Οι Χούθι και το “χαρτί” της Ερυθράς Θάλασσας: Ο σιωπηλός μοχλός πίεσης του Ιράν στον πόλεμο με ΗΠΑ και Ισραήλ

Σε μία από τις πιο επικίνδυνες φάσεις της σύγκρουσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών, του Ισραήλ και του Ιράν, ένα τρίτο, λιγότερο άμεσο αλλά εξίσου κρίσιμο μέτωπο διαμορφώνεται στη σκιά: ο ρόλος των Χούθι στην Υεμένη και η πιθανή ενεργοποίηση της Ερυθράς Θάλασσας ως στρατηγικού εργαλείου πίεσης. Παρότι η αντιπαράθεση εξελίσσεται κυρίως στον Περσικό Κόλπο και στη Μέση Ανατολή, οι δηλώσεις και οι κινήσεις των Χούθι υποδηλώνουν ότι το Ιράν διατηρεί ένα ευρύτερο γεωπολιτικό «βάθος», ικανό να επηρεάσει κρίσιμους θαλάσσιους διαύλους και, κατ’ επέκταση, την παγκόσμια οικονομία. Μέχρι στιγμής, η οργάνωση υιοθετεί στάση ρητορικής κλιμάκωσης χωρίς άμεση στρατιωτική εμπλοκή, διατηρώντας όμως ανοιχτό το ενδεχόμενο ενεργοποίησης ενός ιδιαίτερα επικίνδυνου σεναρίου: της αποσταθεροποίησης της ναυσιπλοΐας στο Μπαμπ αλ-Μαντέμπ και στην ευρύτερη περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας.

Σπύρος Σιδέρης

Οι Χούθι, υπό την ηγεσία του Αμπντούλ Μαλίκ αλ-Χούθι, έχουν καταστήσει σαφές ότι «δεν θα μείνουν με σταυρωμένα χέρια» απέναντι σε μια ενδεχόμενη κλιμάκωση κατά του Ιράν. Ωστόσο, έως τα τέλη Μαρτίου περιορίζονται σε δηλώσεις αποτροπής και ετοιμότητας, χωρίς να έχουν προχωρήσει σε άμεσες στρατιωτικές ενέργειες που να συνδέονται ευθέως με τη σύγκρουση ΗΠΑ–Ισραήλ–Ιράν. Η στάση αυτή δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά μάλλον προϊόν υπολογισμένης στρατηγικής, καθώς η οργάνωση επιχειρεί να διατηρήσει την αποτρεπτική της αξία χωρίς να εκτεθεί άμεσα σε εκτεταμένα αντίποινα.

• Η ρητορική των Χούθι εμφανίζεται να ευθυγραμμίζεται με τις πρόσφατες προειδοποιήσεις της Τεχεράνης, η οποία έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να ενεργοποιήσει τα περιφερειακά της δίκτυα — τον λεγόμενο «άξονα της αντίστασης» — σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης σε κρίσιμες ιρανικές εγκαταστάσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ αλ-Μαντέμπ αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελούν ζωτικής σημασίας περάσματα για το διεθνές εμπόριο και τις ενεργειακές ροές.

Σε πρόσφατη ανακοίνωση που αποδίδεται στο λεγόμενο υπουργείο Εξωτερικών των Χούθι, η οργάνωση καταδίκασε τις αμερικανικές κινήσεις στην περιοχή, κατηγορώντας την Ουάσιγκτον ότι οδηγεί τη Μέση Ανατολή σε «στρατηγικό αδιέξοδο». Παράλληλα, προειδοποίησε περιφερειακές χώρες να μην εμπλακούν σε ενδεχόμενη κλιμάκωση, κάνοντας λόγο για «επικίνδυνη εξάρτηση» από τις αμερικανικές πολιτικές. Πίσω από αυτή τη ρητορική διαφαίνεται μια σαφής προσπάθεια πολιτικής αποτροπής, αλλά και προετοιμασίας του εδάφους για πιθανή μελλοντική κλιμάκωση.

Η μέχρι τώρα επιλογή των Χούθι να μην εμπλακούν άμεσα στη σύγκρουση συνδέεται με μια σειρά στρατηγικών υπολογισμών. Πρώτον, η άμεση συμμετοχή σε έναν πόλεμο εναντίον των ΗΠΑ και του Ισραήλ θα μπορούσε να προκαλέσει εκτεταμένα στρατιωτικά πλήγματα στις περιοχές που ελέγχουν στην Υεμένη. Δεύτερον, η οργάνωση φαίνεται να προτιμά να διατηρήσει την απειλή ως εν δυνάμει μοχλό πίεσης, αντί να την εξαντλήσει πρόωρα. Με άλλα λόγια, η αποφυγή άμεσης εμπλοκής ενισχύει τη διαπραγματευτική της αξία εντός του ευρύτερου στρατηγικού σχεδιασμού του Ιράν.

• Η στάση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο μοτίβο που έχει διαμορφωθεί από τα τέλη του 2023, όταν οι Χούθι ξεκίνησαν συστηματικές επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα, επικαλούμενοι τη στήριξη προς τους Παλαιστινίους στη Γάζα. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, η οργάνωση πραγματοποίησε εκατοντάδες επιθέσεις με χρήση βαλλιστικών πυραύλων, μη επανδρωμένων αεροσκαφών και εκρηκτικών σκαφών, προκαλώντας σοβαρές διαταραχές στη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Οι ενέργειες αυτές οδήγησαν σε άμεση αντίδραση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, που εξαπέλυσαν εκτεταμένες αεροπορικές και ναυτικές επιθέσεις κατά στόχων των Χούθι στην Υεμένη. Παράλληλα, το Ισραήλ πραγματοποίησε στοχευμένα πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές στις περιοχές που ελέγχει η οργάνωση, περιλαμβανομένων λιμανιών, ενεργειακών εγκαταστάσεων και του αεροδρομίου της Σαναά. Οι επιχειρήσεις αυτές κατέδειξαν τόσο τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Χούθι όσο και την ετοιμότητα των αντιπάλων τους να απαντήσουν δυναμικά.

Σήμερα, το βασικό ερώτημα δεν είναι αν οι Χούθι μπορούν να εμπλακούν, αλλά πότε και υπό ποιες συνθήκες θα το πράξουν. Η μέχρι στιγμής στάση τους υποδηλώνει μια στρατηγική «αναμονής υπό ένταση», όπου η απειλή παραμένει ενεργή χωρίς να μετατρέπεται άμεσα σε πράξη. Αυτό επιτρέπει στο Ιράν να διατηρεί πολλαπλά επίπεδα πίεσης, χωρίς να αναλαμβάνει το πλήρες κόστος μιας άμεσης κλιμάκωσης.

Σε κάθε περίπτωση, ο ρόλος των Χούθι αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα της ευρύτερης σύγκρουσης. Η πιθανή ενεργοποίησή τους θα μπορούσε να μετατρέψει την Ερυθρά Θάλασσα σε ένα νέο, εξαιρετικά επικίνδυνο μέτωπο, με άμεσες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, στις ενεργειακές ροές και στη σταθερότητα της περιοχής. Μέχρι τότε, η στρατηγική τους παραμένει σαφής: παρουσία χωρίς πλήρη εμπλοκή, απειλή χωρίς άμεση ενεργοποίηση.