Politico: Ο… “άσος στο μανίκι” του Ιράν που μπορεί να βάλει φωτιά στην παγκόσμια οικονομία

Η παρεμπόδιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έχει προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία. Ωστόσο, όπως σημειώνει το Politico, υπάρχει ένα δεύτερο στενό στη Μέση Ανατολή, ζωτικής σημασίας για τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, το οποίο το Ιράν απειλεί να κλείσει, εάν ο Αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ, δεν προχωρήσει σε αποκλιμάκωση του πολέμου.

Ο κόσμος βιώνει ήδη τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία των παγκόσμιων ενεργειακών αγορών, σε συνέχεια των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων κατά του Ιράν. Ωστόσο, αν το Ιράν κλείσει και το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα, πιθανότατα θα εκτοξεύσει τις τιμές του πετρελαίου στα 150 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με ειδικούς.

Ιρανός στρατιωτικός αξιωματούχος δήλωσε το Σάββατο σε κρατικό Μέσο ότι, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ πλήξουν περισσότερες ενεργειακές υποδομές του Ιράν, η Τεχεράνη θα κλιμακώσει «την ανασφάλεια σε άλλα στενά, συμπεριλαμβανομένου του στενού Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και της Ερυθράς Θάλασσας».

Το στενό αυτό, που βρίσκεται εκατοντάδες μίλια μακριά από το στενό του Ορμούζ, στο νοτιοδυτικό άκρο της Υεμένης, αποτελεί πέρασμα για πλοία που μεταφέρουν περίπου το 10% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έχει στο παρελθόν αποτελέσει στόχο των Χούθι, μιας ανταρτικής ομάδας με έδρα στην Υεμένη και στήριξη από το Ιράν, η οποία είχε μπλοκάρει το πέρασμα επιτιθέμενη σε πλοία με τη χρήση drones και πυραύλων.

«Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι τελικά οι Χούθι θα εμπλακούν και θα κάνουν δύο πράγματα – πρώτον, θα μπλοκάρουν το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και, δεύτερον, θα προσπαθήσουν να αποτρέψουν τους Σαουδάραβες από το να χρησιμοποιούν δεξαμενόπλοια στο λιμάνι Γιανμπού για τη μεταφορά πετρελαίου», δήλωσε ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, πρώην επικεφαλής ερευνητής για το Ιράν στις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις (IDF).

Τον τελευταίο μήνα, το στενό έχει μετατραπεί σε εναλλακτική διαδρομή για τη μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή στις αγορές, καθώς οι απειλές του Ιράν έχουν ουσιαστικά παραλύσει το Ορμούζ. Και ενώ οι Χούθι συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός πέρυσι, ο ηγέτης τους προειδοποίησε αυτόν τον μήνα ότι «τα χέρια μας είναι στη σκανδάλη όταν πρόκειται για στρατιωτική κλιμάκωση».

«Εάν ο πόλεμος κλιμακωθεί, θα πρέπει να αναμένουμε ότι θα εμπλακούν και θα επαναλάβουν τη θαλάσσια εκστρατεία τους», δήλωσε η Νοάμ Ράινταν, ανώτερη ερευνήτρια στο Washington Institute for Near East Policy και ειδική σε θέματα ενέργειας και ναυτιλιακών κινδύνων στη Μέση Ανατολή.

Οι Χούθι επιβράδυναν την παγκόσμια ναυσιπλοΐα μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ από το 2023 έως το 2025. Παρά την κατάπαυση του πυρός, η ομάδα δεν σταμάτησε ποτέ να απειλεί την περιοχή και θα μπορούσε να επιχειρήσει να επαναλάβει την «επιτυχία» του Ιράν στο Ορμούζ, πρόσθεσε η Ράινταν.

«Δεν θα πω ότι “θα ξεκινήσουν μια θαλάσσια εκστρατεία”, γιατί οι Χούθι δεν σταμάτησαν ποτέ. Την ανέστειλαν πέρυσι, αλλά αυτή η απειλή παραμένει», είπε.

Οι δύο μεγαλύτερες ναυτιλιακές εταιρείες στον κόσμο, η ελβετική MSC και η δανέζικη Maersk, ανησυχούν ήδη σε τέτοιο βαθμό για επιθέσεις στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ώστε αποφεύγουν πλέον την περιοχή.

Ο Νέιτ Σουάνσον, ο οποίος διετέλεσε διευθυντής για το Ιράν στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας του Λευκού Οίκου από το 2022 έως το 2025, δήλωσε, μάλιστα, ότι τον εκπλήσσει το γεγονός ότι το Ιράν δεν έχει ήδη κινηθεί για να κλείσει το στενό.

«Θα μπορούσε να είναι στρατηγική υπομονή, μειωμένες δυνατότητες ή κάποιου είδους παράπλευρης συμφωνίας με τους Σαουδάραβες», είπε ο Σουάνσον, ο οποίος είναι πλέον ανώτερος ερευνητής στο Atlantic Council.

Οι απειλές Τραμπ για κλιμάκωση

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, δήλωσε την Τετάρτη στους δημοσιογράφους ότι οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν συνεχίζονται, καθώς η Τεχεράνη αναζητά διέξοδο από τη σύγκρουση, αλλά προειδοποίησε ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να «εξαπολύσει κόλαση», ξεκινώντας από ενεργειακές υποδομές.

«Εάν το Ιράν δεν αποδεχθεί την πραγματικότητα της παρούσας στιγμής, εάν δεν κατανοήσει ότι έχει ηττηθεί στρατιωτικά και θα συνεχίσει να ηττάται, ο πρόεδρος Τραμπ θα διασφαλίσει ότι θα πληγούν πιο σκληρά από ποτέ στο παρελθόν», δήλωσε η Λέβιτ.

Εάν οι διαπραγματεύσεις βαλτώσουν ή αποτύχουν, το κλείσιμο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα αποτελέσει έναν από τους ισχυρότερους πολιτικούς μοχλούς πίεσης του Ιράν, κάτι που θα μπορούσε να εμπλέξει τους Χούθι στον πόλεμο, σύμφωνα με τον Σιτρινόβιτς.

«Εάν η κατάσταση κλιμακωθεί και ο Τραμπ πλήξει ενεργειακές εγκαταστάσεις, οι Ιρανοί θα βρεθούν σε πολύ δύσκολη θέση», είπε, προσθέτοντας ότι το κλείσιμο του στενού θα μπορούσε να σηματοδοτήσει το επόμενο επίπεδο οικονομικής ζημίας από τη σύγκρουση. Το ιρανικό καθεστώς δεν εμφανίζεται τόσο απελπισμένο για συμφωνία όσο φαίνεται να πιστεύει ο Τραμπ, πρόσθεσε.

Το κλείσιμο του στενού θα αποτελούσε φυσική κλιμάκωση της ασύμμετρης στρατηγικής του Ιράν, που επικεντρώνεται στη μέγιστη δυνατή διαταραχή, καθώς υστερεί απέναντι στην αμερικανική αεροπορική ισχύ. Το στενό συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Ινδικό Ωκεανό και αποτελεί το τέταρτο μεγαλύτερο «σημείο συμφόρησης» της παγκόσμιας ναυτιλίας. Βρίσκεται ανάμεσα στην Υεμένη στα ανατολικά και το Τζιμπουτί και την Ερυθραία στα δυτικά και στο πιο πλατύ του σημείο του έχει πλάτος μόλις 20 μίλια.

Πρόκειται για κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία για πλήθος προϊόντων παγκοσμίως, όπως ηλεκτρονικά είδη, ρούχα, έπιπλα, οικιακά αγαθά και τρόφιμα, όπως σιτάρι, καλαμπόκι και καφές. Συνδέει αγορές στην Αφρική, την Ευρώπη και την Ασία, συμπεριλαμβανομένης της Μέσης Ανατολής.

Οι Χούθι έχουν μέχρι στιγμής αποφύγει να εμπλακούν άμεσα στις εχθροπραξίες, αλλά αυτό θα μπορούσε να αλλάξει εάν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ κλιμακώσουν, δήλωσε ο Γκρέγκορι Μπριου, αναλυτής για το Ιράν στην Eurasia Group.

«Εάν οι Χούθι αποφασίσουν να βγουν από το περιθώριο και να μπουν σε αυτόν τον πόλεμο – ακόμη και με σχετικά περιορισμένο τρόπο, εκτοξεύοντας μερικούς πυραύλους ή μερικά drones – τότε η εκφόρτωση δεξαμενόπλοιων γίνεται αδύνατη και η διαταραχή περνά από τα 10 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα στα 15 έως 17 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως», είπε ο Μπριου. Οι τιμές του αργού θα εκτιναχθούν γρήγορα από τα σημερινά επίπεδα των 90-100 δολαρίων το βαρέλι στα 150 δολάρια, πρόσθεσε.

Σημειώνεται ότι η Σαουδική Αραβία έχει αυξήσει τη δυναμικότητα των αγωγών προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα, επιτρέποντας στη χώρα να εξάγει από 3 έως 5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, παρακάμπτοντας το Ορμούζ.

Το Ιράν δύσκολα θα υποχωρήσει

Ο Τραμπ δήλωσε τις τελευταίες ημέρες ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με την ιρανική ηγεσία για τον τερματισμό του πολέμου, ωστόσο δεν είναι σαφές εάν αυτές οι συνομιλίες μπορούν να προσφέρουν μια πραγματική διέξοδο.

Αφού ο Τραμπ έγραψε νωρίς τη Δευτέρα στην πλατφόρμα Truth Social ότι καθυστερεί την προαναγγελθείσα επίθεση σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές λόγω των διαπραγματεύσεων, οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν κατά 10% κάτω από τα 90 δολάρια το βαρέλι, πριν ανακάμψουν ξανά πάνω από τα 100.

Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε «ισχυρή διαπραγματευτική θέση» και ότι το Ιράν είναι «ανυπεράσπιστο».

«Θα έχουμε τον έλεγχο σε οτιδήποτε θέλουμε», είπε ο Τραμπ, αναφερόμενος στο Ορμούζ. «Κοιτάξτε, αν μπορούμε να το τελειώσουμε αυτό χωρίς να χαθούν άλλες ζωές, χωρίς να καταστρέψουμε ηλεκτρικές εγκαταστάσεις αξίας 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων που είναι ολοκαίνουργιες και το καμάρι τους, θα ήθελα να μπορέσουμε να το κάνουμε», πρόσθεσε.

Παρά τη ρητορική του Τραμπ περί τερματισμού του πολέμου μέσω συμφωνίας, χιλιάδες πεζοναύτες κατευθύνονται ήδη προς την περιοχή, με το πρώτο «κύμα» να αναμένεται να φτάσει μέσα στις επόμενες ημέρες, χρονικά κοντά στην προθεσμία για ενδεχόμενη αμερικανική επίθεση σε ιρανικές ενεργειακές υποδομές.

Αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου εξακολουθούν να προσπαθούν να προσεγγίσουν Ιρανούς αξιωματούχους που θα μπορούσαν να διαπραγματευτούν, παρότι οι τελευταίοι γύροι συνομιλιών πραγματοποιήθηκαν ενώ ΗΠΑ και Ισραήλ οριστικοποιούσαν σχέδιο δολοφονίας του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Δεν είναι σαφές αν το καθεστώς είναι έτοιμο για συμφωνίες.

Τις τελευταίες εβδομάδες, το ιρανικό καθεστώς διαπίστωσε πόση παγκόσμια ισχύ μπορεί να ασκήσει κλείνοντας το Ορμούζ και προκαλώντας διεθνή οικονομική πίεση, δήλωσε ο Σιτρινόβιτς. Εάν ο Τραμπ κλιμακώσει πλήττοντας το νησί Χαργκ -απ’ όπου εξάγεται το 90% του ιρανικού πετρελαίου- ή άλλες ενεργειακές υποδομές στην περιοχή, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ θα αποτελέσει σημαντικό μέσο επίδειξης ισχύος για την Τεχεράνη.

«Δεν βρισκόμαστε σε μια κατάσταση όπου οι Ιρανοί υποχωρούν, ενώ ο Τραμπ εμφανίζεται απελπισμένος για διαπραγμάτευση», δήλωσε ο Σιτρινόβιτς. «Τις προάλλες, ήταν εκείνος που έκανε πρώτος πίσω», πρόσθεσε.