Οι βασικές διαφορές του νέου “Εξοικονομώ” με τα προηγούμενα-Η ενεργειακή πολιτική ως μηχανισμός κοινωνικής αναδιανομής

Κεντρικό στοιχείο του μετασχηματισμού της ενεργειακής πολιτικής από εργαλείο επιδότησης σε μηχανισμό κοινωνικής αναδιανομής και πρόσβασης αποτελεί το ανανεωμένο «Εξοικονομώ», το οποίο επιχειρεί να άρει ένα διαχρονικό εμπόδιο: την ανάγκη αρχικού κεφαλαίου. Το νέο πλαίσιο που εισάγεται μέσω του Ελληνικού Κοινωνικού Κλιματικού Σχεδίου δεν περιορίζεται σε χρηματοδοτήσεις, αλλά επαναπροσδιορίζει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες μπορούν να συμμετέχουν στην ενεργειακή μετάβαση.

Με τη δυνατότητα αποπληρωμής μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας, το πρόγραμμα μετατρέπεται από επιδοτούμενη επένδυση σε ένα πιο προσβάσιμο εργαλείο καθημερινής οικονομικής διαχείρισης για τα νοικοκυριά.

Το συνολικό πακέτο περιλαμβάνει 25 παρεμβάσεις, που ανακοινώθηκαν από την κυβέρνηση και στοχεύουν στην ενίσχυση ευάλωτων νοικοκυριών και πολύ μικρών επιχειρήσεων. Εκτιμάται ότι θα ωφεληθούν περίπου 1,5 εκατομμύριο νοικοκυριά και 70.000 επιχειρήσεις, μέσω δράσεων που καλύπτουν την ενεργειακή αναβάθμιση, την κοινωνική στέγαση και τις οικονομικότερες μεταφορές.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε κοινωνικές ομάδες με αυξημένες ανάγκες, όπως οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, νοικοκυριά με άτομα με αναπηρία και πολίτες που πλήττονται από ενεργειακή και μεταφορική φτώχεια.

Τα εισοδηματικά όρια διαμορφώνονται κλιμακωτά, με χαρακτηριστικά παραδείγματα:

• Μονομελές νοικοκυριό: έως 10.500 ευρώ
• Μονογονεϊκή οικογένεια με ένα παιδί: έως 13.650 ευρώ
• Έγγαμοι με δύο παιδιά: έως 27.100 ευρώ
• Πολύτεκνες οικογένειες με αναπηρία: έως 36.400 ευρώ
• Για τις επιχειρήσεις, δικαιούχοι είναι πολύ μικρές μονάδες με έως 9 εργαζόμενους και κύκλο εργασιών έως 2 εκατ. ευρώ.

Ο βασικός πυλώνας του σχεδίου είναι το πρόγραμμα «Εξοικονομώ» για κατοικίες, προϋπολογισμού 1,2 δισ. ευρώ, που αφορά περίπου 62.000 κατοικίες. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης των τελευταίων ετών.

Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:

• θερμομόνωση και θερμοπροσόψεις
• αντικατάσταση κουφωμάτων
• συστήματα σκίασης

Τα ποσοστά επιδότησης υπερβαίνουν το 80% και σε πολλές περιπτώσεις καλύπτουν και τον ΦΠΑ, περιορίζοντας σημαντικά την ιδιωτική δαπάνη. Ενδεικτικά, για έργο 24.800 ευρώ, η επιδότηση μπορεί να φτάσει τα 19.800 ευρώ, αφήνοντας στον ωφελούμενο κόστος περίπου 5.000 ευρώ.

Η ουσιαστική καινοτομία εντοπίζεται στον τρόπο αποπληρωμής: η ίδια συμμετοχή μπορεί πλέον να εξοφλείται μέσω των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας. Το νέο αυτό μοντέλο μειώνει την ανάγκη άμεσης ρευστότητας και διευρύνει σημαντικά την πρόσβαση στο πρόγραμμα.

Το σχέδιο περιλαμβάνει και ειδικό «Εξοικονομώ» για περίπου 10.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, με προϋπολογισμό 394 εκατ. ευρώ.

Οι παρεμβάσεις εστιάζουν τόσο σε κτιριακές αναβαθμίσεις όσο και σε αντικατάσταση ενεργοβόρου εξοπλισμού, όπως:

• αντλίες θερμότητας
• ηλιακοί θερμοσίφωνες

Στόχος είναι η μείωση του λειτουργικού κόστους και η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Παράλληλα, υλοποιείται πρόγραμμα 930–950 εκατ. ευρώ για την αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης:

• 170.000 νοικοκυριά θα εγκαταστήσουν αντλίες θερμότητας
• 110.000 θα αποκτήσουν ηλιακούς θερμοσίφωνες

Οι επιδοτήσεις φτάνουν έως και το 80%, ενώ περίπου 780.000 νοικοκυριά θα λάβουν αυξημένο επίδομα θέρμανσης έως 100 ευρώ ετησίως για την περίοδο 2027–2032.

Σε σχέση με τα προηγούμενα προγράμματα, το νέο «Εξοικονομώ» παρουσιάζει κρίσιμες διαφοροποιήσεις:

1. Μοντέλο χρηματοδότησης
   Τα παλαιότερα προγράμματα βασίζονταν είτε σε ίδια κεφάλαια είτε σε τραπεζικό δανεισμό, δημιουργώντας υψηλό αρχικό κόστος για τους πολίτες. Το νέο μοντέλο εισάγει αποπληρωμή μέσω λογαριασμών ρεύματος, μειώνοντας δραστικά το εμπόδιο εισόδου.
2. Κοινωνική στόχευση
   Ενώ στο παρελθόν υπήρχε ευρύτερη επιλεξιμότητα, πλέον δίνεται σαφής προτεραιότητα σε ευάλωτα νοικοκυριά, με αυστηρότερα και πιο στοχευμένα εισοδηματικά κριτήρια.
3. Εύρος παρεμβάσεων
   Τα προηγούμενα προγράμματα εστίαζαν κυρίως σε κατοικίες. Το νέο σχέδιο ενσωματώνει επιχειρήσεις, θέρμανση και ευρύτερες κοινωνικές πολιτικές, διαμορφώνοντας ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο.
4. Κλίμακα και πόροι
   Ο συνολικός προϋπολογισμός και η ένταξη στο Κοινωνικό Κλιματικό Σχέδιο προσδίδουν μεγαλύτερη διάρκεια και σταθερότητα σε σχέση με τις αποσπασματικές προκηρύξεις του παρελθόντος.
5. Προσβασιμότητα και ταχύτητα
   Παραδοσιακά, τα «Εξοικονομώ» χαρακτηρίζονταν από έντονο ανταγωνισμό, ταχεία εξάντληση πόρων και γραφειοκρατικές δυσκολίες. Το νέο μοντέλο επιχειρεί να απλοποιήσει τη συμμετοχή και να διευρύνει την πρόσβαση.