Ανάλυση Reuters: Μετά από 6 εβδομάδες πολέμου, το Ιράν παραμένει ισχυρό

Ο σχεδόν έξι εβδομάδων πόλεμος στο Ιράν έχει τελειώσει, προς το παρόν, με τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, να δηλώνει νικητής, όμως η εκεχειρία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν παγιώνει μια σκληρή πραγματικότητα: Μια εδραιωμένη, ριζοσπαστική κυβέρνηση με έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ και με ισχυρό μοχλό επιρροής στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές και στους αντιπάλους της στον Κόλπο, σύμφωνα με αναλυτές.

Συγκεκριμένα, οι επιπτώσεις της σύγκρουσης εξαπλώθηκαν, συμβάλλοντας στις πιέσεις της παγκόσμιας οικονομίας και φέρνοντας τη σύγκρουση σε χώρες του Κόλπου, των οποίων οι οικονομίες εξαρτώνται από τη σταθερότητα.

«Αυτός ο πόλεμος θα μείνει στη μνήμη ως η σοβαρή στρατηγική λανθασμένη εκτίμηση του Τραμπ», δήλωσε στο Reuters ο μελετητής της Μέσης Ανατολής, Φαουάζ Γκέργκες, προσθέτοντας: «Μια επιλογή της οποίας οι συνέπειες αναδιαμόρφωσαν την περιοχή με απρόβλεπτους τρόπους».

Ο νέος ρόλος του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ

Πριν από τον πόλεμο, τα Στενά του Ορμούζ – ένα στενό πέρασμα από το οποίο διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου – αντιμετωπιζόταν τυπικά ως διεθνής θαλάσσια οδός. Το Ιράν το παρακολουθούσε, παρενοχλούσε τη ναυσιπλοΐα και κατά διαστήματα αναχαίτιζε πλοία, χωρίς όμως να προχωρά σε ανοιχτή διεκδίκηση πλήρους ελέγχου.

Στη νέα πραγματικότητα, η Τεχεράνη έχει περάσει από την παρακολούθηση των δεξαμενόπλοιων στην ουσιαστική επιβολή όρων. Αυτή τη στιγμή λειτουργεί ως de facto ρυθμιστής της ναυτιλιακής οδού, αποφασίζοντας επιλεκτικά για τη διέλευση και για τους όρους αυτής. Το Ιράν θέλει να επιβάλει χρέωση στα πλοία για ασφαλή διέλευση.

Παράλληλα, το Ιράν έδειξε ανθεκτικότητα υπό συνεχή επίθεση και διατήρησε τη δυνατότητα περαιτέρω κλιμάκωσης, προβάλλοντας επιρροή σε πολλαπλά μέτωπα και στρατηγικά σημεία πίεσης. Η επιρροή του εκτείνεται στον Λίβανο και στο Ιράκ μέσω της Χεζμπολάχ και σιιτικών πολιτοφυλακών, καθώς και στο Μπαμπ Ελ Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα, αξιοποιώντας τη σφαίρα επιρροής των συμμάχων του Χούθι.

Το καθεστώς στο Ιράν παραμένει ισχυρό

Στο εσωτερικό, η ηγεσία του Ιράν παραμένει σταθερά στον έλεγχο, παρότι η οικονομία της χώρας βρίσκεται σε κατάρρευση και μεγάλα τμήματα των υποδομών έχουν καταστραφεί από αμερικανικούς και ισραηλινούς βομβαρδισμούς.

«Τι πέτυχε τελικά ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος;», διερωτήθηκε ο Φαουάζ Γκέργκες, τονίζοντας: «Αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη; Όχι. Παράδοση της Ισλαμικής Δημοκρατίας; Όχι. Περιορισμό του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν; Όχι. Τερματισμό της στήριξης της Τεχεράνης προς τους περιφερειακούς της συμμάχους; Όχι».

Το Ιράν απορρόφησε τα πλήγματα διατηρώντας – και σε ορισμένες περιπτώσεις ενισχύοντας – τα βασικά εργαλεία ισχύος του, σύμφωνα με τέσσερις αναλυτές και τρεις κυβερνητικές πηγές από χώρες του Κόλπου που μίλησαν στο Reuters για το συγκεκριμένο θέμα.

Πέρα από τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, η πολιτική εικόνα σήμερα, όπως σημείωσαν, είναι αυτή ενός ακόμη πιο σκληρού και ενισχυμένου κατεστημένου, με μη καταγεγραμμένο πυρηνικό υλικό, συνεχιζόμενη παραγωγή πυραύλων και drones και συνεχή υποστήριξη προς περιφερειακές πολιτοφυλακές.

Η θέση της Ουάσινγκτον και οι συνομιλίες

Σε ευθυγράμμιση με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, δήλωσε την Τετάρτη (8/4) ότι η Ουάσινγκτον πέτυχε αποφασιστική στρατιωτική νίκη και ότι το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα έχει ουσιαστικά καταστραφεί. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και ο Λευκός Οίκος δεν απάντησαν άμεσα σε αιτήματα για σχόλιο.

Οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν συμφώνησαν σε εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων και Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι αναμένεται να έχουν συνομιλίες από την Παρασκευή (10/4) για να συζητήσουν μια μακροπρόθεσμη διευθέτηση.

Αν και η εκεχειρία μπορεί να σταματήσει τις μάχες, αξιωματούχοι του Κόλπου δήλωσαν ότι η διάρκειά της εξαρτάται από το κατά πόσο θα αντιμετωπιστούν οι βαθύτερες συγκρούσεις που διαμορφώνουν το περιφερειακό τοπίο ασφάλειας και ενέργειας. Οποιαδήποτε συμφωνία υπολείπεται μιας συνολικής διευθέτησης, κινδυνεύει να παγιώσει την ιρανική επιρροή αντί να την περιορίσει, όπως σημειώνεται.

«Η εκεχειρία δεν είναι λύση»

Πάντως, από την πλευρά της, η Εμπτεσάμ Αλ Κέτμπι, πρόεδρος του Emirates Policy Center, χαρακτήρισε την εκεχειρία ως «εύθραυστη παύση», η οποία πιθανότατα θα θεσμοθετήσει νέες μορφές αστάθειας αν δεν επεκταθεί πολύ πέρα από μια στενή διακοπή των εχθροπραξιών.

«Αυτή η εκεχειρία δεν είναι λύση, είναι ένα τεστ προθέσεων», δήλωσε η Εμπτεσάμ Αλ Κέτμπι στο Reuters, προσθέτοντας: «Αν δεν εξελιχθεί σε μια ευρύτερη συμφωνία που θα επανακαθορίζει τους κανόνες εμπλοκής – στα Στενά του Ορμούζ και στα πεδία δράσης των πληρεξούσιων δυνάμεων – δεν θα είναι τίποτα περισσότερο από μια τακτική παύση πριν από μια πιο επικίνδυνη και σύνθετη κλιμάκωση. Αν ο Τραμπ καταλήξει σε συμφωνία με το Ιράν χωρίς να αντιμετωπιστούν τα βασικά ζητήματα – βαλλιστικοί πύραυλοι, drones, πληρεξούσιες δυνάμεις, πυρηνικές ανησυχίες και οι κανόνες που διέπουν τα Στενά του Ορμούζ – τότε η σύγκρουση ουσιαστικά παραμένει άλυτη και η περιοχή εκτεθειμένη».

«Κόκκινη γραμμή» για τις χώρες του Κόλπου

Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει προωθήσει προς την Ουάσινγκτον όρους που περιλαμβάνουν άρση κυρώσεων, αναγνώριση δικαιωμάτων εμπλουτισμού, αποζημίωση για τις πολεμικές ζημιές και διατήρηση του ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ, υπογραμμίζοντας πόσο μεγάλες παραμένουν οι διαφορές ανάμεσα στις δύο πλευρές.

Ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε ότι έλαβε το ιρανικό σχέδιο και το χαρακτήρισε «λειτουργική βάση για διαπραγμάτευση». Για τις χώρες του Κόλπου, που βασίζονται στα Στενά του Ορμούζ για τις εξαγωγές πετρελαίου τους, το θαλάσσιο πέρασμα  παραμένει αδιαπραγμάτευτη «κόκκινη γραμμή», πρόσθεσε ο Σαουδάραβας αναλυτής, Άλι Σιχάμπι. «Οποιοδήποτε αποτέλεσμα αφήνει τον θαλάσσιο διάδρομο ουσιαστικά στα χέρια του Ιράν, θα συνιστούσε ήττα για τον Πρόεδρο Τραμπ», υποστήριξε, προειδοποιώντας ότι οι συνέπειες από υψηλές τιμές ενέργειας θα μπορούσαν να φτάσουν έως και στις ενδιάμεσες εκλογές.

Αυτό που ο πόλεμος μπορεί παρ’ όλα αυτά να ανοίγει για την Τεχεράνη, πρόσθεσε ο Άλι Σιχάμπι, είναι η προοπτική μιας διαπραγματευμένης λύσης, ενδεχομένως και με άρση κυρώσεων.

Το Ιράν και οι οικονομικές συνέπειες

Από την οπτική των χωρών του Κόλπου, η εικόνα είναι βαθιά ανησυχητική. Η δυσπιστία απέναντι στο Ιράν είναι πλέον έντονη μετά τα ιρανικά πλήγματα σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και εμπορικά κέντρα σε ολόκληρη την περιοχή. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι ο πόλεμος μετέτρεψε τα Στενά του Ορμούζ σε ρητό εργαλείο πίεσης και εξαναγκασμού, σύμφωνα με αναλυτές.

Το οικονομικό διακύβευμα είναι εξίσου υψηλό αφού το Ιράν θέλει να επιβάλει τέλη στα πλοία που διέρχονται από τη ναυτιλιακή οδό του Ορμούζ στο πλαίσιο οποιασδήποτε μόνιμης ειρηνευτικής συμφωνίας, μια κίνηση που θα είχε συνέπειες πολύ πέρα από τον Κόλπο, πλήττοντας τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και τις οικονομικές αρτηρίες των κρατών στην απέναντι ακτή.

«Αν το Ιράν μπορεί να αποσπά εκατομμύρια ανά πλοίο, οι συνέπειες είναι τεράστιες, όχι μόνο για τον Κόλπο, αλλά και για την παγκόσμια οικονομία», δήλωσε η Εμπτεσάμ Αλ Κέτμπι, σημειώνοντας: «Με αυτή την έννοια, το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς μια περιφερειακή οπισθοδρόμηση, αλλά μια συστημική μεταβολή με παγκόσμιες συνέπειες».

Σε ευρύτερο επίπεδο, προειδοποιούν οι αναλυτές, κάτι τέτοιο θα σηματοδοτούσε μια θεμελιώδη αλλαγή στην περιφερειακή τάξη – από ένα στενό που διέπεται από διεθνείς κανόνες σε ένα πέρασμα που ουσιαστικά ελέγχεται από ένα εχθρικό κράτος, ενισχυμένο και όχι αποδυναμωμένο από τον πόλεμο.

Οι απαιτήσεις για μια συνολική συμφωνία

Η εκεχειρία, με διαμεσολάβηση του Πακιστάν, ακολούθησε πόλεμο που άρχισε στις 28 Φεβρουαρίου από τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, Μπενιαμίν Νετανιάχου, οι οποίοι υποστήριξαν ότι στόχος τους ήταν να περιορίσουν την περιφερειακή ισχύ του Ιράν, να διαλύσουν το πυρηνικό του πρόγραμμα και να δημιουργήσουν συνθήκες ώστε οι Ιρανοί να ανατρέψουν τους ηγέτες τους.

Και οι δύο πλευρές δήλωσαν νικητές. Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε την εκεχειρία «ολική και πλήρη νίκη», λέγοντας ότι οι αμερικανικές δυνάμεις πέτυχαν τους στόχους τους, ενώ το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν υποστήριξε ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος αποδέχθηκε τους όρους του.

Ωστόσο, ο πόλεμος δεν έχει ακόμη στερήσει από το Ιράν το απόθεμα σχεδόν οπλικής καθαρότητας εμπλουτισμένου ουρανίου ούτε την ικανότητά του να πλήττει γείτονες με πυραύλους και drones. Η ηγεσία του, η οποία είχε βρεθεί αντιμέτωπη με μαζική εξέγερση πριν από λίγους μήνες, άντεξε την επίθεση της υπερδύναμης χωρίς κανένα σημάδι κατάρρευσης.

Πηγή από χώρα του Κόλπου ανέφερε ότι η αποκατάσταση εμπιστοσύνης με την Τεχεράνη θα απαιτούσε αυστηρές, γραπτές δεσμεύσεις – και όχι ανεπίσημες διαβεβαιώσεις – που να καλύπτουν τη μη παρέμβαση, την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και την ασφάλεια βασικών θαλάσσιων διαδρόμων, περιλαμβανομένων των Στενών του Ορμούζ, καθώς και τις απαιτήσεις εθνικής ασφάλειας των κρατών του Κόλπου.

Οι όροι αυτοί, σύμφωνα με την ίδια πηγή, διαβιβάστηκαν στους Πακιστανούς διαμεσολαβητές ώστε να ενταχθούν σε μια συνολική διευθέτηση.

Ισραηλινός αξιωματούχος δήλωσε ότι ανώτεροι αξιωματούχοι της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ διαβεβαίωσαν το Ισραήλ πως θα επιμείνουν σε παλαιότερους όρους, όπως η απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού του Ιράν, η παύση του εμπλουτισμού και η εξάλειψη των βαλλιστικών πυραύλων.

Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν δήλωσε ότι ιρανικές και αμερικανικές αντιπροσωπείες αναμένεται να συναντηθούν την Παρασκευή (10/4) στο Ισλαμαμπάντ για τις πρώτες επίσημες ειρηνευτικές συνομιλίες από την έναρξη του πολέμου.