Τι θα άλλαζε μια κουρδική επίθεση στο Ιράν; Ανάλυση των συνεπειών

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ φέρονται να ενισχύουν τους Κούρδους, αλλά οι επιπτώσεις για το Ιράν, το Ιράκ και την ευρύτερη περιοχή είναι αβέβαιες.

«Θα το υποστήριζα απόλυτα». Αυτή ήταν η απάντηση του Ντόναλντ Τραμπ, προέδρου των ΗΠΑ, την Πέμπτη, όταν ρωτήθηκε σχετικά με το ενδεχόμενο επίθεσης των Κούρδων στο Ιράν. Την ίδια στιγμή, πληθαίνουν οι αναφορές ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξοπλίζουν αυτή την εθνοτική μειονότητα, επιχειρώντας να ασκήσουν επιπλέον πίεση στο ιρανικό καθεστώς.

Το σενάριο ένοπλων κουρδικών ομάδων να εμπλακούν στον πόλεμο που ξεκίνησαν πρόσφατα οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δημιουργεί πολλά ερωτήματα. Απευθυνθήκαμε σε ειδικούς με δεκαετίες εμπειρίας στην περιοχή για να δώσουν απαντήσεις.

Οι Κούρδοι του Ιράν και η σχέση τους με το καθεστώς

Οι Κούρδοι αποτελούν εθνοτική μειονότητα με ξεχωριστή γλώσσα και πολιτισμό, αντιστοιχώντας στο 10-12% του πληθυσμού του Ιράν. Ζουν στα δυτικά σύνορα της χώρας για περισσότερα από 400 χρόνια. Εδώ και αιώνες, διεκδικούν μεγαλύτερη αυτονομία απέναντι σε ένα συγκεντρωτικό περσικό κράτος—τόσο κατά τη διάρκεια της δυναστείας των Παχλαβί όσο και υπό τη σημερινή Ισλαμική Δημοκρατία.

Στο σύγχρονο καθεστώς, οι Κούρδοι υφίστανται σκληρή καταστολή: βιώνουν οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό αποκλεισμό. Το μέσο εισόδημα μιας κουρδικής οικογένειας είναι χαμηλότερο από εκείνο της Τεχεράνης, ενώ παρά το γεγονός ότι το σύνταγμα επιτρέπει διδασκαλία σε άλλες γλώσσες εκτός της περσικής, στην πράξη συχνά τους απαγορεύεται ακόμη και να δίνουν κουρδικά ονόματα στα παιδιά τους.

Πολλοί Κούρδοι υποστήριξαν την επανάσταση του 1979, ελπίζοντας σε περισσότερα δικαιώματα. Ωστόσο, οι συνομιλίες με τη νέα κυβέρνηση απέτυχαν και ξέσπασε βία. Τον Αύγουστο του 1979, ο ιδρυτής της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Ρουχολά Χομεϊνί, εξέδωσε φετφά που διέταζε τον στρατό να συντρίψει τους Κούρδους—όχι μόνο τους μαχητές αλλά συνολικά τον πληθυσμό, με μαζικές εκτελέσεις να προκαλούν διεθνή κατακραυγή.

Στα επόμενα χρόνια η καταπίεση συνεχίστηκε: ακτιβιστές, δάσκαλοι και δικηγόροι φυλακίστηκαν ή εκτελέστηκαν επειδή διεκδίκησαν κουρδικά δικαιώματα. Το αποκορύφωμα ήρθε τον Σεπτέμβριο του 2022, με τη δολοφονία της Μάχσα Τζίνα Αμινί, νεαρής Κούρδισσας που πέθανε υπό κράτηση από την «αστυνομία ηθών» για μη σωστή χρήση χιτζάμπ. Ο θάνατός της πυροδότησε διαδηλώσεις στη γενέτειρά της Σακέζ, εξαπλώνοντας την οργή σε όλο το Κουρδιστάν και στις 31 επαρχίες του Ιράν.

Στόχοι των κουρδικών οργανώσεων στο Ιράν

Στις 22 Φεβρουαρίου, πέντε μεγάλες κουρδικές αντιπολιτευτικές παρατάξεις ίδρυσαν τον Συνασπισμό Πολιτικών Δυνάμεων του Ιρανικού Κουρδιστάν. Στις 4 Μαρτίου προστέθηκε και το κόμμα Komala. Ο συνασπισμός αυτός περιλαμβάνει ομάδες με διαφορετικές ιδεολογίες: το ιστορικότερο κόμμα είναι το KDPI, ενώ το πιο στρατιωτικά ενεργό τελευταία είναι το Kurdistan Freedom Party (PAK), που δρα κυρίως στο ιρακινό Κουρδιστάν.

Η πιο σύνθετη περίπτωση είναι το PJAK, παρακλάδι του PKK, με ένοπλη πτέρυγα που επιχειρεί από τα όρη Καντίλ στα σύνορα Ιράν-Ιράκ. Στον συνασπισμό συμμετέχουν επίσης τα μικρότερα κόμματα Khabat και Komala με δικές τους δυνάμεις Πεσμεργκά.

Κοινός στόχος όλων είναι η ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η αυτοδιάθεση των Κούρδων και η εγκαθίδρυση δημοκρατικής διοίκησης στο «Ανατολικό Κουρδιστάν» (όπως αποκαλούν το ιρανικό Κουρδιστάν). Επισήμως δεν ζητούν απόσχιση αλλά αυτονομία εντός του Ιράν—αν και αυτή η διατύπωση παραμένει σκόπιμα ασαφής.

Η διάκριση αυτή δεν έχει κατευνάσει τις εντάσεις με άλλους αντικαθεστωτικούς όπως ο Ρεζά Παχλαβί, που κατηγορεί τους Κούρδους για αποσχιστικές τάσεις. Οι Κούρδοι απάντησαν καλώντας όλες τις «φιλελεύθερες δυνάμεις» να αντισταθούν στον αυταρχισμό.

Οι οργανώσεις αυτές έχουν βάση στο ιρακινό Κουρδιστάν. Οποιαδήποτε διασυνοριακή δράση θα ξεκινήσει από εκεί, γεγονός που φέρνει σε δύσκολη θέση τους Ιρακινούς Κούρδους. Σύμφωνα με αναφορές, ο Τραμπ ζήτησε από ηγετικά στελέχη να επιλέξουν στρατόπεδο μεταξύ ΗΠΑ/Ισραήλ και Ιράν—ένα δίλημμα-ορόσημο στην ιστορία των Κούρδων.

Στρατιωτικές δυνατότητες των Κούρδων – Πιθανή στήριξη Δύσης

Το ενδεχόμενο κουρδικής εισβολής στη δυτική πλευρά του Ιράν διαμορφώνεται σε ένα περιβάλλον όπου ήδη ασκείται ισχυρή στρατιωτική πίεση από ΗΠΑ και Ισραήλ στις ιρανικές υποδομές. Πρόσφατες αεροπορικές επιδρομές έχουν αποδυναμώσει θέσεις του στρατού στα σύνορα με το Ιράκ, ανοίγοντας χώρο για επιχειρήσεις μικρών κουρδικών ομάδων εναντίον μονάδων των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC).

Οι ένοπλες πτέρυγες των κουρδικών οργανώσεων πραγματοποιούν εδώ και χρόνια ανταρτικές επιθέσεις με ελαφρύ οπλισμό (τυφέκια AK, RPGs, όλμους) από βάσεις στο βόρειο Ιράκ. Διαθέτουν επίσης ειδικές δυνάμεις όπως η Counter-Terrorism Group (CTG), εκπαιδευμένη από τις ΗΠΑ, που εξειδικεύεται στη συλλογή πληροφοριών, καταδρομικές επιχειρήσεις υψηλής ακρίβειας και ανορθόδοξο πόλεμο.

Η Δύση θα μπορούσε να ενισχύσει τις επιχειρήσεις των Κούρδων παρέχοντας πληροφορίες, ανεφοδιασμό εξοπλισμού μέσω αέρος, επιπλέον πυροβολικό και αεροπορική υποστήριξη κατά μονάδων IRGC. Επίσης, μικτές ομάδες ειδικών επιχειρήσεων θα μπορούσαν να συμβάλουν στον συντονισμό πλήγματων ακριβείας ή συνοδεία κουρδικών μονάδων εντός ιρανικού εδάφους.

Επιπτώσεις μιας κουρδικής επίθεσης επί του πεδίου

Μια ένοπλη εξέγερση των Κούρδων—ή οποιασδήποτε εθνοτικής ομάδας—θα μπορούσε να λειτουργήσει προπαγανδιστικά υπέρ της Τεχεράνης. Το Ιράν, με ιστορία σχεδόν 2.500 χρόνων αδιάκοπης εδαφικής ακεραιότητας, θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί τον κίνδυνο «διαμελισμού» για να συσπειρώσει τον πληθυσμό γύρω από τη σημαία.

Ακόμα κι αν μια τέτοια εξέλιξη δυσκολέψει τις κινήσεις του στρατού ή προκαλέσει απώλειες στις τάξεις του καθεστώτος, δύσκολα θα αλλάξει ουσιαστικά τα δεδομένα στο πεδίο της μάχης. Στο χειρότερο σενάριο ίσως πυροδοτήσει εμφύλιο πόλεμο ή χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για μαζικές συλλήψεις και βία κατά των Κούρδων.

Από την άλλη πλευρά, αν οι Κούρδοι λάβουν επαρκή υποστήριξη θα μπορούσαν να καθηλώσουν τις ιρανικές δυνάμεις στη Δύση—δίνοντας περιθώριο στους άοπλους διαδηλωτές στα μεγάλα αστικά κέντρα να κινητοποιηθούν χωρίς άμεσο κίνδυνο καταστολής. Επίσης θα μπορούσαν να δημιουργήσουν μια ζώνη ασφαλείας υπέρ της Δύσης στα βόρειο-δυτικά σύνορα του Ιράν.

Πώς επηρεάζονται οι Ιρακινοί Κούρδοι;

Παρότι πολλές ιρανικές κουρδικές οργανώσεις δραστηριοποιούνται στον βορρά του Ιράκ, τα συμφέροντα των δύο πλευρών διαφέρουν σημαντικά. Οι Ιρακινοί Κούρδοι ενδιαφέρονται πρωτίστως για τη διατήρηση της αυτονομίας τους και αποφεύγουν κάθε ενέργεια που θα τους φέρει σε άμεση αντιπαράθεση με την Τεχεράνη.

Μετά τις αναφορές περί αμερικανικής προσπάθειας εξοπλισμού των ιρανών Κούρδων, η κυβέρνηση της Αυτόνομης Περιφέρειας του Κουρδιστάν (Erbil) διέψευσε κάθε εμπλοκή δηλώνοντας ότι «το Κουρδιστάν δεν είναι μέρος αυτού του πολέμου».

Το Ιράν έχει ήδη πλήξει στόχους στην περιοχή όπου βρίσκονται οι ιρανοί Κούρδοι ενώ πολιτοφυλακές ευθυγραμμισμένες με την Τεχεράνη πραγματοποιούν επιθέσεις με drones και πυραύλους στο βόρειο Ιράκ. Η βαλλιστική επίθεση κατά της Εrbil τον Ιανουάριο του 2024, λειτουργεί ως υπενθύμιση για το τι μπορεί να συμβεί αν υπάρξει άμεση εμπλοκή υπέρ των ιρανών Κούρδων.

Παρότι οι σχέσεις ΗΠΑ–Ιρακινών Κούρδων είναι στενές, οι τελευταίοι παραμένουν επιφυλακτικοί ώστε να μη διακινδυνεύσουν τη δική τους ασφάλεια. Επιπλέον πρέπει να ισορροπήσουν μεταξύ Τουρκίας—που αντιτίθεται σε οποιαδήποτε ενίσχυση οργανώσεων συνδεδεμένων με το PKK—and Iran—με την οποία διατηρούν παραδοσιακά σχέσεις συνεργασίας.

Eυρείες περιφερειακές συνέπειες μιας κουρδικής εμπλοκής

Οι συνέπειες θα εξαρτηθούν κυρίως από τη διάρκεια και την ένταση της στήριξης από ΗΠΑ και Ισραήλ προς τους Κούρδους. Αν αυτή περιοριστεί ή εγκαταλειφθεί μετά τη χρήση τους ως μοχλού πίεσης κατά της Τεχεράνης, τότε τόσο οι ίδιοι οι Κούρδοι όσο και η ασφάλεια της Αυτόνομης Περιφέρειας κινδυνεύουν σοβαρά.

Kαμία διασυνοριακή επιχείρηση δεν μένει χωρίς αντίκτυπο: ήδη το Ιράν έχει πλήξει στόχους κοντά στα σύνορα αλλά και στο αεροδρόμιο Erbil (που φιλοξενεί αμερικανική βάση), καθώς επίσης στη Σουλεϊμανίγια όπου θεωρείται ότι υπάρχει παρουσία CIA. Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές έχουν στοχοποιήσει τόσο την Erbil όσο και τον ενεργειακό τομέα του βόρειου Ιράκ—χαρακτηριστικό παράδειγμα ο βομβαρδισμός που προκάλεσε μπλακάουτ κατά τη διάρκεια πολέμου πέρσι το καλοκαίρι.

Η Τουρκία, επίσης ανησυχεί ιδιαίτερα καθώς αντιμετωπίζει κάθε ένοπλη κουρδική κίνηση ως απειλή λόγω των δεσμών πολλών οργανώσεων με το PKK. Μια πιθανή κατάληψη εδαφών στο ιρανικό Κουρδιστάν θα αύξανε τις φοβίες για μετάδοση του κουρδικού εθνικισμού τόσο στο εσωτερικό όσο και σε Συρία–Ιρακ–Τουρκία. Αν κι αυτό δεν σημαίνει ότι η Άγκυρα θα ταχθεί υπέρ της Τεχεράνης, σίγουρα θα κινηθεί προληπτικά για να περιορίσει κάθε τέτοια εξέλιξη—as έκανε ήδη στη Συρία.

Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.