Γιατί το Κίεβο δεν αποσύρεται από το Ντονέτσκ: Αθέατες πολιτικές και στρατηγικές εξαρτήσεις

Καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία εισέρχεται σε μια παρατεταμένη και αβέβαιη φάση, το ερώτημα της αποχώρησης των ουκρανικών δυνάμεων από την περιοχή του Ντονέτσκ επανέρχεται με ένταση στο διεθνές προσκήνιο. Παρά τις πιέσεις, τις απώλειες και τις κατά καιρούς διπλωματικές διεργασίες, το Κίεβο επιμένει στη διατήρηση των θέσεών του, απορρίπτοντας σενάρια υποχώρησης που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως βάση για μια ευρύτερη συμφωνία. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη στάση δεν βρίσκονται μόνο στρατιωτικοί λόγοι ή ζητήματα εθνικής κυριαρχίας, αλλά ένα σύνθετο πλέγμα πολιτικών υπολογισμών, διεθνών εξαρτήσεων και στρατηγικών προσδοκιών, που καθορίζουν τις αποφάσεις της ουκρανικής ηγεσίας.

Σπύρος Σιδέρης

Οι πραγματικοί λόγοι της άρνησης αποχώρησης από το Ντονμπάς δεν είναι πάντα ορατοί στην επιφάνεια, αλλά διαμορφώνονται από την αλληλεπίδραση Ουάσιγκτον, Ευρώπης και εσωτερικών ισορροπιών ισχύος.

Πρώτος και καθοριστικός παράγοντας είναι η αβεβαιότητα γύρω από τη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών και ειδικότερα του Ντόναλντ Τραμπ. Στο Κίεβο φαίνεται να επικρατεί η εκτίμηση ότι, παρά τις δηλώσεις και τις απειλές περί περιορισμού ή ακόμη και διακοπής της βοήθειας, η αμερικανική υποστήριξη δύσκολα θα διακοπεί πλήρως. Η ύπαρξη ισχυρών κύκλων στο περιβάλλον του Τραμπ, οι οποίοι τάσσονται υπέρ της συνέχισης της πίεσης προς τη Ρωσία, καλλιεργεί μια αίσθηση σχετικής ασφάλειας.

Ωστόσο, αυτή η εκτίμηση αρχίζει να δοκιμάζεται, καθώς η εμπλοκή των ΗΠΑ σε άλλες κρίσεις, όπως η σύγκρουση με το Ιράν, ενδέχεται να αποδυναμώσει τα κέντρα επιρροής που μέχρι σήμερα συγκρατούσαν πιο ριζικές αποφάσεις. Ιδιαίτερα κρίσιμη θεωρείται η πιθανότητα περιορισμού της παροχής πληροφοριών προς την Ουκρανία, γεγονός που θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες στην ικανότητα αντιμετώπισης αεροπορικών επιθέσεων, ειδικά σε συνθήκες έλλειψης πυραύλων για την αντιαεροπορική άμυνα.

• Δεύτερος παράγοντας αφορά τον πολιτικό προσανατολισμό του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος παραμένει στενά συνδεδεμένος με κύκλους στη Δύση που αντιμετωπίζουν με καχυποψία τον Τραμπ. Η ουκρανική ηγεσία διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με το Ηνωμένο Βασίλειο, το Δημοκρατικό Κόμμα των ΗΠΑ και συγγενείς πολιτικές δυνάμεις στην Ευρώπη. Σε αυτούς τους κύκλους επικρατεί η άποψη ότι η παράταση του πολέμου μπορεί να εξυπηρετεί ευρωπαϊκά στρατηγικά συμφέροντα, ενώ παράλληλα δεν επιθυμούν μια ενδεχόμενη πολιτική ενίσχυση του Τραμπ μέσω μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Υπό αυτό το πρίσμα, το Κίεβο ενθαρρύνεται να «αντέξει» χρονικά, τουλάχιστον έως τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις στις ΗΠΑ, με την προοπτική αλλαγής των πολιτικών συσχετισμών.

Τρίτος λόγος είναι η πεποίθηση ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα συνεχίσει να στηρίζει οικονομικά την Ουκρανία. Η προσδοκία για σταθερή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση λειτουργεί ως βασικός πυλώνας της στρατηγικής του Κιέβου. Ωστόσο, αυτή η βεβαιότητα δοκιμάζεται, καθώς πολιτικές εξελίξεις, όπως το βέτο της Ουγγαρίας σε χρηματοδοτικά πακέτα, δημιουργούν αβεβαιότητα. Το ενδεχόμενο πολιτικής αλλαγής στη Βουδαπέστη και η άρση αυτών των εμποδίων παραμένει ανοιχτό, αλλά όχι δεδομένο. Παράλληλα, οι ευρύτερες οικονομικές πιέσεις στην Ευρώπη, ενισχυμένες από διεθνείς κρίσεις, ενδέχεται να περιορίσουν τη διάθεση για μακροχρόνια χρηματοδότηση του πολέμου.

Η τέταρτη και ίσως σημαντικότερη παράμετρος είναι η προσδοκία στο Κίεβο ότι η Ρωσία θα αντιμετωπίσει σοβαρές εσωτερικές δυσκολίες. Παρά το γεγονός ότι η άνοδος των τιμών της ενέργειας ενισχύει τα κρατικά έσοδα της Μόσχας, στην ουκρανική πλευρά παραμένει η ελπίδα ότι εσωτερικές εντάσεις και πολιτικές διεργασίες μπορούν να αποσταθεροποιήσουν το ρωσικό σύστημα. Αναφορές σε κύκλους που επιδιώκουν την όξυνση της εσωτερικής κατάστασης, καθώς και η εμπειρία γεγονότων όπως η ανταρσία του Γεβγκένι Πριγκόζιν, τροφοδοτούν την εκτίμηση ότι η Ρωσία δεν είναι απρόσβλητη από κρίσεις. Παράλληλα, οι πιέσεις στο εσωτερικό της ρωσικής κοινωνίας, ακόμη και σε ζητήματα όπως ο έλεγχος του διαδικτύου, ερμηνεύονται ως πιθανά σημάδια ρευστότητας.

Ωστόσο, αυτές οι προσδοκίες δεν είναι χωρίς ρίσκο. Η ενίσχυση της ρωσικής οικονομίας μέσω υψηλών τιμών ενέργειας παρέχει στη Μόσχα τα μέσα να διαχειριστεί πιθανές εσωτερικές κρίσεις. Παράλληλα, οι διεθνείς εξελίξεις μπορεί να ανατρέψουν τους υπολογισμούς του Κιέβου, περιορίζοντας τα περιθώρια στρατηγικών επιλογών.

• Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η άρνηση αποχώρησης από το Ντονέτσκ δεν αποτελεί απλώς μια στρατιωτική επιλογή, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής αναμονής. Το Κίεβο φαίνεται να επενδύει στον χρόνο, προσδοκώντας αλλαγές στο διεθνές περιβάλλον που θα ενισχύσουν τη διαπραγματευτική του θέση. Ωστόσο, η στρατηγική αυτή ενέχει σοβαρούς κινδύνους.

Δύο είναι τα σενάρια που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε αιφνίδια αλλαγή πορείας. Το πρώτο είναι μια ουσιαστική διακοπή της αμερικανικής στήριξης, είτε σε στρατιωτικό είτε σε πληροφοριακό επίπεδο. Το δεύτερο είναι η αποτυχία εξασφάλισης των αναμενόμενων ευρωπαϊκών πόρων. Σε μια τέτοια περίπτωση, ενδέχεται να ενισχυθούν στο εσωτερικό της ουκρανικής ηγεσίας δυνάμεις που υποστηρίζουν μια διαφορετική προσέγγιση για τον τερματισμό του πολέμου.

Τελικά, η στάση του Κιέβου απέναντι στο Ντονμπάς αποκαλύπτει μια στρατηγική που βασίζεται περισσότερο σε προσδοκίες και πολιτικούς υπολογισμούς παρά σε άμεσες στρατιωτικές ανάγκες. Και όσο αυτές οι προσδοκίες παραμένουν ανοιχτές, η προοπτική αποχώρησης από το Ντονέτσκ θα συνεχίσει να απομακρύνεται, διατηρώντας τη σύγκρουση σε μια εύθραυστη και επικίνδυνη ισορροπία.