ΕΕ: Παρασκήνιο για επέκταση της επιχείρησης “ΑΣΠΙΔΕΣ” στο Ορμούζ- Κατηγορηματικά αντίθετη η Αθήνα

Η συζήτηση στους ευρωπαϊκούς θεσμούς για πιθανή διεύρυνση της ναυτικής αποστολής της Ε.Ε. στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο τον ρόλο της Ελλάδας στη θαλάσσια ασφάλεια της περιοχής, αλλά και τα όρια της εμπλοκής της Αθήνας σε ένα ιδιαίτερα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να εξεταστεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο η επέκταση της αποστολής της επιχείρησης Operation Aspides έως τα Στενά του Ορμούζ, μια εξέλιξη που θα άλλαζε ουσιαστικά το επιχειρησιακό της αποτύπωμα.

Παρά τις σχετικές συζητήσεις, η Αθήνα εμφανίζεται σταθερά αρνητική απέναντι σε μια τέτοια προοπτική, επιδιώκοντας τη διατήρηση του σημερινού πλαισίου δράσης της αποστολής. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η ελληνική πλευρά επιθυμεί τη συνέχιση της παρουσίας των ναυτικών της μονάδων στην ίδια γεωγραφική περιοχή όπου επιχειρούν σήμερα, δηλαδή στην Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Αντεν.

Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι η Αθήνα επιδιώκει να διατηρηθεί το υφιστάμενο καθεστώς της αποστολής, μιας επιχείρησης που προέκυψε έπειτα από ελληνική πρωτοβουλία το 2024 και στην οποία η χώρα διατηρεί τόσο το στρατηγείο όσο και την εν πλω διοίκηση. Για την ελληνική πλευρά, η σταθερότητα του επιχειρησιακού πλαισίου θεωρείται κρίσιμη, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου η ένταση στη Μέση Ανατολή συνεχίζει να επηρεάζει τις θαλάσσιες οδούς εμπορίου.

Το ενδεχόμενο διεύρυνσης της αποστολής των «Ασπίδων» δεν τίθεται για πρώτη φορά στο ευρωπαϊκό τραπέζι. Κατά καιρούς έχουν εξεταστεί σενάρια είτε για επέκταση της επιχειρησιακής ζώνης είτε για συνεργασία ή συντονισμό με άλλες ευρωπαϊκές αποστολές στον Περσικό Κόλπο, όπως εκείνες που λειτουργούν υπό γαλλική διοίκηση.

Η Αθήνα διαθέτει σχετική εμπειρία από τέτοιου είδους αποστολές. Στο παρελθόν συμμετείχε με προσωπικό στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία EMASoH (European Maritime Awareness in the Strait of Hormuz), η οποία δημιουργήθηκε με στόχο την ενίσχυση της θαλάσσιας επιτήρησης και την προστασία της ναυσιπλοΐας στην περιοχή του Ορμούζ.

Οκτώ ευρωπαϊκές χώρες

Στο στρατιωτικό σκέλος της πρωτοβουλίας EMASoH/AGENOR, που έχει ως αποστολή την επιτήρηση των Στενών και τη διασφάλιση της ναυσιπλοΐας, συμμετείχαν οκτώ ευρωπαϊκές χώρες. Πρόκειται για τη Γαλλία –η οποία είχε και την πρωτοβουλία δημιουργίας της επιχείρησης το 2019– τη Γερμανία, τη Δανία, την Ιταλία, το Βέλγιο, την Ολλανδία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα.

Η ελληνική συμμετοχή αφορούσε κυρίως την παρουσία ενός αξιωματικού στο επιτελείο της αποστολής στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ το 2021 η φρεγάτα «Ύδρα» συμμετείχε με ρόλο associated support στην επιχείρηση.

Το ζήτημα της πιθανής συγχώνευσης ή στενότερης συνεργασίας τέτοιων αποστολών είχε τεθεί και το 2024, όταν η Ελλάδα προωθούσε την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία για την αποστολή πολεμικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα μετά την κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Και τότε η Αθήνα εμφανίστηκε επιφυλακτική απέναντι σε μια τέτοια προοπτική.

Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, ένας από τους βασικούς λόγους είναι το επίπεδο απειλής στην περιοχή. Οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι τα Στενά του Ορμούζ θεωρούνται επιχειρησιακά πολύ πιο απαιτητικά σε σύγκριση με τον Κόλπο του Αντεν, όπου δραστηριοποιούνται σήμερα τα ελληνικά πολεμικά πλοία.

Το ιρανικό καθεστώς, ακόμη και αποδυναμωμένο, διαθέτει σύγχρονα κατευθυνόμενα όπλα επιφανείας, καθώς και μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πλωτά μέσα, τα οποία θα μπορούσαν να προκαλέσουν σημαντικές ζημιές τόσο σε εμπορικά όσο και σε πολεμικά πλοία. Η παρουσία τέτοιων δυνατοτήτων καθιστά οποιαδήποτε επιχείρηση στην περιοχή ιδιαίτερα περίπλοκη από στρατιωτική άποψη.

Ανθρωπιστική βοήθεια στον Λίβανο

Παράλληλα με τις συζητήσεις για τις ευρωπαϊκές ναυτικές αποστολές, η Αθήνα εξετάζει την αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στον Λίβανο, μετά τη νέα έξαρση των πολεμικών επιχειρήσεων στην περιοχή.

Η κλιμάκωση σημειώθηκε έπειτα από επίθεση της Hezbollah κατά του βόρειου Ισραήλ με μπαράζ ρουκετών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Οι IDF απάντησαν με εκτεταμένους βομβαρδισμούς, τόσο στη Βηρυτό όσο και κυρίως στον νότιο Λίβανο, όπου η σιιτική οργάνωση διατηρεί ισχυρή παρουσία.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις διεθνών οργανισμών, περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει τα σπίτια τους στον νότιο Λίβανο, αναζητώντας καταφύγιο στην πρωτεύουσα ή σε βορειότερες περιοχές, μετά τις εντολές εκκένωσης του ισραηλινού στρατού που μετατρέπουν την περιοχή από τον ποταμό Λιτάνι έως τα σύνορα με το Ισραήλ σε ενεργό πεδίο επιχειρήσεων.

Πληροφορίες αναφέρουν ότι οι ελληνικές διπλωματικές αρχές στη χώρα βρίσκονται σε συνεννόηση με το υπουργείο Εξωτερικών για τη συγκέντρωση της απαραίτητης βοήθειας. Παράλληλα, έχει γίνει μια πρώτη συζήτηση και με το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας για τη διάθεση αεροσκάφους C-130 και προσωπικού που θα μπορούσε να αναλάβει τη μεταφορά του υλικού.

Ανάλογη επιχείρηση είχε πραγματοποιηθεί και τον Οκτώβριο του 2024, με συντονισμό του υπουργείου Εξωτερικών, κατά την οποία μεταφέρθηκαν στον Λίβανο ιατροφαρμακευτικό υλικό και είδη πρώτης ανάγκης.

Οι δηλώσεις Μαρινάκη και Γεραπετρίτη

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης , κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών, ξεκαθάρισε τη θέση της κυβέρνησης, υπογραμμίζοντας ότι «δεν υπάρχει ζήτημα εμπλοκής της χώρας μας σε επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ», επισημαίνοντας ότι η ελληνική συμμετοχή στην ευρωπαϊκή αποστολή αφορά αποκλειστικά το υφιστάμενο επιχειρησιακό πλαίσιο στην Ερυθρά Θάλασσα.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΔΗΜΣΙΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΈΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΣΤΟ ΟΡΜΟΥΖ:

“Μισό λεπτό, γιατί εδώ μπλέκονται ζητήματα. Καταρχάς δεν υπάρχει ζήτημα εμπλοκής της χώρας μας σε επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ. Η χώρα μας συμμετέχει στην επιχείρηση «Ασπίδες». Η επιχείρηση «Ασπίδες» είναι γεωγραφικά προσδιορισμένη στην Ερυθρά Θάλασσα και δεν αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Στην επιχείρηση αυτή συμμετέχουν σήμερα πλοία μόνο από την Ελλάδα και την Ιταλία. Και ποιος είναι ο στόχος της επιχείρησης αυτής; Είναι η φύλαξη, η προστασία των πλοίων. Αυτή είναι η εμπλοκή της Ελλάδας. Αυτό το οποίο έχω να πω μετά από σχετική επικοινωνία και με το Υπουργείο Εξωτερικών, είναι ότι η χώρα μας συνεχίζει και απευθύνει ένα κάλεσμα στο Ιράν να απέχει από οποιαδήποτε ενέργεια που παρεμποδίζει την ελευθερία ναυσιπλοΐας. Είναι κρίσιμο, το αντιλαμβάνεται όλος ο κόσμος γιατί. Καθολική εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Αυτή είναι η θέση της χώρας μας και επιστροφή στη διπλωματία. Και σε καμία περίπτωση, το τονίζω ξανά, δεν έχουμε πρόθεση να εμπλακούμε στον πόλεμο”.

Από την πλευρά του, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης τόνισε ότι η Ελλάδα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και συμμετέχει ενεργά στις ευρωπαϊκές συζητήσεις για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, υπογραμμίζοντας όμως ότι κάθε ενδεχόμενη αλλαγή στην εντολή της αποστολής θα πρέπει να αξιολογηθεί με βάση τις επιχειρησιακές δυνατότητες, το επίπεδο κινδύνου και τη συνολική στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην περιοχή.

Αναλυτικά η δήλωση του υπουργού Εξωτερικών

«Συνέρχεται σήμερα το Συμβούλιο Εξωτερικών Υποθέσεων εν μέσω μιας κλιμακούμενης κρίσης στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Η Ελλάδα τάχθηκε επί της αρχής υπέρ της καθολικής εφαρμογής του διεθνούς δικαίου, του σεβασμού των δικαιωμάτων των αμάχων και, βεβαίως, της επιστροφής στη διπλωματία αντί του πολέμου.

Ιδιαίτερα, σε ό,τι αφορά την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, η Ελλάδα τάσσεται υπέρ της ελεύθερης διακίνησης όλων των πλοίων στην ευρύτερη περιοχή και καλούμε το Ιράν να σεβαστεί τους κανόνες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας. Ήδη στην ευρύτερη περιοχή λειτουργεί η επιχείρηση “Aspides”, στην οποία συμμετέχουν δύο μόνο κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Ελλάδα στέκεται αλληλέγγυα στις χώρες οι οποίες πλήττονται, στις χώρες του Κόλπου, και παρέχει ανοιχτή συνδρομή στην Κύπρο. Δεν είναι στην πρόθεση της Ελλάδας να εμπλακεί στον πόλεμο. Ιδιαίτερα σε σχέση με την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, θα ήθελα να επισημάνω το πόσο κρίσιμο είναι, όχι μόνο για τη τις τιμές του του πετρελαίου, αλλά και για το σύνολο της εφοδιαστικής αλυσίδας, να παραμείνουν ελεύθερες οι θάλασσες.

Θα θέσω υπόψη των Ευρωπαίων συναδέλφων μου το ζήτημα της επίθεσης σε βάρος ελληνικού πλοίου στα διεθνή ύδατα της Μαύρης Θάλασσας. Είναι προφανές ότι για το ζήτημα αυτό πρέπει να υπάρξει απόλυτη καταδίκη και λογοδοσία. Είναι αυτονόητο ότι στις στιγμές αυτές, που είναι εξαιρετικά κρίσιμες και οι συνέπειες μπορεί να είναι εξαιρετικά σημαντικές, όχι μόνο γεωπολιτικά, αλλά και οικονομικά και περιβαλλοντικά για τη Μεσόγειο, η Ευρώπη θα πρέπει να αρθεί στο ύψος των περιστάσεων και να αναλάβει τον ηγετικό της ρόλο».