Χρειάζεται το μεγάλο πρόταγμα, η νέα μεγάλη ιδέα 

Στην εποχή της έκλειψης των ιδεολογιών είναι αμφίβολο αν τα οράματα του παρελθόντος διατηρούν την ισχύ και την αίγλη τους. Ωστόσο, το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί (κυρίως από την κεντροαριστερά που φιλοδοξεί να επανέλθει στο πηδάλιο της χώρας αλλά δεν γνωρίζει τον τρόπο) είναι αν χωρίς οράματα και μεγάλα προτάγματα, προτάγματα, δηλαδή, που θα ξεπερνούν την καθημερινότητα και τα “κοντά” όρια που αυτή βάζει, μπορούν μεγάλη πλήθη να κινητοποιηθούν, να “μετακινηθούν” και να διαμορφώσουν μία νέα κοινωνική και πολιτική πλειοψηφία.

Νίκος Γιαννόπουλος

Η απάντηση, νομίζουμε, ότι είναι αρνητική. Ασφαλώς κάθε κόμμα που σέβεται τον εαυτό του και επιθυμεί να κυβερνήσει οφείλει να έχει προγραμματικές θέσεις συγκεκριμένες και σαφείς για όλα τα “καθημερινά”, από το στεγαστικό μέχρι την καταπολέμηση της ακρίβειας, αλλά χωρίς το μεγάλο πρόταγμα το μήνυμα δεν θα φτάσει μακριά, δεν θα συγκινήσει και δεν θα προκαλέσει συζητήσεις.

• Ποιο είναι το μεγάλο αυτό πρόταγμα, η νέα μεγάλη ιδέα για την ευρύτερη προοδευτική παράταξη;

Μία καλή επιλογή, πάντα κατά την ταπεινή μας άποψη, είναι η φορολογική δικαιοσύνη στην πράξη και όχι στα λόγια. Κοντολογίς, οι έχοντες και οι κατέχοντες, οι πραγματικά πλούσιοι και ισχυροί άνθρωποι να πληρώσουν σημαντικά περισσότερους φόρους.

To κυρίαρχο δόγμα, αυτό που και η σημερινή κυβέρνηση εφαρμόζει, μιλά, μάλλον γενικά και αόριστα, για λιγότερους φόρους. Λιγότερους φόρους για όλους; Προφανώς ναι, απαντούν από τον Κυριάκο Μητσοτάκη μέχρι τον Ντόναλντ Τραμπ και από την Τζόρτζια Μελόνι μέχρι τον Φρίντριχ Μερτς.

Στην Ελλάδα βλέπουμε πως ένα τέτοιο “δίκαιο” σχέδιο μπορεί να είναι βιώσιμο. Αφενός οι έμμεσοι φόροι, που εξ ορισμού βαραίνουν τους πιο ευάλωτους,  ροκανίζουν ή και τσακίζουν εισοδήματα, αφετέρου, ακόμα και όταν τα φορολογικά έσοδα είναι πολύ περισσότερα από όσα αρχικά υπολογίζονται, ιδεοληψίες (αλλά προφανώς κάποιες…επιχειρηματικές συμπάθειες) φέρνουν τον ιδιωτικό τομέα στο κοινωνικό κράτος ακόμα και σε τομείς όπως η δημόσια εκπαίδευση (το παράδειγμα των Ωνάσειων Σχολείων είναι αρκούντως χαρακτηριστικό).

Στην πραγματικότητα το παραπάνω πλάνο δεν είναι βιώσιμο για έναν πολύ απλό λόγο. Γιατί διευρύνει συνεχώς τις ανισότητες και μία κοινωνία στην οποία οι ανισότητες αυξάνονται, σίγουρα δεν μπορεί να έχει ευοίωνο μέλλον όσο και αν τα κιτάπια του νεοφιλελευθερισμού λένε το αντίθετο. Το αφήγημα αυτό δεν μπορεί να “βγει” πια.

Η πραγματική αλλαγή, ως προς την ουσία των πραγμάτων, μπορεί να έρθει μόνο από ιδέες που θα “ξεβολέψουν” την άρχουσα τάξη και από πολιτικές που θα την αναγκάσουν να πληρώσει περισσότερα όσο και αν αυτό φαντάζει ουτοπικό.

Ουτοπικό φαντάζει γιατί απουσιάζει η πολιτική βούληση και το σχέδιο. Επίσης γιατί οι από κάτω δεν πιστεύουν ότι στους καιρούς που ζουν μπορούν να συμβούν συνταρακτικές αλλαγές όπως αυτή, που σε άλλες ιστορικές περιόδου θα θεωρούνταν μάλλον φυσιολογικές και σαφώς εφαρμόσιμες.

Η φορολογική δικαιοσύνη όμως δεν μπορεί να προκύψει ως παρθενογέννεση, εν ριπή οφθαλμού και φυσικά δεν μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς συγκρούσεις, συγκρούσεις σοβαρές, σφόδρες, που θα προκαλέσουν σεισμούς πολλών ρίχτερ στο κοινωνικό γίγνεσθαι.

Αυτός ή αυτή που θα πείσει ότι διαθέτει τη γνώση, το πολιτικό σθένος και τους ανθρώπους (το προσωπικό) να βάλει σε εφαρμογή τούτη τη “μεγάλη ιδέα” θα έχει πιθανότητες να προκαλέσει ένα μικρό δημιουργικό σοκ στις παγιωμένες αντιλήψεις και στην παγιωμένη κατάσταση του εκλογικού σώματος που προσώρας πείθεται ότι πρέπει να συμβιβάζεται με τις χαμηλές προσδοκίες.

Χαμηλές προσδοκίες για τους ίδιους, την κοινωνική πλειοψηφία και πολύ υψηλές προσδοκίες (και κέρδη βεβαίως) για τα ανώτερα στρώματα που φιλοδοξούν να μετατρέψουν τις ανισότητες από κοινωνικό σε φυσικό φαινόμενο, κάτι σαν τη βροχή.

Οι δύσκολοι καιροί, όπως αυτοί που διανύουμε, απαιτούν ριζοσπαστικά σχέδια αν πραγματικά επιθυμούμε ως κοινωνίες να αλλάξουμε πίστα. Και ένα πραγματικά ριζοσπαστικό σχέδιο (που θα συνδυάζει τη ριζοσπαστικότητα με το ρεαλισμό) μπορεί να κινητοποιήσει δυνάμεις κοινωνικές που σήμερα παραμένουν αδρανείς και απογοητευμένες.

Να γιατί το μεγάλο πρόταγμα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα και μεγάλο στόχο για την προοδευτική παράταξη που φιλοδοξεί να δώσει ένα τέλος στη δεξιά ηγεμονία.