Τίποτε πλέον δεν μένει στο σκοτάδι της λογοκρισίας- Η αλήθεια που αποκαλύπτουν οι κάμερες σε Ισραήλ και Ιράν

Η εικόνα του πολέμου στο Ισραήλ δεν διαμορφώνεται πλέον αποκλειστικά από τα επίσημα ανακοινωθέντα, τις στρατιωτικές ενημερώσεις και την αυστηρή γραμμή της κρατικής λογοκρισίας, αλλά και από ένα παράλληλο, λιγότερο ελεγχόμενο σύστημα πληροφόρησης που αναδύεται μέσα από κάμερες ασφαλείας, βίντεο πολιτών, πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και δίκτυα ανοιχτών πηγών (OSINT). Καθώς η σύγκρουση με το Ιράν εισέρχεται σε παρατεταμένη και εξαντλητική φάση, η προσπάθεια των ισραηλινών αρχών να περιορίσουν τη δημοσιοποίηση στοιχείων για τις συνέπειες των ιρανικών πυραυλικών πληγμάτων προσκρούει ολοένα και περισσότερο στη διάχυση της ψηφιακής πληροφορίας. Το αποτέλεσμα είναι να αποτυπώνεται μια επιχειρησιακή πραγματικότητα συχνά πιο σύνθετη, πιο βαριά και πολιτικά πιο άβολη από εκείνη που προβάλλεται επισήμως.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε το Al Jazeera, η εικόνα που αναδύεται δεν αφορά μεμονωμένα περιστατικά στην περιφέρεια, αλλά ένα μέτωπο που αγγίζει τον πυρήνα των αστικών, βιομηχανικών και στρατηγικών υποδομών του Ισραήλ.

Η ανάλυση δεκάδων οπτικοακουστικών τεκμηρίων από ομάδες ανοιχτών πηγών δείχνει ότι, παρά τους περιορισμούς της λογοκρισίας, τουλάχιστον 25 περιστατικά πυραυλικών πληγμάτων έχουν καταγραφεί από κάμερες επιτήρησης από την έναρξη των εχθροπραξιών στα τέλη Φεβρουαρίου. Μετά από τεχνική επαλήθευση, προκύπτει ένας χάρτης με τουλάχιστον 22 σημεία άμεσων πληγμάτων, με ιδιαίτερη συγκέντρωση στο κεντρικό Ισραήλ. Η ευρύτερη περιοχή του Τελ Αβίβ —συμπεριλαμβανομένων των πόλεων Πετάχ Τίκβα, Ρισόν Λετσιόν και Ραμάτ Γκαν— καταγράφεται ως βασική ζώνη στόχευσης, ενώ πλήγματα έχουν εντοπιστεί και σε περιοχές όπως η Λοντ και η Μπετ Σεμές, δυτικά της Ιερουσαλήμ.

• Η γεωγραφική διασπορά των επιθέσεων δεν περιορίζεται, ωστόσο, στο κέντρο. Στον βορρά, έχουν καταγραφεί ζημιές σε εγκαταστάσεις όπως το διυλιστήριο της Χάιφα, ενώ στο νότο πλήγματα φέρονται να έπληξαν βιομηχανικές μονάδες στη Μπερ Σεβά. Παράλληλα, περιοχές κοντά στα σύνορα με τον Λίβανο, όπως η Κιριάτ Σμόνα και η Μααλότ Ταρσίχα, δέχονται συστηματικά πυραυλικά πυρά, υποδηλώνοντας μια στρατηγική πίεσης σε πολλαπλά μέτωπα. Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι οι επιθέσεις δεν περιορίζονται σε συμβολικούς στόχους, αλλά αγγίζουν κρίσιμες υποδομές, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και περιοχές υψηλής επιχειρησιακής σημασίας, ενισχύοντας την αίσθηση ευπάθειας στο εσωτερικό της χώρας.

Η προσπάθεια επιβολής πληροφοριακού σκοταδισμού εκ μέρους των ισραηλινών αρχών αποτυπώνεται στη λειτουργία της στρατιωτικής λογοκρισίας, η οποία, σύμφωνα με τον γενικό διευθυντή της Κίνησης για την Ελευθερία της Πληροφόρησης, Χάιντι Νέγκεβ, έχει εντείνει δραστικά την παρουσία της στα μέσα ενημέρωσης. Εκπρόσωποι της λογοκρισίας βρίσκονται, σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, μέσα σε τηλεοπτικές αίθουσες σύνταξης καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, ελέγχοντας υλικό πριν από τη μετάδοσή του. Τα στοιχεία για το 2024 είναι ενδεικτικά: απαγορεύτηκε πλήρως η δημοσίευση 1.635 ειδήσεων, ενώ σε 6.265 περιπτώσεις επιβλήθηκαν μερικοί περιορισμοί. Οι αριθμοί αυτοί αποτυπώνουν το εύρος της παρέμβασης όταν τα ζητήματα αγγίζουν τον τομέα της ασφάλειας, της άμυνας και της στρατιωτικής εικόνας του κράτους.

Ωστόσο, η πραγματικότητα συχνά διαφεύγει αυτού του ελέγχου. Πλατφόρμες όπως το Telegram, το X και το Facebook λειτουργούν ως εναλλακτικά κανάλια πληροφόρησης, μέσω των οποίων διακινούνται εικόνες και βίντεο που δεν έχουν περάσει από τον επίσημο μηχανισμό ελέγχου. Έτσι συγκροτείται μια παράλληλη αφήγηση, η οποία σε αρκετές περιπτώσεις έρχεται σε αντίθεση με τις επίσημες διαβεβαιώσεις περί επιτυχούς αναχαίτισης των απειλών και περιορισμένων ζημιών. Στο σύγχρονο πεδίο μάχης, η πληροφορία δεν είναι απλώς συνοδευτικό στοιχείο του πολέμου· είναι πλέον μέρος του ίδιου του πολέμου.

• Σε επιχειρησιακό επίπεδο, τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί υποδηλώνουν σημαντική πίεση στις αντιαεροπορικές άμυνες του Ισραήλ. Κατά τον πρώτο μήνα της σύγκρουσης, εκτιμάται ότι εκτοξεύθηκαν περίπου 450 πύραυλοι από το Ιράν, με τουλάχιστον 12 βαλλιστικούς να πλήττουν άμεσα στόχους σε πόλεις όπως το Τελ Αβίβ, η Ιερουσαλήμ και η Ντιμόνα. Επιπλέον, δεκάδες πύραυλοι διασποράς φέρονται να διέσπασαν την αεράμυνα, προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές σε περισσότερες από 200 τοποθεσίες. Η εικόνα αυτή ενισχύει την εντύπωση ότι, παρά την τεχνολογική υπεροχή και τα πολυεπίπεδα αμυντικά συστήματα, η άμυνα δεν είναι αδιαπέραστη.

Οι ανθρώπινες απώλειες, αν και περιορισμένες σε σύγκριση με την ένταση των επιθέσεων, ενισχύουν το αίσθημα ανασφάλειας. Αναφορές κάνουν λόγο για τουλάχιστον 16 νεκρούς κατά τον πρώτο μήνα, ενώ νεότερα περιστατικά, όπως η ανεύρεση τεσσάρων σορών κάτω από ερείπια στη Χάιφα, αναδεικνύουν τα όρια της αμυντικής αποτελεσματικότητας. Την ίδια στιγμή, η εμπλοκή της Χεζμπολάχ από τον Λίβανο προσθέτει μια δεύτερη διάσταση πίεσης, με πυραυλικές επιθέσεις που στοχεύουν τόσο τον βορρά όσο και το κέντρο της χώρας, επιτείνοντας την αίσθηση μιας παρατεταμένης φθοράς.

Για λόγους ισορροπίας, ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι η αδιαφάνεια δεν αφορά μόνο την ισραηλινή πλευρά. Και στο Ιράν η πληροφόρηση παραμένει περιορισμένη, κάτι μάλλον αναμενόμενο λόγω της φύσης του καθεστώτος και του στενού κρατικού ελέγχου στην ενημέρωση. Η εικόνα από το εσωτερικό της χώρας είναι αποσπασματική, ελεγχόμενη και συχνά πολιτικά φιλτραρισμένη. Παράλληλα, ούτε τα βίντεο που δημοσιοποιούνται από ισραηλινές ή αμερικανικές πηγές για τα πλήγματα στο ιρανικό έδαφος επιτρέπουν πάντοτε ασφαλή συμπεράσματα για την πραγματική επιτυχία των επιχειρήσεων. Συχνά προβάλλουν τη στιγμή της πρόσκρουσης ή της έκρηξης, χωρίς να αποδεικνύουν με σαφήνεια την έκταση της καταστροφής, την εξουδετέρωση κρίσιμων υποδομών ή τον βαθμό επίτευξης των στρατηγικών στόχων. Ύστερα από χιλιάδες χτυπήματα και από τις δύο πλευρές, εκείνο που παραμένει θολό δεν είναι μόνο το μέγεθος των ζημιών, αλλά και το κατά πόσον οι δημόσιες εικόνες αντιστοιχούν στην πραγματική στρατιωτική απόδοση.

• Σε πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, οι εξελίξεις αυτές φαίνεται να επηρεάζουν την εσωτερική συνοχή του Ισραήλ. Ο αναλυτής ισραηλινών υποθέσεων Μοχάντ Μουσταφά επισημαίνει ότι η σύγκρουση έχει εισέλθει σε φάση φθοράς, με το κόστος να γίνεται ολοένα και πιο αισθητό. Η αντίφαση ανάμεσα στις δηλώσεις του πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου περί επιτυχίας και στη συνεχιζόμενη δυνατότητα του Ιράν να πλήττει ισραηλινούς στόχους εντείνει την κρίση εμπιστοσύνης. Σύμφωνα με την ίδια ανάγνωση, η δημόσια υποστήριξη προς τον πόλεμο έχει υποχωρήσει αισθητά, αντανακλώντας την κόπωση της κοινωνίας και τη διεύρυνση της απόστασης ανάμεσα στην επίσημη αφήγηση και στη βιωμένη εμπειρία.

Η παρατεταμένη κατάσταση έκτακτης ανάγκης, η επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας και η αναστολή διεθνών πτήσεων εντείνουν το κλίμα αβεβαιότητας. Το ερώτημα που διατυπώνεται πλέον σε τμήματα της ισραηλινής κοινωνίας είναι απλό αλλά βαρύνουσας σημασίας: εάν η στρατηγική θεωρείται επιτυχής, γιατί οι επιθέσεις συνεχίζονται και γιατί οι επιπτώσεις τους γίνονται ολοένα και πιο αισθητές;

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην κρατική λογοκρισία και την ψηφιακή διαφάνεια διαμορφώνει έτσι ένα νέο πεδίο σύγκρουσης, όπου η πληροφορία γίνεται σχεδόν εξίσου κρίσιμη με τα όπλα. Και σε αυτό το πεδίο, όπως δείχνουν τα διαθέσιμα στοιχεία, ο έλεγχος δεν είναι απόλυτος για καμία πλευρά. Οι εικόνες που διαφεύγουν από τα φίλτρα, είτε στο Ισραήλ είτε στο Ιράν, δεν αποκαλύπτουν πάντα ολόκληρη την αλήθεια· αποκαλύπτουν όμως αρκετά ώστε να δείξουν ότι ο πόλεμος δεν διεξάγεται μόνο στο πεδίο των πυραύλων, αλλά και στο πεδίο της εντύπωσης, της σιωπής και της επιλεκτικής ορατότητας.