Η Σύνοδος του ΟΗΕ για τα ναρκωτικά “ρινγκ” ΗΠΑ και Κίνας για τη φαιντανύλη

Η ετήσια σύνοδος της Επιτροπής του ΟΗΕ για τα Ναρκωτικά (CND), στη Βιέννη, εξελίχθηκε σε πεδίο σφοδρής αντιπαράθεσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Στο επίκεντρο της διένεξης βρέθηκε η φαιντανύλη —το συνθετικό οπιοειδές που έχει προκαλέσει μια άνευ προηγουμένου υγειονομική καταστροφή στις ΗΠΑ— και ο ρόλος των πρόδρομων χημικών ουσιών που τροφοδοτούν την παράνομη παραγωγή της.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Ενώ η Ουάσιγκτον εγκαλεί το Πεκίνο για ελλιπή αστυνόμευση της χημικής του βιομηχανίας, η κινεζική πλευρά αντεπιτίθεται, κάνοντας λόγο για «μονομερή εκφοβισμό» και προσπάθεια μετατόπισης ευθυνών για ένα καθαρά εγχώριο αμερικανικό πρόβλημα.

Το προφίλ ενός «αόρατου» δολοφόνου

Η φαιντανύλη δεν είναι απλώς ένα ακόμη ναρκωτικό: είναι μια ουσία με διπλή υπόσταση, η οποία απαιτεί λεπτούς χειρισμούς στην πολιτική υγείας.

·         Ιατρική αξία: Αποτελεί ένα πολύτιμο φαρμακευτικό εργαλείο στα χέρια των αναισθησιολόγων, απαραίτητο για χειρουργικές επεμβάσεις και τη διαχείριση του πόνου σε καρκινοπαθείς τελικού σταδίου.

·         Θανατηφόρα ισχύς: Είναι 50 έως 100 φορές ισχυρότερη από τη μορφίνη. Η διαφορά μεταξύ της δόσης που προκαλεί ευφορία και εκείνης που προκαλεί θάνατο είναι σχεδόν μηδαμινή. Μόλις 2 mg (ποσότητα ίση με λίγους κόκκους αλατιού) αρκούν για να προκαλέσουν αναπνευστική καταστολή και θάνατο σε έναν ενήλικα.

·         Η παγίδα της νόθευσης: Λόγω του χαμηλού κόστους παραγωγής και της εύκολης μεταφοράς της, τα καρτέλ τη χρησιμοποιούν για να νοθεύουν άλλα ναρκωτικά (ηρωίνη, κοκαΐνη) ή πλαστά φαρμακευτικά σκεύασματα, οδηγώντας ανυποψίαστους χρήστες σε μοιραία υπερβολική δόση.

Η γεωπολιτική των πρόδρομων ουσιών

Η Sara Carter, διευθύντρια του Γραφείου Εθνικής Πολιτικής Ελέγχου Ναρκωτικών του Λευκού Οίκου (ONDCP), χαρακτήρισε την Κίνα ως την κύρια πηγή των πρόδρομων χημικών ουσιών. Πρόκειται για χημικά που έχουν νόμιμες βιομηχανικές χρήσεις (αρώματα, πλαστικά), αλλά αποτελούν τα απαραίτητα συστατικά για τη σύνθεση της φαιντανύλης.

Σύμφωνα με την αμερικανική στρατηγική, η διαδρομή του θανάτου είναι ξεκάθαρη:

Από: Κίνα (πρόδρομες ουσίες) – Προς: Μεξικό (παράνομη σύνθεση από καρτέλ) – Προς: ΗΠΑ (διανομή).

Η Carter κατηγόρησε το Πεκίνο για επιλεκτική αυστηρότητα, σημειώνοντας ότι ενώ ελέγχει αυστηρά τις εξαγωγές σπανίων γαιών για να πλήξει τη δυτική βιομηχανία, επιδεικνύει προκλητική ανοχή στην εξαγωγή χημικών που καταλήγουν στα χέρια εγκληματικών οργανώσεων.

Δασμοί και εμπόριο ως εργαλεία δημόσιας υγείας

Η υγειονομική κρίση έχει πλέον διαπλακεί αμετάκλητα με την εμπορική πολιτική. Η συμφωνία Trump-Xi, που συνήφθη στη Νότια Κορέα, προέβλεπε μείωση των αμερικανικών δασμών με αντάλλαγμα τον έλεγχο της φαιντανύλης και την αύξηση των αγορών αμερικανικής σόγιας από την Κίνα.

Ωστόσο, οι πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις στις ΗΠΑ, με την ακύρωση δασμού 10% που σχετιζόταν με τη φαιντανύλη, και η πρόθεση της κυβέρνησης Trump να τον επαναφέρει υπό νέο νομικό πλαίσιο, έχουν δυναμιτίσει το κλίμα. Η Κίνα, μέσω του απεσταλμένου Gao Wei, χαρακτήρισε αυτές τις κινήσεις «διπλωματία των κυρώσεων», υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ χρησιμοποιούν τη δημόσια υγεία ως πρόσχημα για προστατευτισμό και παρέμβαση σε εσωτερικά ζητήματα τρίτων χωρών.

Στατιστικά δεδομένα και η ισορροπία του ΠΟΥ

Η τραγωδία αντανακλάται στους αριθμούς: Οι θάνατοι από υπερβολική δόση στις ΗΠΑ ξεπερνούν πλέον τις 100.000 ετησίως, με τη συνθετική φαιντανύλη να ευθύνεται για πάνω από το 70% αυτών των απωλειών.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) βρίσκεται σε μια δύσκολη θέση: Ενώ αναγνωρίζει την ανάγκη για αυστηρότερους ελέγχους στις πρόδρομες ουσίες, προειδοποιεί ότι η υπερβολική ποινικοποίηση και οι γραφειοκρατικοί φραγμοί ενδέχεται να στερήσουν τη νόμιμη φαιντανύλη από ασθενείς σε αναπτυσσόμενες χώρες, καταδικάζοντάς τους σε αβάσταχτο πόνο λόγω έλλειψης αναλγητικών.

Η υγεία στη δίνη του ανταγωνισμού

Η διαμάχη ΗΠΑ-Κίνας αναδεικνύει μια νέα πραγματικότητα: Η δημόσια υγεία δεν είναι πλέον ένα απομονωμένο πεδίο συνεργασίας, αλλά ένα κεντρικό γρανάζι στην παγκόσμια σκακιέρα της ισχύος. Η επιτυχία ή η αποτυχία της συνεργασίας των δύο υπερδυνάμεων στον έλεγχο των ναρκωτικών θα καθορίσει όχι μόνο τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά και τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων που βρίσκονται στη δίνη της κρίσης των οπιοειδών.

Η Ευρωπαϊκή απάντηση στην απειλή των συνθετικών οπιοειδών

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω του Οργανισμού της ΕΕ για τα Ναρκωτικά (EUDA) –πρώην ΕΚΤΕΠΝ–, τηρεί μια στάση «επαγρύπνησης χωρίς πανικό». Αν και η ηρωίνη παραμένει το κυρίαρχο οπιοειδές στην Ευρώπη, η εμφάνιση της φαιντανύλης και των νέων συνθετικών οπιοειδών (όπως οι νιταζένες) έχει θέσει τις υγειονομικές αρχές σε κατάσταση συναγερμού.

Η θέση της ΕΕ: Πρόληψη και έγκαιρη προειδοποίηση

Η ΕΕ εστιάζει σε τρεις πυλώνες:

1.      Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης (EWS): Ένα δίκτυο που εντοπίζει νέες ουσίες στην αγορά μέσα σε λίγες ημέρες από την εμφάνισή τους.

2.      Δικαστική Συνεργασία: Μέσω της Europol, η ΕΕ πιέζει για τον έλεγχο των πρόδρομων ουσιών, αλλά προκρίνει τη διπλωματία έναντι των δασμών που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ.

3.      Υγειονομική Πρόσβαση: Η ΕΕ επιμένει ότι η καταστολή δεν πρέπει να εμποδίζει τη νόμιμη χρήση οπιοειδών για αναλγησία.

ΗΠΑ vs Ευρώπη: Δύο διαφορετικοί κόσμοι στη διαχείριση της κρίσης

Η βασική διαφορά έγκειται στη φιλοσοφία. Ενώ οι ΗΠΑ εστιάζουν παραδοσιακά στην καταστολή (War on Drugs), η Ευρώπη επενδύει στη δημόσια υγεία.

1. Πολιτικές Μείωσης της Βλάβης (Harm Reduction)

Στην Ευρώπη, η λογική είναι: «Αν δεν μπορούμε να σταματήσουμε τη χρήση, ας σταματήσουμε τους θανάτους».

·         Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης (SCS): Πολλές ευρωπαϊκές πόλεις (π.χ. σε Γερμανία, Ολλανδία, Ισπανία, αλλά και η Αθήνα με τον χώρο “STEKI”) διαθέτουν νόμιμους χώρους όπου οι χρήστες κάνουν χρήση υπό την επίβλεψη ιατρικού προσωπικού. Αυτό εκμηδενίζει τους θανάτους από υπερβολική δόση εντός των χώρων.

·         Drug Checking (Έλεγχος ουσιών): Σε φεστιβάλ ή ειδικά κέντρα, οι χρήστες μπορούν να ελέγξουν αν το ναρκωτικό τους είναι νοθευμένο με φαιντανύλη χωρίς να φοβούνται τη σύλληψη.

2. Η χρήση της Ναλοξόνης (Το «αντίδοτο»)

Η ναλοξόνη είναι ένας ανταγωνιστής των οπιοειδών που μπορεί να αναστρέψει μια υπερβολική δόση μέσα σε δευτερόλεπτα.

·         Στις ΗΠΑ: Πωλείται πλέον ελεύθερα (over-the-counter) στα φαρμακεία ως σπρέι, λόγω της έκτασης της κρίσης.

·         Στην Ευρώπη: Διανέμεται στοχευμένα σε χρήστες, στις οικογένειές τους και σε εργαζόμενους στο δρόμο (streetwork).

Το μέλλον της πολιτικής υγείας

Η σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας δείχνει ότι η Αμερική αντιμετωπίζει το πρόβλημα ως εξωτερική απειλή. Η Ευρώπη το αντιμετωπίζει ως εσωτερική υγειονομική πρόκληση. Η επιτυχία του ευρωπαϊκού μοντέλου (χαμηλότερα ποσοστά θανάτων) υποδηλώνει ότι η λύση ίσως δεν βρίσκεται στους δασμούς, αλλά στην κοινωνική στήριξη και την πρόληψη.