Ευρωπαϊκή Ένωση: Κομβική στροφή στην ενεργεία με επενδύσεις-μαμούθ σε μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες-Πώς λειτουργούν

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, τα επόμενα χρόνια στρέφεται προς την πυρηνική τεχνολογία για πιο «πράσινη» και οικονομικά προσιτή ενέργεια για πολίτες και επιχειρήσεις. Στόχος των Βρυξελλών είναι αφενός η ενεργειακή θωράκιση της Ευρώπης απέναντι σε γεωπολιτικές κρίσεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι εντάσεις στη Μέση Ανατολή, και αφετέρου η σταθεροποίηση των τιμών ενέργειας σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά.

Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας απαιτεί επενδύσεις τεράστιας κλίμακας. Υπολογίζεται ότι έως το 2030 θα χρειάζονται περίπου 660 δισ. ευρώ ετησίως, ενώ την επόμενη δεκαετία το ποσό αυτό θα φτάσει τα 695 δισ. ευρώ τον χρόνο.

Παρότι η δημόσια χρηματοδότηση θεωρείται κρίσιμη για την εκκίνηση των έργων, οι Βρυξέλλες επισημαίνουν ότι δεν επαρκεί από μόνη της για την κάλυψη των αναγκών. Έτσι, η στρατηγική βασίζεται και στη σημαντική κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων, καθώς οι θεσμικοί επενδυτές διαχειρίζονται στην Ευρώπη περιουσιακά στοιχεία που ξεπερνούν τα 12 τρισεκατομμύρια ευρώ.

Στο πλαίσιο αυτό, σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσει και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η οποία σχεδιάζει να διαθέσει πάνω από 75 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη τριετία, αξιοποιώντας χρηματοδοτικά εργαλεία και συμβουλευτικές υπηρεσίες για ενεργειακά έργα.

Οι μικροί πυρηνικοί αντιδραστήρες στο επίκεντρο της στρατηγικής

Κομβικό στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα αποτελεί η ανάπτυξη των Μικρών Αρθρωτών Πυρηνικών Αντιδραστήρων (SMR), μια τεχνολογία στην οποία αναφέρθηκε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στη Σύνοδο για την πυρηνική ενέργεια.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Κομισιόν, η ανάπτυξη αυτής της τεχνολογίας θα μπορούσε μέχρι το 2050 να εξοικονομήσει ποσότητες ενέργειας που αντιστοιχούν σε 60 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, ποσότητα που ισοδυναμεί με την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας χωρών όπως η Ιρλανδία, η Ολλανδία, η Πολωνία και η Ελλάδα.

Οι SMR είναι μικρότεροι σε μέγεθος από τους συμβατικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες και μπορούν είτε να κατασκευαστούν εξ ολοκλήρου σε εργοστάσια είτε να συναρμολογηθούν στο σημείο εγκατάστασης. Χωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες:

• Αντιδραστήρες ελαφρού ύδατος, που βασίζονται σε υπάρχουσα πυρηνική τεχνολογία.
• Προηγμένοι αρθρωτοί αντιδραστήρες (AMR), που αξιοποιούν τεχνολογίες επόμενης γενιάς.
• Μικροαντιδραστήρες, οι οποίοι παράγουν συνήθως λιγότερο από 10 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας.

Ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα της τεχνολογίας είναι ότι οι αρχικές επενδύσεις είναι χαμηλότερες σε σχέση με τους μεγάλους πυρηνικούς σταθμούς, ενώ οι μονάδες μπορούν να επεκτείνονται σταδιακά ανάλογα με τη ζήτηση.

Πώς θα συμβάλουν στην ενεργειακή μετάβαση

Οι μικροί αντιδραστήρες μπορούν να αποτελέσουν σταθερή πηγή καθαρής ενέργειας, συμπληρώνοντας τις ανανεώσιμες πηγές όπως η αιολική και η ηλιακή. Παράλληλα, μπορούν να παρέχουν θερμότητα χαμηλών εκπομπών άνθρακα για βιομηχανίες υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης, όπως:

• οι χημικές βιομηχανίες
• η παραγωγή χάλυβα
• τα διυλιστήρια
• οι θαλάσσιες μεταφορές
• τα δίκτυα τηλεθέρμανσης

Επιπλέον, μπορούν να στηρίξουν τη παραγωγή υδρογόνου χαμηλών εκπομπών άνθρακα και να καλύψουν αυξημένες ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας, όπως αυτές των κέντρων δεδομένων.

Τα πρώτα έργα SMR στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκονται ήδη σε προπαρασκευαστικό στάδιο και εκτιμάται ότι οι πρώτοι αντιδραστήρες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν στις αρχές της δεκαετίας του 2030.

Χρηματοδότηση και ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει πρόσθετη χρηματοδότηση 200 εκατ. ευρώ μέσω του InvestEU έως το 2028, προκειμένου να στηριχθεί η ανάπτυξη των πρώτων εμπορικών μονάδων SMR.

Παράλληλα, μέσω του προγράμματος Ευρατόμ, έχουν ήδη δρομολογηθεί ερευνητικά έργα για την ασφάλεια των αντιδραστήρων, συνολικού ύψους 30 εκατ. ευρώ, ενώ νέα κονδύλια αναμένεται να διατεθούν την περίοδο 2026–2027.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημιούργησε επίσης την Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Συμμαχία για τους SMR, στην οποία συμμετέχουν περίπου 400 οργανισμοί, με στόχο την ανάπτυξη έργων και τη δημιουργία μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αλυσίδας εφοδιασμού.

Μητσοτάκης: «Η πυρηνική ενέργεια επιστρέφει»

Στη Σύνοδο για την Πυρηνική Ενέργεια στο Παρίσι, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ότι η Ευρώπη έκανε στρατηγικό λάθος απομακρυνόμενη από την πυρηνική ενέργεια τα προηγούμενα χρόνια.

Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «η Ευρώπη, δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια απομακρύνθηκε από την πυρηνική ενέργεια. Ήταν ένα από τα μεγαλύτερα στρατηγικά μας λάθη».

Ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα εξετάζει πλέον την πιθανότητα αξιοποίησης μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων, τονίζοντας ότι θα συσταθεί υπουργική επιτροπή υψηλού επιπέδου για να καταθέσει προτάσεις σχετικά με τον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα.

«Ήρθε η ώρα να διερευνήσουμε αν η πυρηνική ενέργεια, και συγκεκριμένα οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, μπορούν να έχουν έναν ρόλο στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα», σημείωσε.

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας θα συνεχίσει να αυξάνεται, επισημαίνοντας πως καμία άλλη τεχνολογία δεν προσφέρει τόσο σταθερή παραγωγή βασικού φορτίου όσο η πυρηνική ενέργεια.

Τόνισε, ωστόσο, ότι το ζήτημα απαιτεί ανοιχτό δημόσιο διάλογο, καθώς η κοινή γνώμη παραμένει διχασμένη, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.