Σύνοδος Κορυφής: Ανακοινώσεις της προέδρου της Κομισιόν για άμεσες παρεμβάσεις αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης

Η Κομισιόν ενεργοποιεί ένα πλέγμα «προσωρινών, στοχευμένων και προσαρμοσμένων» παρεμβάσεων, επιδιώκοντας να περιορίσει τις επιπτώσεις της πολεμικής κρίσης που σοβεί στη Μέση Ανατολή και έχουν άμεσο αντίκτυπο σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ ταυτόχρονα ανοίγει τη συζήτηση για πιο βαθιές διαρθρωτικές αλλαγές στην αγορά ενέργειας.

Υπό τη βαριά σκιά των εξελίξεων αυτών, στη Σύνοδο Κορυφής της Ε.Ε., συζητήθηκε τόσο η άμεση διαχείριση της ενεργειακής κρίσης όσο και οι ευρύτερες γεωπολιτικές της προεκτάσεις, που αφορούν την ασφάλεια, την οικονομική σταθερότητα και τον κίνδυνο νέων μεταναστευτικών ροών.

Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε ότι η Ένωση διαθέτει πλέον τα εργαλεία για να αποτρέψει ανεξέλεγκτες εξελίξεις, στέλνοντας παράλληλα σαφές μήνυμα ότι δεν θα επαναληφθούν τα φαινόμενα της κρίσης του 2015. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στη στήριξη της Κύπρου, επισημαίνοντας ότι «η ασφάλειά της είναι ταυτόσημη με την ασφάλεια της Ε.Ε.».

Στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων των «27» βρέθηκε η ανάγκη για άμεσες αλλά και διαρθρωτικές παρεμβάσεις, προκειμένου να ανακοπεί η ανοδική πορεία των τιμών ενέργειας. Η αύξηση του κόστους φυσικού αερίου, που πυροδοτήθηκε από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, έχει ήδη μετακυλιστεί στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, επιβαρύνοντας παραγωγή και κατανάλωση.

Η Κομισιόν, όπως τόνισε η φον ντερ Λάιεν, θα συνεργαστεί στενά με τα κράτη-μέλη για την ανάπτυξη εθνικών σχεδίων στήριξης, με στόχο τον περιορισμό του αντίκτυπου του αυξημένου κόστους καυσίμων στην ηλεκτροπαραγωγή.

• Στα άμεσα μέτρα περιλαμβάνεται η διεύρυνση της ευελιξίας στους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, δίνοντας τη δυνατότητα στις κυβερνήσεις να επιδοτήσουν πιο αποτελεσματικά επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Παράλληλα, εξετάζονται παρεμβάσεις στη φορολογία της ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά της έναντι των ορυκτών καυσίμων.

Ταυτόχρονα, προωθείται νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη μείωση των χρεώσεων δικτύου, με έμφαση στις ενεργοβόρες βιομηχανίες, σε μια προσπάθεια διατήρησης της παραγωγικής βάσης της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Κεντρικό ρόλο στη στρατηγική της Ε.Ε. εξακολουθεί να διαδραματίζει το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), το οποίο αποτέλεσε και σημείο έντονων διαφωνιών. Αρκετά κράτη-μέλη, κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη, ζητούν αναθεώρηση ή ακόμη και προσωρινή αναστολή του, θεωρώντας ότι ενισχύει το ενεργειακό κόστος, ενώ η Ιταλία πιέζει για πιο ριζικές αλλαγές.

Η πρόεδρος της Κομισιόν δεσμεύθηκε για επανεξέταση του μηχανισμού έως τον Ιούλιο του 2026, αποκλείοντας ωστόσο την κατάργησή του. Στο τραπέζι παραμένει και η παράταση των δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών για τη βαριά βιομηχανία, πέραν του 2034, ως μέτρο αντιστάθμισης της κρίσης.

Για την πρωθυπουργό της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, κρίσιμο αποτέλεσμα της Συνόδου ήταν η θεσμοθέτηση μεγαλύτερης ευελιξίας για τα κράτη-μέλη, καθώς δίνεται πλέον η δυνατότητα λήψης επειγόντων εθνικών μέτρων στην αγορά ενέργειας, διευκολύνοντας την εφαρμογή νέων πακέτων στήριξης.

Παράλληλα, η Κομισιόν ανακοίνωσε τη δημιουργία ταμείου ύψους 30 δισ. ευρώ, χρηματοδοτούμενου από έσοδα του ETS, για επενδύσεις στην απανθρακοποίηση, με έμφαση στη στήριξη των οικονομιών με χαμηλότερο εισόδημα.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες εξέφρασαν έντονη ανησυχία για την κλιμάκωση της βίας στη Μέση Ανατολή, επισημαίνοντας τις άμεσες επιπτώσεις στην ενεργειακή ασφάλεια. Στα συμπεράσματα της Συνόδου περιλαμβάνεται έκκληση για αποκλιμάκωση και προστασία κρίσιμων υποδομών, με ειδική αναφορά σε ένα άτυπο «μορατόριουμ» επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις.

Ο Γάλλος πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ανέφερε ότι εξετάζονται πρωτοβουλίες σε συνεργασία με τον ΟΗΕ για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, κρίσιμο πέρασμα για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην Κύπρο, η οποία θεωρείται το κράτος-μέλος που επηρεάζεται περισσότερο από την κρίση. Οι «27» εξέφρασαν τη στήριξή τους προς τη Λευκωσία και δήλωσαν ετοιμότητα να συμβάλουν στη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στην περιοχή.

Παράλληλα, Ελλάδα και Κύπρος έθεσαν το ζήτημα ενίσχυσης της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής (άρθρο 42§7), εκτιμώντας ότι η τρέχουσα συγκυρία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής συνεργασίας.

Τέλος, στο μεταναστευτικό πεδίο, η φον ντερ Λάιεν κατέστησε σαφές ότι η Ε.Ε. δεν πρόκειται να επαναλάβει τα λάθη του 2015, υπογραμμίζοντας ότι η Ένωση διαθέτει πλέον ισχυρότερους μηχανισμούς ελέγχου.

Με πρωτοβουλία Δανίας και Ιταλίας, οι ηγέτες συμφώνησαν στην ανάγκη διατήρησης υψηλού επιπέδου επαγρύπνησης, δεσμευόμενοι να αξιοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία –διπλωματικά, νομικά και επιχειρησιακά– για την αποτροπή ανεξέλεγκτων μεταναστευτικών ροών.