Ανακοινώσεις για την πρόσβαση των ανήλικων στα social media

Συνέντευξη Τύπου για το νέο πλαίσιο ρυθμίσεων για την πρόσβαση των ανήλικων στα social media από τους Υπουργούς Υγείας Άδωνι Γεωργιάδη, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρη Παπαστεργίου και Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης.

Ξεκινώντας τις  ανακοινώσεις, ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος ανέφερε πως πρόκειται για μια ακόμα ρύθμιση στην προστασία της ανηλικότητας όπως το «stop bullying» και την αντιμετώπιση των χούλιγκαν, ενώ το παρομοίασε με τις ζώνες ασφαλείας στα αυτοκίνητα.

Τόνισε μάλιστα ότι η Ελλάδα έχει σχηματίσει μια συμμαχία προθύμων για το θέμα της προστασίας των ανηλίκων στα social media με μέλη όπως η Ισπανία, η Ιταλία, η Κύπρος, η Δανία και η Γαλλία.

«Ρώτησα τον 15χρονο γιο μου και μου είπε ότι είναι υπέρ. Επειδή όταν κλείνει ένα κινητό, ανοίγει μια παρέα», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Αδωνις Γεωργιάδης που ανέφερε ότι «και οι δυο γιοί μου είναι φανατικά υπέρ, κάτι που με εξέπληξε. Δεν πλήττεται η ελευθερία του λόγου, αλλά προσαρμοζόμαστε στις τεχνολογικές εξελίξεις» και πρόσθεσε: «Εδώ μιλάμε για εθισμό. Στους ανηλίκους ο εθισμός μπορεί να οδηγήσει σε παχυσαρκία, οπτική κόπωση, ενώ στην ψυχική υγεία μπορεί να οδηγήσει μέχρι και σε τάσεις αυτοκτονίας. Ταυτόχρονα ενισχύει και τη ρητορική μίσους».

Ο κ. Γεωργιάδης αναφέρθηκε στα συμπτώματα και τις συνέπειες της χρήσης των social media σε μικρές ηλικίες, τόσο στη σωματική και ψυχική υγεία όσο και στο επίπεδο της κοινωνικής συμπεριφοράς, παρουσιάζοντας συγκεκριμένα στοιχεία για την έκταση του φαινομένου.

Σύμφωνα με την εξειδίκευση των μέτρων, η απαγόρευση αφορά τις πλατφόρμες Instagram, Tiktok, Facebook και Snapchat, ενώ το νομοσχέδιο δεν περιλαμβάνει τις πλατφόρμες ανταλλαγής μηνυμάτων.

«Δεν κόβουμε το Ίντερνετ, δημιουργούμε ένα πλαίσιο προστασίας για τα παιδιά. Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη, επειδή έπρεπε να βάζουμε μέσα και τους Ευρωπαίους. Το Νομοσχέδιο είναι πολύ απλό. Περιλαμβάνει όλα τα παιδιά που έχουν γεννηθεί από 1/1/2012.», εξήγησε ο κ. Παπαστεργίου.

«Δε θα λειτουργεί όπως η Αυστραλία που μεταθέτει στις πλατφόρμες την ευθύνη, αλλά τους προτείνουμε να χρησιμοποιήσουμε τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, όπως το Kids Wallet. Είμαστε οι πρώτοι που το χρησιμοποιούμε και προτείνουμε να γίνει υποχρεωτικό. Οι μηχανισμοί αυτοί είναι αξιόπιστοι», συμπλήρωσε ο υπουργός.

Έκθεση και εξάρτηση από μικρή ηλικία

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, η χρήση του διαδικτύου και των social media σε ανηλίκους συνοδεύεται από αυξημένους κινδύνους. Ενδεικτικά, 1 στους 4 εφήβους δηλώνει ότι ένιωσε δυσφορία όταν προσωπικές του πληροφορίες κοινοποιήθηκαν χωρίς συναίνεση, ενώ το 17% των παιδιών ηλικίας 11-15 ετών έχει υπάρξει θύμα διαδικτυακής παρενόχλησης.

Παράλληλα, το 23% των 15χρονων αναφέρει ότι αισθάνεται νευρικότητα ή ανασφάλεια χωρίς πρόσβαση στο κινητό του, ενώ το 20% παραμελεί σημαντικές δραστηριότητες, όπως ο αθλητισμός και τα χόμπι, εξαιτίας της χρήσης των social media.

Επιδημιολογικά δεδομένα και συμπεριφορές υψηλού κινδύνου

Τα επιδημιολογικά στοιχεία δείχνουν ότι το φαινόμενο έχει ήδη λάβει σημαντικές διαστάσεις. Το 36% των νέων δηλώνει ότι βρίσκεται σε συνεχή διαδικτυακή επαφή με φίλους, ενώ περισσότεροι από 1 στους 10 εφήβους εμφανίζουν σημάδια προβληματικής συμπεριφοράς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Στο πεδίο του gaming, το 34% των εφήβων παίζει καθημερινά ψηφιακά παιχνίδια, με πάνω από 1 στους 5 να αφιερώνει περισσότερες από τέσσερις ώρες ημερησίως.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα στοιχεία για επικίνδυνες συμπεριφορές: περίπου το 25-30% των εφήβων εμπλέκεται σε περιστατικά cyberbullying είτε ως θύμα είτε ως δράστης, ενώ το 14,7% έχει συμμετάσχει σε ανταλλαγή σεξουαλικού περιεχομένου μέσω διαδικτύου (sexting). Παράλληλα, το 34,7% δηλώνει ότι έχει αλληλεπιδράσει με αγνώστους στο διαδίκτυο.

Διαφορές ανάμεσα σε αγόρια και κορίτσια

Τα στοιχεία δείχνουν διαφοροποίηση και ως προς το φύλο. Τα κορίτσια εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά προβληματικής χρήσης social media (13% έναντι 9% στα αγόρια), ενώ στα αγόρια καταγράφεται υψηλότερο ποσοστό προβληματικού gaming (16% έναντι 7% στα κορίτσια).

Οι επιπτώσεις στη σωματική υγεία

Η εκτεταμένη χρήση ψηφιακών μέσων συνδέεται με συγκεκριμένες επιπτώσεις στη σωματική υγεία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η καθιστική ζωή και η παχυσαρκία, η οπτική κόπωση και τα οφθαλμικά προβλήματα, καθώς και οι διαταραχές ύπνου και η κόπωση.

Οι συνέπειες στην ψυχική υγεία

Στο επίπεδο της ψυχικής υγείας, καταγράφονται διαταραχές προσοχής, συγκέντρωσης και μνήμης, καθώς και δυσκολίες στον σχεδιασμό και την οργάνωση. Επιπλέον, αναφέρονται χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση και ανηδονία, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης άγχους, κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού.

Στα φαινόμενα που σχετίζονται με τη χρήση των social media περιλαμβάνονται επίσης το FoMO (fear of missing out), το λεγόμενο «σύνδρομο Münchhausen online» και ο ηλεκτρονικός τζόγος.

Ψυχοκοινωνικές επιπτώσεις και αλλαγές στη συμπεριφορά

Οι επιπτώσεις επεκτείνονται και στο κοινωνικό επίπεδο, με δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις και μείωση της δια ζώσης κοινωνικής επαφής. Καταγράφεται επίσης μείωση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης (phubbing, hikikomori), καθώς και ενίσχυση της κοινωνικής σύγκρισης και της χαμηλής αυτοεκτίμησης.

Παράλληλα, επισημαίνεται η έκθεση ανηλίκων σε ακατάλληλο περιεχόμενο, όπως sexting και grooming, καθώς και η ενίσχυση φαινομένων διαδικτυακού εκφοβισμού και ρητορικής μίσους.