ΗΠΑ-Ιράν: 6+1 σενάρια για τον πόλεμο-Το επικίνδυνο και το ανώδυνο, όλα χωρίς “καθαρή” λύση

Η σύγκρουση γύρω από το Ιράν, με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, φαίνεται να έχει εισέλθει σε μια κρίσιμη φάση, όπου το ζητούμενο δεν είναι πλέον η «νίκη», αλλά η έξοδος. Οι εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων καταδεικνύουν μια πολεμική δυναμική που δεν οδηγεί εύκολα σε καθαρή επικράτηση καμίας πλευράς, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει το κόστος σε στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό επίπεδο. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, πληθαίνουν τα πιθανά σενάρια τερματισμού της σύγκρουσης, τα οποία αντανακλούν όχι μόνο τις ισορροπίες ισχύος στο πεδίο, αλλά και τις αντικρουόμενες επιδιώξεις των εμπλεκομένων.

Σπύρος Σιδέρης

Το βασικό χαρακτηριστικό όλων αυτών των εκδοχών είναι ότι καμία δεν προσφέρει μια «καθαρή» λύση· αντίθετα, όλες κινούνται σε μια γκρίζα ζώνη ανάμεσα στην προσωρινή εκτόνωση και τη διαρκή αστάθεια.

Το πρώτο και πιο «κλασικό» σενάριο είναι εκείνο μιας πολιτικής συμφωνίας. Σε αυτή την περίπτωση, οι εμπλεκόμενες πλευρές θα κατέληγαν σε μια μορφή συμβιβασμού, η οποία θα περιλάμβανε όρους αποκλιμάκωσης, πιθανώς με αντάλλαγμα εγγυήσεις ασφαλείας ή οικονομικές διευκολύνσεις. Ωστόσο, μια τέτοια εξέλιξη προϋποθέτει αμοιβαίες παραχωρήσεις, οι οποίες μέχρι στιγμής δεν διαφαίνονται. Η έλλειψη εμπιστοσύνης, αλλά και η ανάγκη κάθε πλευράς να παρουσιάσει στο εσωτερικό της μια εικόνα ισχύος, καθιστούν μια πλήρη συμφωνία εξαιρετικά δύσκολη.

• Ένα δεύτερο, πιο ρεαλιστικό σενάριο είναι το λεγόμενο πάγωμα της σύγκρουσης. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία οι εχθροπραξίες μειώνονται ή διακόπτονται χωρίς να υπάρξει επίσημη συμφωνία. Σε αυτή την εκδοχή, οι βασικές αιτίες της κρίσης παραμένουν άλυτες, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των συγκρούσεων ανά πάσα στιγμή. Το μοντέλο αυτό έχει εμφανιστεί σε πολλές σύγχρονες συγκρούσεις και συχνά θεωρείται η «λιγότερο κακή» λύση, όταν καμία πλευρά δεν είναι σε θέση να επιβληθεί αποφασιστικά.

Το τρίτο σενάριο αφορά τη συνέχιση ενός πολέμου φθοράς. Σε αυτή την περίπτωση, η σύγκρουση δεν τερματίζεται ουσιαστικά, αλλά μετατρέπεται σε μια παρατεταμένη αντιπαράθεση χαμηλότερης έντασης, με περιοδικές εξάρσεις. Το σενάριο αυτό αντανακλά την πραγματικότητα πολλών σύγχρονων πολέμων, όπου το κόστος καθίσταται διαχειρίσιμο, χωρίς όμως να επιτυγχάνεται μια πραγματική στρατηγική λύση. Για το Ιράν, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να θεωρηθεί αποδεκτή, εφόσον διασφαλίζει την αποφυγή στρατηγικής ήττας.

• Ένα τέταρτο σενάριο είναι η ελεγχόμενη κλιμάκωση που οδηγεί τελικά σε συμφωνία. Σε αυτή την εκδοχή, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις εντείνονται προσωρινά, όχι με στόχο την ολοκληρωτική επικράτηση, αλλά ως μέσο ενίσχυσης της διαπραγματευτικής θέσης πριν από μια τελική διευθέτηση. Η κλιμάκωση λειτουργεί, δηλαδή, ως εργαλείο πίεσης, με κάθε πλευρά να επιδιώκει να βελτιώσει τους όρους της πριν καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Το πέμπτο και πιο ανησυχητικό σενάριο είναι εκείνο της ευρύτερης περιφερειακής σύγκρουσης. Σε αυτή την περίπτωση, η σύγκρουση επεκτείνεται πέρα από το Ιράν, εμπλέκοντας περισσότερες χώρες και μετατρέποντας την κρίση σε γενικευμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.

Παρότι το ενδεχόμενο αυτό παραμένει ακραίο, δεν μπορεί να αποκλειστεί, ιδίως εάν υπάρξουν λανθασμένοι υπολογισμοί ή ανεξέλεγκτες αντιδράσεις.

• Ένα έκτο σενάριο αφορά μια μονομερή παύση των επιχειρήσεων από μία πλευρά. Σε αυτή την εκδοχή, ένας από τους βασικούς δρώντες επιλέγει να σταματήσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, είτε λόγω του αυξανόμενου κόστους είτε λόγω εσωτερικών πιέσεων. Ωστόσο, μια τέτοια εξέλιξη δεν εγγυάται το τέλος της σύγκρουσης, καθώς η άλλη πλευρά μπορεί είτε να συνεχίσει είτε να εκμεταλλευτεί την κατάσταση για να ενισχύσει τη θέση της.

Τέλος, ένα έβδομο σενάριο που διακινείται ολοένα και περισσότερο είναι αυτό της παρατεταμένης ασάφειας: μια κατάσταση όπου ο πόλεμος δεν τελειώνει, αλλά ούτε και εξελίσσεται σε σύγκρουση πλήρους κλίμακας. Πρόκειται για μια ενδιάμεση μορφή αντιπαράθεσης, όπου η ένταση αυξομειώνεται και η «κανονικότητα» συνυπάρχει με την αστάθεια. Σε αυτό το πλαίσιο, η αβεβαιότητα αναδεικνύεται στο βασικό χαρακτηριστικό της νέας πραγματικότητας.

• Κοινός παρονομαστής όλων αυτών των σεναρίων είναι ότι η οριστική λύση παραμένει δύσκολη. Η πολυπλοκότητα της σύγκρουσης, οι αντικρουόμενες στρατηγικές επιδιώξεις και το υψηλό κόστος καθιστούν κάθε επιλογή προβληματική. Επιπλέον, η απουσία μιας ξεκάθαρης πολιτικής βούλησης για συμβιβασμό ενισχύει την πιθανότητα μιας παρατεταμένης κρίσης.

Σε αυτό το περιβάλλον, η εξέλιξη του πολέμου στο Ιράν θα καθοριστεί όχι μόνο από τις στρατιωτικές ισορροπίες, αλλά και από τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν μέσα σε ένα εξαιρετικά ρευστό διεθνές σύστημα. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το τέλος της σύγκρουσης, όποτε και αν έρθει, δεν θα σηματοδοτήσει απαραίτητα και την επίλυση των αιτιών που την προκάλεσαν. Αντιθέτως, ενδέχεται να αποτελέσει απλώς μια νέα φάση σε έναν κύκλο εντάσεων που δύσκολα θα κλείσει οριστικά.