ΝΥΤ:Γιατί η Ευρώπη αρνείται να στηρίξει τον Τραμπ στον πόλεμο του Ιράν

Η Ευρώπη επιθυμεί τον άμεσο τερματισμό της σύγκρουσης στο Ιράν από τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, όμως δεν είναι πρόθυμη να εμπλακεί στρατιωτικά για να τον διευκολύνει.

Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ ζητά από τους Ευρωπαίους να συμβάλουν στην αντιμετώπιση του μοναδικού σημείου που, κατά την εκτίμησή του, μπορεί να τον πιέσει να λήξει τον πόλεμο: Έναν ενδεχόμενο πετρελαϊκό αποκλεισμό στο Στενό του Ορμούζ.

Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει απευθύνει κάλεσμα προς τις ευρωπαϊκές χώρες να αποστείλουν πλοία και στρατιωτικές δυνάμεις, ώστε να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα στη θαλάσσια δίοδο.

Ωστόσο, όπως σημειώνουν οι New York Times, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προβάλλουν μια σειρά από επίσημους και ανεπίσημους λόγους για να απορρίψουν το αίτημα.

Η αρχική στάση και η απουσία συντονισμού

Οι πρώτες στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν ξεκίνησαν στα τέλη του προηγούμενου μήνα από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, χωρίς προηγούμενη διαβούλευση με Ευρωπαίους συμμάχους ή άλλους διεθνείς εταίρους. Δεν επιχειρήθηκε η συγκρότηση διεθνούς συμμαχίας, ούτε παρουσιάστηκε ολοκληρωμένο πολιτικό ή νομικό πλαίσιο που να δικαιολογεί τη σύγκρουση, όπως είχε συμβεί στο παρελθόν σε άλλες περιπτώσεις.

Στην αρχική φάση των επιχειρήσεων, το βασικό αίτημα προς την Ευρώπη αφορούσε στη χρήση στρατιωτικών βάσεων για επιθετικές ενέργειες. Η Γερμανία ανταποκρίθηκε άμεσα, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο παρείχε περιορισμένη υποστήριξη, μικρότερη από αυτή που επιθυμούσε ο Τραμπ. Η Ισπανία, αντίθετα, αρνήθηκε.

Καθώς οι εντάσεις στο Στενό του Ορμούζ οδήγησαν σε άνοδο των διεθνών τιμών του πετρελαίου, ο Τραμπ ζήτησε πρόσθετη ευρωπαϊκή συνδρομή, χωρίς όμως να παρουσιάσει συγκεκριμένο επιχειρησιακό σχέδιο, σαφές χρονοδιάγραμμα ή διεθνή νομική κάλυψη. Η απουσία αυτών των στοιχείων ενίσχυσε τις επιφυλάξεις των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.

Όπως δήλωσε ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ δεν μας συμβουλεύτηκαν πριν από αυτόν τον πόλεμο. Δεν υπήρξε ποτέ κοινή απόφαση σχετικά με το Ιράν». Πρόσθεσε ακόμη: «Επομένως, το ζήτημα του πώς θα συμβάλει στρατιωτικά η Γερμανία δεν τίθεται. Δεν θα το κάνουμε».

Το επιχείρημα του ΝΑΤΟ και οι ευρωπαϊκές απαντήσεις

Ο Τραμπ επικαλέστηκε τις υποχρεώσεις των κρατών-μελών της διατλαντικής συμμαχίας, ασκώντας κριτική στις ευρωπαϊκές χώρες ότι δεν ανταποκρίθηκαν στην έκκλησή του. «Εδώ και 40 χρόνια σας προστατεύουμε και δεν θέλετε να εμπλακείτε», ανέφερε τη Δευτέρα.

Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι απαντούν ότι η ερμηνεία αυτή δεν ανταποκρίνεται στη λειτουργία της συμμαχίας. Το ΝΑΤΟ δεν έχει παραδοσιακά εμπλακεί σε προληπτικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή. Το Άρθρο 5 ενεργοποιείται αποκλειστικά σε περίπτωση επίθεσης κατά κράτους-μέλους και έχει εφαρμοστεί μόνο μία φορά, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στις ΗΠΑ.

Ο Μερτς τόνισε ότι η συμμαχία είναι «αμυντική». Από την πλευρά του, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε στο Reuters ότι «Είναι σαφές ότι το ΝΑΤΟ δεν εμπλέκεται άμεσα εδώ. Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ παρέχουν βασική υποστήριξη».

Αμφιβολίες για την αποτελεσματικότητα

Πέρα από το θεσμικό πλαίσιο, αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αμφισβητούν και την πρακτική αποτελεσματικότητα μιας ναυτικής αποστολής στο Στενό του Ορμούζ.

Η περιοχή θεωρείται εξαιρετικά ευάλωτη, καθώς ακόμη και μικρές ένοπλες μονάδες μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε εμπορικά πλοία.

Το αμερικανικό ναυτικό έχει ήδη αντιμετωπίσει δυσκολίες στον έλεγχο τέτοιων απειλών, γεγονός που ενισχύει τον σκεπτικισμό για το κατά πόσο μια ευρωπαϊκή παρουσία θα άλλαζε ουσιαστικά την κατάσταση.

Ο κίνδυνος παράτασης της σύγκρουσης

Παράλληλα, η αύξηση των τιμών του πετρελαίου επιβαρύνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις τόσο στην Ευρώπη, όσο και στις ΗΠΑ. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιδιώκουν τη σταθεροποίηση των αγορών, γνωρίζοντας ότι το ίδιο επιθυμεί και ο Τραμπ.

Σε ιδιωτικές συζητήσεις, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν τις αποφάσεις του Αμερικανού προέδρου είναι οι χρηματοπιστωτικές αγορές και η κοινή γνώμη στις ΗΠΑ. Ένας αποκλεισμός στο Ορμούζ θα είχε άμεσο αντίκτυπο και στα δύο. Ο Τραμπ, σύμφωνα με αυτή την ανάλυση, επιδιώκει να αποφύγει υψηλές τιμές καυσίμων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τους ψηφοφόρους ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.

Αυτό το δεδομένο ενδέχεται να αποτελέσει το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί των Ευρωπαίων ηγετών. Στόχος τους είναι να αποτραπεί η κλιμάκωση της σύγκρουσης και να αποφευχθεί ένα σενάριο παρατεταμένης αποσταθεροποίησης, το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομική κατάρρευση του Ιράν και σε νέα κύματα μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη.

Με τις γεωπολιτικές ισορροπίες να παραμένουν εύθραυστες, η απόσταση ανάμεσα στις δύο πλευρές του Ατλαντικού αναδεικνύει όχι μόνο στρατηγικές διαφωνίες, αλλά και διαφορετικές προτεραιότητες ως προς τη διαχείριση της κρίσης.