Ενεργειακή κρίση: Ποια μέτρα πρέπει να ληφθούν για να αντιμετωπιστεί άμεσα και αποτελεσματικά

Η ενεργειακή κρίση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της σύγχρονης εποχής, καθώς επηρεάζει άμεσα την οικονομία και την καθημερινότητα των πολιτών. Η αύξηση των τιμών των καυσίμων και της ηλεκτρικής ενέργειας δημιουργεί σοβαρές πιέσεις στα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις. Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτείται ένας συνδυασμός άμεσων, μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέτρων που θα μειώσουν το κόστος και θα ενισχύσουν την ενεργειακή αυτάρκεια της χώρας.

Του Μιχάλη Χριστοδουλίδη*

Αρχικά, σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο είναι απαραίτητο να ληφθούν μέτρα που θα μειώσουν άμεσα τις τιμές των καυσίμων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η κατάργηση του ΦΠΑ 24% που επιβάλλεται πάνω στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης. Με αυτό το μέτρο η τιμή της βενζίνης θα μπορούσε να μειωθεί από περίπου 1,90€ το λίτρο σε 1,73€, γεγονός που θα ανακούφιζε σημαντικά τους καταναλωτές. Παράλληλα, σε περίπτωση αύξησης της διεθνούς τιμής του πετρελαίου Brent, θα μπορούσε να μειωθεί ανάλογα ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης από τα 70 λεπτά το λίτρο που είναι σήμερα μέχρι το κατώτατο ευρωπαϊκό όριο των 35 λεπτών. Επιπλέον, η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους σε όλη την αλυσίδα εμπορίας καυσίμων –από τα διυλιστήρια έως τα πρατήρια– είναι αναγκαία, καθώς το μεγαλύτερο ποσοστό κέρδους δεν βρίσκεται στα πρατήρια αλλά στις εταιρείες διύλισης.

Παράλληλα, η αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών μονάδων μπορεί να λειτουργήσει ως άμεση λύση. Για παράδειγμα, όταν η χρηματιστηριακή τιμή του φυσικού αερίου ξεπερνά τα 60€ ανά Μεγαβατώρα, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τη λιγνιτική μονάδα Πτολεμαΐδα 5 μπορεί να γίνει πιο ανταγωνιστική από τις μονάδες φυσικού αερίου, ακόμη και αν υπολογιστούν τα κόστη εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα.

Σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο, είναι σημαντικό να επανεξεταστεί η λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. Το σύστημα τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας (target model) συχνά οδηγεί σε υψηλές τιμές, καθώς η τελική τιμή καθορίζεται από την ακριβότερη πηγή ενέργειας, όπως το εισαγόμενο LNG. Για τον λόγο αυτό, θα μπορούσε να ζητηθεί εξαίρεση από το σύστημα αυτό, όπως είχε συμβεί το 2022 με τις χώρες της Ιβηρικής. Παράλληλα, θα μπορούσε να εξεταστεί η προσωρινή αναστολή του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, ώστε να μειωθεί το κόστος παραγωγής ενέργειας.

Ωστόσο, η ουσιαστική λύση βρίσκεται στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και στην ενεργειακή αυτονομία της χώρας. Σήμερα, στην Ελλάδα μόνο περίπου 3% της βιομάζας χρησιμοποιείται για παραγωγή ενέργειας, ενώ ο μέσος ευρωπαϊκός όρος φτάνει το 18,5%. Η αξιοποίηση της γεωργικής βιομάζας και των οργανικών αστικών αποβλήτων για την παραγωγή βιοκαυσίμων θα μπορούσε να μειώσει σημαντικά τις εισαγωγές καυσίμων.

Παράλληλα, σημαντικές προοπτικές υπάρχουν στην αξιοποίηση των γεωθερμικών πεδίων της χώρας, ιδιαίτερα στις Κυκλάδες και στη Βόρεια Ελλάδα, τα οποία μπορούν να παρέχουν σταθερή ενέργεια όλο το εικοσιτετράωρο. Επιπλέον, η αξιοποίηση των ελληνικών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, με δίκαιη συμμετοχή του ελληνικού δημοσίου στην εκμετάλλευσή τους, μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.

Συνοψίζοντας, η αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης απαιτεί οργανωμένο σχεδιασμό και συγκεκριμένες παρεμβάσεις σε πολλά επίπεδα. Από τη μείωση φόρων και τον έλεγχο της αγοράς μέχρι την αξιοποίηση των εγχώριων ενεργειακών πόρων, η ενεργειακή αυτονομία μπορεί να αποτελέσει το σημαντικότερο εργαλείο για την προστασία της οικονομίας και της κοινωνίας από μελλοντικές κρίσεις.

*Διπλ Μηχανολόγος Μηχανικός ΑΠΘ, Ενεργειακός Αναλυτής