Πλαφόν στο περιθώριο κέρδους: Πόσο μπορεί να συγκρατήσει τις αυξήσεις στην αντλία

Η έκτακτη κυβερνητική παρέμβαση με το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους έχει ως στόχο να αποτρέψει φαινόμενα αισχροκέρδειας. Το μέτρο ενεργοποιείται με Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου και θα ισχύσει έως τις 30 Ιουνίου 2026, με πρόβλεψη επανεξέτασης ανάλογα με τις εξελίξεις στην αγορά. Το μεγάλο ερώτημα ωστόσο παραμένει πόσο μπορεί να εμποδίσει τις ανατιμήσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα;

Παράλληλα, ενισχύονται οι έλεγχοι, ενώ τα πρόστιμα για παραβάσεις μπορούν να φτάσουν έως και τα 5 εκατ. ευρώ. Οι έλεγχοι θα καλύπτουν όλα τα στάδια της αγοράς, από τη βιομηχανία και το χονδρεμπόριο μέχρι τα σούπερ μάρκετ και τα πρατήρια καυσίμων.

Στον τομέα των καυσίμων τίθενται συγκεκριμένα όρια: οι εταιρείες εμπορίας δεν θα μπορούν να εφαρμόζουν περιθώριο μεγαλύτερο από 5 λεπτά ανά λίτρο πάνω από την τιμή προμήθειας από τα διυλιστήρια για τη βενζίνη 95 οκτανίων και το πετρέλαιο κίνησης, ενώ τα πρατήρια δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν τα 12 λεπτά ανά λίτρο πάνω από την τιμή αγοράς τους.

Από το πλαίσιο εξαιρούνται το πετρέλαιο θέρμανσης, η αμόλυβδη 100 οκτανίων και το υγραέριο.

Στα τρόφιμα και τα βασικά είδη πρώτης ανάγκης, το πλαφόν θα βασίζεται στον μέσο όρο του μικτού περιθωρίου κέρδους που είχε κάθε επιχείρηση το 2025. Έτσι επιχειρείται να δοθεί μεγαλύτερη ευελιξία σε σχέση με την προηγούμενη εφαρμογή του μέτρου, όταν το όριο υπολογιζόταν με βάση μια συγκεκριμένη ημερομηνία αναφοράς, γεγονός που είχε προκαλέσει αντιδράσεις από την αγορά.

Η υποδοχή του μέτρου είναι μεικτή. Θεσμικοί φορείς εκτιμούν ότι πρόκειται για γρήγορη αντίδραση της κυβέρνησης προκειμένου να περιοριστούν φαινόμενα κερδοσκοπίας σε μια περίοδο αυξημένων πιέσεων.

Από την πλευρά της αγοράς, ωστόσο, εκφράζονται επιφυλάξεις, κυρίως από κλάδους με ήδη περιορισμένα περιθώρια κέρδους. Το οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων υποστηρίζει ότι ο ανταγωνισμός ήδη λειτουργεί συγκρατητικά για τις τιμές, ενώ επαγγελματικοί κλάδοι προειδοποιούν ότι οριζόντιες παρεμβάσεις μπορεί να περιορίσουν τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να απορροφήσουν το αυξημένο κόστος.

Στην αγορά καυσίμων οι αντιδράσεις είναι εντονότερες. Εκπρόσωποι των πρατηριούχων επισημαίνουν ότι το μεγαλύτερο μέρος της τελικής τιμής προέρχεται από φόρους και υποστηρίζουν ότι μια ουσιαστική παρέμβαση θα ήταν η μείωση του ΕΦΚ ή του ΦΠΑ.

Τι λένε οι αναλυτές

Σύμφωνα με οικονομικούς αναλυτές η επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός ελέγχου της αγοράς και αποτροπής ακραίων φαινομένων κερδοσκοπίας, όμως δύσκολα μπορεί από μόνη της να συγκρατήσει μια γενικευμένη άνοδο των τιμών στα καύσιμα.

Ας δούμε τι έγινε το 2022 με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχοντας στο μυαλό μας ότι η τελική τιμή της βενζίνης επηρεάζεται κυρίως από τη διεθνή τιμή του πετρελαίου και τη φορολογία.

Κατά την ενεργειακή κρίση του 2022, περίπου το 50% της τιμής της αμόλυβδης προερχόταν από φόρους, περίπου το 46% από την τιμή διυλιστηρίου και μόλις γύρω στο 3,5% από τα περιθώρια κέρδους εταιρειών και πρατηρίων.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν περιοριστεί το τελευταίο αυτό τμήμα, η επίδραση στην τελική τιμή είναι περιορισμένη όταν οι αυξήσεις προκαλούνται από τις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Σε περιόδους έντονης ανόδου της τιμής του πετρελαίου, όπως συνέβη μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, οι τιμές στην αντλία αυξήθηκαν παρά την ύπαρξη του μέτρου, γεγονός που δείχνει ότι το πλαφόν μπορεί να περιορίσει στρεβλώσεις στην αγορά, αλλά δεν μπορεί να ανακόψει μόνο του τη δυναμική των διεθνών τιμών.