξει μια τακτική ευελιξίας στις διαπραγματεύσεις ή αν θα παραμείνει σε μια σκληρή γραμμή που απορρίπτει κάθε μορφή αφοπλισμού. Οι πληροφορίες συγκλίνουν στο ότι η οργάνωση επιδιώκει μια ενδιάμεση λύση, δηλαδή την τροποποίηση του σχεδίου ώστε να διατηρήσει μέρος του οπλισμού της, αποφεύγοντας παράλληλα να δώσει στο Ισραήλ το πρόσχημα για επανέναρξη των επιχειρήσεων.

Στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, η Χαμάς και οι άλλες παλαιστινιακές οργανώσεις θέτουν μια σειρά από σαφείς όρους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η πλήρης εφαρμογή της πρώτης φάσης της συμφωνίας, πριν από οποιαδήποτε συζήτηση για το ζήτημα του οπλισμού. Παράλληλα, ζητούν την απεμπλοκή της ανθρωπιστικής βοήθειας και της ανοικοδόμησης από πολιτικές ή στρατιωτικές προϋποθέσεις, καθώς και την πλήρη αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων και τον πλήρη τερματισμό των παραβιάσεων.

• Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο ζήτημα της διοίκησης της Γάζας, με τη Χαμάς να απορρίπτει κάθε εξωτερική παρέμβαση που θα μπορούσε να επηρεάσει το πολιτικό μέλλον του θύλακα. Επιπλέον, τίθεται το θέμα της ελευθερίας μετακίνησης, ειδικά μέσω του περάσματος της Ράφα, καθώς και της άρσης των περιορισμών στην εισαγωγή αγαθών.

Παρά τις πιέσεις, η ηγεσία της Χαμάς φαίνεται να έχει καταλήξει σε μια βασική εκτίμηση: ότι η σύνδεση της τύχης της Γάζας με ευρύτερες περιφερειακές διαπραγματεύσεις δεν αποτελεί αξιόπιστη στρατηγική. Όπως επισημαίνουν πηγές της οργάνωσης, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ έχουν επενδύσει συστηματικά στη διάσπαση των μετώπων, αποτρέποντας τη διαμόρφωση ενός ενιαίου διαπραγματευτικού πλαισίου.

Σε αυτό το πλαίσιο, η συμφωνία μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ λειτουργεί περισσότερο ως παράλληλη εξέλιξη παρά ως καθοριστικός παράγοντας για τη Γάζα. Αν και μπορεί να επηρεάσει το γενικό κλίμα στην περιοχή, δεν φαίνεται ικανή —τουλάχιστον προς το παρόν— να επιβάλει λύσεις σε ένα τόσο σύνθετο και πολυεπίπεδο ζήτημα.

• Το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο, καθώς προγραμματίζονται νέες επαφές μεταξύ της Χαμάς και των μεσολαβητών, με πιθανές συναντήσεις να πραγματοποιούνται στο Κάιρο και σε άλλες περιφερειακές πρωτεύουσες. Οι πρόσφατες επαφές με διεθνείς παράγοντες, όπως ο Νικολάι Μλαντένοφ, αλλά και η συνάντηση με τον πρόεδρο της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, καταδεικνύουν ότι η διπλωματική κινητικότητα βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.

Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: μπορεί η συμφωνία Ιράν–ΗΠΑ να λειτουργήσει ως καταλύτης για μια λύση στη Γάζα, ή πρόκειται για μια ακόμη παράλληλη διαδικασία που δεν αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος; Τα μέχρι στιγμής δεδομένα δείχνουν ότι η απάντηση κλίνει προς το δεύτερο σενάριο, επιβεβαιώνοντας ότι η κρίση στη Γάζα συνεχίζει να καθορίζεται κυρίως από τους άμεσους πρωταγωνιστές και λιγότερο από τις ευρύτερες γεωπολιτικές συμφωνίες.