Το παρασκήνιο της επίθεσης στο Ιράν: Η κρίσιμη κλήση Τραμπ–Νετανιάχου

Λιγότερο από δύο ημέρες πριν από την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, παρουσιάζοντας τα επιχειρήματα υπέρ μιας τόσο σύνθετης και μακρινής στρατιωτικής επιχείρησης — την οποία ο Αμερικανός ηγέτης είχε στο παρελθόν αντιμετωπίσει με επιφυλάξεις κατά την προεκλογική του εκστρατεία.

Σύμφωνα με το Reuters, και οι δύο ηγέτες είχαν ήδη ενημερωθεί από υπηρεσίες πληροφοριών ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, επρόκειτο να συναντηθεί με στενούς συνεργάτες του στο συγκρότημά του στην Τεχεράνη. Η πληροφορία αυτή θεωρήθηκε κρίσιμη, καθώς δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για ένα λεγόμενο «πλήγμα αποκεφαλισμού», δηλαδή μια στοχευμένη επίθεση κατά της ανώτατης ηγεσίας.

Νεότερα δεδομένα, ωστόσο, έδειχναν ότι η συνάντηση θα πραγματοποιούνταν νωρίτερα από το αναμενόμενο, το πρωί του Σαββάτου αντί για το βράδυ, γεγονός που ενίσχυσε το αίσθημα του επείγοντος. Η συγκεκριμένη τηλεφωνική συνομιλία δεν είχε γίνει μέχρι τότε γνωστή στο κοινό.

Η συγκεκριμένη τηλεφωνική επικοινωνία δεν είχε αναφερθεί προηγουμένως.

Ο Νετανιάχου, αποφασισμένος να προχωρήσει σε μια επιχείρηση την οποία ζητούσε επί δεκαετίες, υποστήριξε ότι μπορεί να μην υπήρχε ποτέ καλύτερη ευκαιρία να σκοτώσουν τον Χαμενεΐ και να εκδικηθούν τις προηγούμενες ιρανικές προσπάθειες δολοφονίας του Τραμπ, ανέφεραν οι πηγές αυτές. Σε αυτές περιλαμβανόταν μια συνωμοσία δολοφονίας επί πληρωμή που φέρεται να ενορχηστρώθηκε από το Ιράν το 2024, όταν ο Τραμπ ήταν υποψήφιος.

Το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει κατηγορήσει έναν Πακιστανό για απόπειρα στρατολόγησης ατόμων στις Ηνωμένες Πολιτείες για το σχέδιο αυτό, το οποίο προοριζόταν ως αντίποινα για τη δολοφονία του κορυφαίου διοικητή του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, Κασέμ Σουλεϊμανί, από την Ουάσιγκτον.

Μέχρι τη στιγμή που έγινε η κλήση, ο Τραμπ είχε ήδη εγκρίνει την ιδέα της διεξαγωγής στρατιωτικής επιχείρησης κατά του Ιράν από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά δεν είχε αποφασίσει ακόμη το πότε ή υπό ποιες συνθήκες θα εμπλέκονταν οι ΗΠΑ, ανέφεραν οι πηγές, οι οποίες μίλησαν υπό τον όρο της ανωνυμίας.

Ο αμερικανικός στρατός είχε ενισχύσει την παρουσία του στην περιοχή για εβδομάδες, οδηγώντας πολλούς εντός της κυβέρνησης στο συμπέρασμα ότι ήταν απλώς θέμα χρόνου το πότε ο πρόεδρος θα αποφάσιζε να προχωρήσει. Μια πιθανή ημερομηνία, λίγες ημέρες νωρίτερα, είχε ακυρωθεί λόγω κακοκαιρίας.

Το Reuters δεν ήταν σε θέση να προσδιορίσει πώς το επιχείρημα του Νετανιάχου επηρέασε τον Τραμπ καθώς εξέταζε το ενδεχόμενο έκδοσης εντολών επίθεσης, αλλά η κλήση αποτέλεσε το τελικό επιχείρημα του Ισραηλινού ηγέτη προς τον Αμερικανό ομόλογό του. Οι τρεις πηγές δήλωσαν ότι πίστευαν πως η κλήση —μαζί με τις πληροφορίες που έδειχναν ένα στενό παράθυρο ευκαιρίας για την εξόντωση του ηγέτη του Ιράν— αποτέλεσε τον καταλύτη για την τελική απόφαση του Τραμπ να δώσει εντολή στον στρατό στις 27 Φεβρουαρίου να προχωρήσει στην «Επιχείρηση Epic Fury» (Επική Οργή).

Ο Τραμπ θα μπορούσε να γράψει ιστορία βοηθώντας στην εξάλειψη μιας ιρανικής ηγεσίας που μισούσε επί μακρόν η Δύση και πολλοί Ιρανοί, υποστήριξε ο Νετανιάχου. Οι Ιρανοί θα μπορούσαν ακόμη και να βγουν στους δρόμους, είπε, ανατρέποντας ένα θεοκρατικό σύστημα που κυβερνούσε τη χώρα από το 1979 και αποτελούσε έκτοτε κορυφαία πηγή παγκόσμιας τρομοκρατίας και αστάθειας.

Οι πρώτες βόμβες έπεσαν το πρωί του Σαββάτου, 28 Φεβρουαρίου. Ο Τραμπ ανακοίνωσε το ίδιο βράδυ ότι ο Χαμενεΐ ήταν νεκρός.

Απαντώντας σε αίτημα για σχολιασμό, η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι, δεν αναφέρθηκε άμεσα στην κλήση μεταξύ Τραμπ και Νετανιάχου, αλλά δήλωσε στο Reuters ότι η στρατιωτική επιχείρηση σχεδιάστηκε για να «καταστρέψει την ικανότητα παραγωγής και εκτόξευσης βαλλιστικών πυραύλων του ιρανικού καθεστώτος, να εξοντώσει το ναυτικό του, να τερματίσει την ικανότητά του να εξοπλίζει πληρεξουσίους (proxies) και να εγγυηθεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο».

Ούτε το γραφείο του Νετανιάχου ούτε ο εκπρόσωπος του Ιράν στον ΟΗΕ ανταποκρίθηκαν στα αιτήματα για σχολιασμό.

Ο Νετανιάχου σε συνέντευξη Τύπου την Πέμπτη απέρριψε ως «ψευδείς ειδήσεις» τους ισχυρισμούς ότι «το Ισραήλ με κάποιο τρόπο παρέσυρε τις ΗΠΑ σε μια σύγκρουση με το Ιράν. Πιστεύει κανείς πραγματικά ότι κάποιος μπορεί να πει στον Πρόεδρο Τραμπ τι να κάνει; Σοβαρευτείτε». Ο Τραμπ έχει δηλώσει δημόσια ότι η απόφαση για την επίθεση ήταν αποκλειστικά δική του.

Το ρεπορτάζ του Reuters δεν υποδηλώνει ότι ο Νετανιάχου ανάγκασε τον Τραμπ να πάει σε πόλεμο. Δείχνει όμως ότι ο Ισραηλινός ηγέτης ήταν ένας αποτελεσματικός υποστηρικτής και ότι η πλαισίωση της απόφασης —συμπεριλαμβανομένης της ευκαιρίας να σκοτωθεί ένας Ιρανός ηγέτης που φέρεται να είχε επιβλέψει προσπάθειες δολοφονίας του Τραμπ— ήταν πειστική για τον πρόεδρο.

Ο Υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ στις αρχές Μαρτίου άφησε να εννοηθεί ότι η εκδίκηση ήταν τουλάχιστον ένα κίνητρο για την επιχείρηση, λέγοντας στους δημοσιογράφους: «Το Ιράν προσπάθησε να σκοτώσει τον Πρόεδρο Τραμπ, και ο Πρόεδρος Τραμπ γέλασε τελευταίος».

Η Επίθεση του Ιουνίου στόχευσε πυρηνικές και πυραυλικές εγκαταστάσεις

Ο Τραμπ διεξήγαγε την εκστρατεία του το 2024 βασιζόμενος στην εξωτερική πολιτική της πρώτης θητείας του «Πρώτα η Αμερική» και δήλωσε δημόσια ότι ήθελε να αποφύγει τον πόλεμο με το Ιράν, προτιμώντας τη διπλωματική οδό.

Ωστόσο, καθώς οι συζητήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία την περασμένη άνοιξη, ο Τραμπ άρχισε να εξετάζει το ενδεχόμενο πλήγματος. Μια πρώτη επίθεση σημειώθηκε τον Ιούνιο, όταν το Ισραήλ βομβάρδισε πυρηνικές εγκαταστάσεις και τοποθεσίες πυραύλων του Ιράν και σκότωσε αρκετούς Ιρανούς ηγέτες. Οι αμερικανικές δυνάμεις συμμετείχαν αργότερα στην επίθεση, και όταν η κοινή επιχείρηση έληξε μετά από 12 ημέρες, ο Τραμπ πανηγύρισε δημόσια την επιτυχία, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ είχαν «ισοπεδώσει» τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Ωστόσο, μήνες αργότερα, ξεκίνησαν πάλι συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ για μια δεύτερη εναέρια επίθεση με στόχο πρόσθετες πυραυλικές εγκαταστάσεις. Οι Ισραηλινοί ήθελαν επίσης να σκοτώσουν τον Χαμενεΐ, έναν μακροχρόνιο εχθρό που είχε επανειλημμένα εκτοξεύσει πυραύλους κατά του Ισραήλ και υποστήριζε τις ένοπλες οργανώσεις που περικυκλώνουν το έθνος, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.

Ο Υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατς δήλωσε ότι το Ισραήλ άρχισε να σχεδιάζει την επίθεση με την υπόθεση ότι θα ενεργούσε μόνο του. Όμως, κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης τον Δεκέμβριο στο Μαρ-α-Λάγκο, ο Νετανιάχου είπε στον Τραμπ ότι δεν ήταν πλήρως ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα της επιχείρησης του Ιουνίου. Ο Τραμπ έδειξε ανοιχτός σε μια νέα εκστρατεία βομβαρδισμών, αλλά ήθελε επίσης να δοκιμάσει άλλον έναν γύρο διπλωματικών συνομιλιών.

Δύο γεγονότα ώθησαν τον Τραμπ προς την εκ νέου επίθεση στο Ιράν:

Η αμερικανική επιχείρηση στις 3 Ιανουαρίου για τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο στο Καράκας —η οποία δεν είχε απώλειες για τις ΗΠΑ— απέδειξε ότι φιλόδοξες στρατιωτικές επιχειρήσεις μπορούσαν να έχουν ελάχιστες παράπλευρες συνέπειες.

Αργότερα τον ίδιο μήνα, ξέσπασαν μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν, προκαλώντας τη βίαιη αντίδραση των Φρουρών της Επανάστασης με χιλιάδες νεκρούς. Ο Τραμπ υποσχέθηκε να βοηθήσει τους διαδηλωτές.

Ιδιωτικά, η συνεργασία μεταξύ των IDF και της CENTCOM εντάθηκε. Κατά τη διάρκεια μιας επίσκεψης του Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον τον Φεβρουάριο, ο Ισραηλινός ηγέτης ενημέρωσε τον Τραμπ για το αυξανόμενο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, επισημαίνοντας τον κίνδυνο να αποκτήσει το Ιράν τελικά την ικανότητα να πλήξει την αμερικανική πατρίδα.

Η ευκαιρία του Τραμπ στην ιστορία

Πριν από την τηλεφωνική επικοινωνία Νετανιάχου-Τραμπ, ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο ενημέρωσε την ηγεσία του Κογκρέσου στις 24 Φεβρουαρίου ότι το Ισραήλ ήταν πιθανό να επιτεθεί στο Ιράν, με ή χωρίς τη συμμετοχή των ΗΠΑ, και ότι το Ιράν θα προέβαινε σε αντίποινα κατά αμερικανικών στόχων.

Αυτή η πρόβλεψη αποδείχθηκε ακριβής. Τα πλήγματα οδήγησαν σε ιρανικές αντεπιθέσεις σε αμερικανικά στρατιωτικά μέσα, στον θάνατο περισσότερων από 2.300 Ιρανών πολιτών και τουλάχιστον 13 Αμερικανών στρατιωτών, επιθέσεις σε συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο, το κλείσιμο ζωτικών ναυτιλιακών οδών και μια ιστορική άνοδο στις τιμές του πετρελαίου.

Ο Τραμπ είχε επίσης ενημερωθεί ότι υπήρχε μια πιθανότητα, έστω και μικρή, η εξόντωση των κορυφαίων ηγετών του Ιράν να φέρει μια κυβέρνηση στην Τεχεράνη πιο πρόθυμη για διαπραγματεύσεις. Αυτή η άποψη δεν συμμεριζόταν η CIA, η οποία εκτιμούσε ότι ο Χαμενεΐ πιθανότατα θα αντικαθίστατο από έναν εσωτερικό σκληροπυρηνικό.

Ο Τραμπ επανειλημμένα κάλεσε σε εξέγερση μετά τη δολοφονία του Χαμενεΐ. Με τον πόλεμο στην τέταρτη εβδομάδα του και την περιοχή βυθισμένη στη σύγκρουση, οι Φρουροί της Επανάστασης εξακολουθούν να περιπολούν στους δρόμους. Ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζτάμπα, ο οποίος θεωρείται ακόμη πιο σκληρός αντι-αμερικανός από τον πατέρα του, ονομάστηκε ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν.