Γιατί η Μέση Ανατολή επηρεάζει επιχειρησιακά την Ουκρανία… και η μεγάλη αναδίπλωση Ζελένσκι

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρίσκεται αντιμέτωπος με μία από τις πιο άβολες επικοινωνιακές στροφές των τελευταίων μηνών: από τη σκληρή ρητορική κατά της Τεχεράνης και τη δημόσια στήριξη σε αποφασιστική δράση εναντίον του ιρανικού καθεστώτος, περνά τώρα σε μια γραμμή έντονης ανησυχίας για τις συνέπειες που έχει ο πόλεμος με το Ιράν για την ίδια την Ουκρανία. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό ή διπλωματικό. Είναι απολύτως επιχειρησιακό. Καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή απορροφά την προσοχή της Ουάσιγκτον και των δυτικών συμμάχων, το Κίεβο βλέπει να οξύνεται ο φόβος για ελλείψεις σε κρίσιμα πυρομαχικά αεράμυνας, ιδίως στους αναχαιτιστές Patriot, την ώρα που η Ρωσία συνεχίζει να πιέζει με βαλλιστικές και συνδυασμένες επιθέσεις.

Σπύρος Σιδέρης

Το αποτέλεσμα είναι μια εμφανής μετατόπιση του ουκρανού προέδρου: από τον τόνο της γεωπολιτικής αποφασιστικότητας στον τόνο της στρατηγικής ανησυχίας. Και αυτή η αλλαγή δεν περνά απαρατήρητη, καθώς αποτυπώνει πόσο γρήγορα ένας πόλεμος στη Μέση Ανατολή μπορεί να μετατραπεί σε άμεσο πρόβλημα για το ουκρανικό μέτωπο.

Η νέα γραμμή του Ζελένσκι είναι πλέον σαφής. Σε πρόσφατες παρεμβάσεις του υπογράμμισε ότι ο πόλεμος με το Ιράν δυσκολεύει την πρόσβαση της Ουκρανίας σε πυραύλους αντιαεροπορικής άμυνας και, ταυτόχρονα, αποσπά τη διεθνή προσοχή από τον συνεχιζόμενο πόλεμο με τη Ρωσία. Σε επίσημη τοποθέτησή του στις 5 Μαρτίου ανέφερε ότι σχεδόν όλη η διεθνής προσοχή είναι στραμμένη στην ιρανική κρίση, ενώ λίγες ημέρες αργότερα δήλωσε ότι η αναβολή νέας διπλωματικής συνάντησης για την Ουκρανία συνδέεται ακριβώς με αυτή τη μετατόπιση της ατζέντας. Το μήνυμα του Κιέβου είναι πως η Μέση Ανατολή δεν αποτελεί ένα παράλληλο μέτωπο, αλλά έναν ανταγωνιστή για πολιτικό κεφάλαιο, στρατιωτικούς πόρους και χρόνο.

• Το πιο κρίσιμο όμως σημείο αφορά τους Patriot. Ο ίδιος ο Ζελένσκι είχε προειδοποιήσει ήδη από τη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ότι μία από τις χειρότερες αναφορές που μπορεί να ακούσει ένας ηγέτης σε καιρό πολέμου είναι πως οι μονάδες αεράμυνας έχουν αδειάσει από πυραύλους. Τόνισε επίσης ότι το μεγαλύτερο μέρος των πυραύλων που μπορούν να αναχαιτίσουν ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους φτάνει στην Ουκρανία μέσω ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για αγορές αμερικανικών συστημάτων. Παράλληλα, έχει επισημάνει ότι περίπου το 80% της ουκρανικής επικράτειας παραμένει χωρίς επαρκή προστασία απέναντι σε βαλλιστικές απειλές. Με άλλα λόγια, η αεράμυνα της χώρας λειτουργεί ήδη υπό πίεση· η κρίση με το Ιράν ήρθε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο μια οριακή ισορροπία.

Εκεί ακριβώς μπαίνει και το στοιχείο της «αναδίπλωσης». Διότι μόλις λίγες εβδομάδες πριν, ο ουκρανός πρόεδρος είχε υιοθετήσει έναν αισθητά σκληρότερο τόνο απέναντι στην ιρανική ηγεσία. Στα μέσα Ιανουαρίου είχε καλέσει τη διεθνή κοινότητα να βοηθήσει τους Ιρανούς να επιφέρουν πολιτική αλλαγή, ενώ στα τέλη Φεβρουαρίου δήλωνε ότι θα στήριζε μια επιχείρηση κατά του ιρανικού καθεστώτος — όχι όμως κατά του ιρανικού λαού. Μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών πληγμάτων, χαιρέτισε επίσης την «αμερικανική αποφασιστικότητα», συνδέοντάς την έμμεσα και με το μήνυμα που θα έπρεπε να λάβει η Μόσχα. Αυτή η προγενέστερη ρητορική κάνει σήμερα ακόμη πιο εμφανή την αλλαγή τόνου: ο Ζελένσκι δεν μιλά πια ως ηγέτης που βλέπει στο Ιράν μόνο έναν εχθρικό εταίρο της Ρωσίας, αλλά και ως πρόεδρος μιας χώρας που πληρώνει το κόστος της μετατόπισης των δυτικών προτεραιοτήτων.

Η ανησυχία αυτή δεν είναι θεωρητική. Σύμφωνα με το Reuters, η Γερμανία προειδοποίησε ήδη ότι οι ανάγκες της Ουκρανίας δεν πρέπει να χαθούν από το κάδρο εξαιτίας του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ακριβώς επειδή τα διαθέσιμα συστήματα αεράμυνας είναι περιορισμένα διεθνώς και η ζήτηση έχει εκτοξευθεί. Παράλληλα, δημοσιεύματα του Kyiv Independent σημειώνουν ότι το Κίεβο αναζητεί επειγόντως πρόσθετους αναχαιτιστές PAC-2 και PAC-3, ακόμη και μέσω ανταλλαγής τεχνογνωσίας σε αναχαιτιστικά drones με χώρες που διαθέτουν αποθέματα Patriot. Το γεγονός ότι η Ουκρανία εμφανίζεται να προσφέρει επιχειρησιακή εμπειρία κατά των ιρανικών Shahed με αντάλλαγμα πυρομαχικά αεράμυνας δείχνει πως το πρόβλημα δεν είναι μελλοντικό, αλλά παρόν.

• Το διεθνές πλαίσιο εντείνει αυτή την πίεση. Η σύγκρουση με το Ιράν έχει εκτινάξει τις τιμές του πετρελαίου και έχει προκαλέσει έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, ενώ καταγράφεται και άνοδος στα έσοδα της Ρωσίας από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων. Για την Ουκρανία, αυτή είναι μια διπλή αρνητική εξέλιξη: από τη μία στερείται πολύτιμης στρατιωτικής προσοχής και πόρων, από την άλλη βλέπει τη Ρωσία να ωφελείται δημοσιονομικά από την ενεργειακή αναταραχή. Έτσι, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κινδυνεύει να λειτουργήσει ως έμμεσος πολλαπλασιαστής ισχύος για τη Μόσχα και ως παράγοντας πίεσης για το Κίεβο.

Στην πραγματικότητα, αυτό που παρακολουθούμε δεν είναι απλώς μια επικοινωνιακή αμηχανία, αλλά μια σπάνια στιγμή όπου η γεωπολιτική επιστρέφει με σκληρό τρόπο στον αποστολέα της. Ο Ζελένσκι είχε επενδύσει σε μια ηθικά απόλυτη και πολιτικά επιθετική γλώσσα απέναντι στο Ιράν, θεωρώντας ότι έτσι ενισχύει και το ουκρανικό επιχείρημα κατά του άξονα Μόσχας-Τεχεράνης. Τώρα όμως η ίδια αυτή κρίση απειλεί να αδειάσει τις ουκρανικές αποθήκες αεράμυνας, να σπρώξει ακόμη πιο ψηλά τις τιμές της ενέργειας και να μεταφέρει το βλέμμα της Δύσης αλλού. Και αυτή ίσως είναι η πιο ειρωνική διάσταση της υπόθεσης: η σύγκρουση που παρουσιαζόταν ως στρατηγικό πλήγμα για τους συμμάχους της Ρωσίας, εξελίσσεται σε νέα δοκιμασία αντοχής για την ίδια την Ουκρανία.