Θουκυδίδειο δίλημμα και όριο αποτροπής-Ο Κοσμάς Χρηστίδης αναλύει στο libre τη στρατηγική της Tεχεράνης

Σε μια εποχή όπου οι περιφερειακές δυνάμεις όπως το Ιράν επιδιώκουν στρατηγικό βάθος από τον Περσικό Κόλπο έως την Ανατολική Μεσόγειο, η ισορροπία ισχύος δοκιμάζεται καθημερινά μέσω ασύμμετρων συγκρούσεων, στοχευμένων πληγμάτων και πολέμου αντιπροσώπων.

Χρόνης Διαμαντόπουλος

Ο Ναύαρχος (εα) Κοσμάς Χρηστίδης, Επίτιμος Α/ΓΕΝ διερευνά το κρίσιμο ερώτημα: Πόσο μπορεί να αντέξει η Τεχεράνη σε καθεστώς συνεχούς φθοράς, δεδομένης της γεωγραφικής της κλίμακας, της πολυεπίπεδης αεράμυνας και του πυραυλικού της οπλοστασίου;​

Με αναφορές στην οικονομική ευαλωτότητα και τη δυναμική αποτροπής, αποκαλύπτεται πώς η ιρανική στρατηγική μετατρέπει πιθανές ήττες σε μακροπρόθεσμο κόστος για τους αντιπάλους της.

«Ἄριστον τὸ νικᾶν μὴ μαχόμενον»

Σουν Τζου

«Ο Θουκυδίδης περιέγραψε την απαρχή του Πελοποννησιακού Πολέμου ως ‘‘ἡ τῶν Ἀθηναίων αὔξησις καὶ φόβος ὃν παρεῖχεν τοῖς Λακεδαιμονίοις’’. Το λεγόμενο Θουκυδίδειο Δίλημμα δεν αποτελεί απλώς ιστορική διαπίστωση· είναι ένα διαχρονικό εργαλείο κατανόησης της ισορροπίας ισχύος. Όταν μια δύναμη αυξάνει την επιρροή της, δημιουργεί ανασφάλεια στην κατεστημένη ισχύ και ενεργοποιεί μηχανισμούς ανάσχεσης. Η σημερινή κρίση γύρω από το Ιράν εντάσσεται σε αυτή τη λογική: η περιφερειακή του διεύρυνση προκαλεί φόβο και τροφοδοτεί δυναμική σύγκρουσης, έστω και χαμηλής έντασης», αναφέρει ο κ. Χρηστίδης και εξηγεί:

«Στη σύγχρονη γεωπολιτική αντιστοίχιση, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραμένουν η κατεστημένη υπερδύναμη, η Κίνα η ανερχόμενη συστημική ισχύς και το Ιράν ο περιφερειακός αναθεωρητικός δρών που επιδιώκει στρατηγικό βάθος και ζώνη επιρροής από τον Περσικό Κόλπο έως την Ανατολική Μεσόγειο. Η σύγκρουση δεν είναι θεωρητική· εκδηλώνεται ήδη μέσω στοχευμένων πληγμάτων, κυβερνοεπιχειρήσεων και πολέμου δι’ αντιπροσώπων. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει αντιπαράθεση, αλλά πόσο μπορεί να αντέξει η άμυνα της Τεχεράνης σε συνθήκες παρατεταμένης φθοράς – και αν αυτή η φθορά μεταβάλλει τη συνολική κατανομή ισχύος. Η απάντηση απαιτεί τεχνοκρατική και όχι ιδεολογική προσέγγιση».

Στη συνέχεια ο κ. Χρηστίδης απαριθμεί σε τι θα κριθεί η διάρκεια του πολέμου, από την πλευρά των Ιρανών.

Γράφει συγεκριμένα:

«Πρώτον, η γεωγραφία. Το Ιράν εκτείνεται σε περίπου 1,65 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, σχεδόν 2,7 φορές μεγαλύτερο από την Ουκρανία. Η γεωγραφική αυτή κλίμακα προσφέρει στρατηγικό βάθος, ορεινούς όγκους όπως τα Ζάγκρος και το Ελμπρούζ, εκτεταμένες ερημικές περιοχές και δυνατότητα διασποράς κρίσιμων υποδομών. Σε αντίθεση με ένα σαφώς οριοθετημένο γραμμικό μέτωπο, το ιρανικό θέατρο επιχειρήσεων είναι πολυεστιακό και εσωτερικά θωρακισμένο. Η διασπορά πυραυλικών εγκαταστάσεων, κινητών εκτοξευτών και υπόγειων υποδομών μειώνει την πιθανότητα ενός αποφασιστικού πλήγματος πρώτης ημέρας που θα οδηγούσε σε στρατηγική παράλυση.

Δεύτερον, η αεράμυνα. Το ιρανικό δόγμα δεν επιδιώκει απόλυτη αδιαπερατότητα, αλλά πλεονασμό και ανθεκτικότητα. Η ενσωμάτωση ρωσικών συστημάτων όπως το S-300 με εγχώρια ανεπτυγμένες πλατφόρμες δημιουργεί πολυεπίπεδη δομή. Συστήματα όπως το Bavar-373 και το 3rd Khordad – γνωστό για την κατάρριψη αμερικανικού RQ-4 το 2019 – συγκροτούν τον πυρήνα της άμυνας μέσου βεληνεκούς.

Η καθημερινή φθορά, δηλαδή η απώλεια ραντάρ, κέντρων διοίκησης και συστοιχιών, μειώνει αναπόφευκτα την αποτελεσματικότητα. Ωστόσο, ο καθοριστικός δείκτης δεν είναι η στιγμιαία ζημία, αλλά ο ρυθμός αναπλήρωσης και επισκευής. Όσο διατηρείται λειτουργικό δίκτυο διοίκησης και ελέγχου (C2) και τεχνική ικανότητα αποκατάστασης, η άμυνα παραμένει βιώσιμη. Η πλήρης κατάρρευση θα απαιτούσε διαρκή και εκτεταμένη αεροπορική κυριαρχία του αντιπάλου – μια επιλογή με σημαντικό πολιτικό και στρατιωτικό κόστος.

Τρίτον, το πυραυλικό και μη επανδρωμένο οπλοστάσιο. Η ιρανική στρατηγική αποτροπής βασίζεται στην επιβολή κόστους. Βαλλιστικοί πύραυλοι μέσου βεληνεκούς και μεγάλος αριθμός UAVs, όπως το Shahed-136, αποθηκευμένα σε υπόγειες εγκαταστάσεις, λειτουργούν ως μέσα κορεσμού. Ακόμη και αν μεγάλο ποσοστό αναχαιτίζεται, η οικονομική αναλογία συχνά ευνοεί την Τεχεράνη: οι αντίπαλοι χρησιμοποιούν ακριβά αναχαιτιστικά μέσα για να αντιμετωπίσουν σχετικά χαμηλού κόστους drones. Σε μακροχρόνια σύγκρουση, ο παράγοντας κόστους μετατρέπεται σε στρατηγικό πολλαπλασιαστή.

Τέταρτον, η θαλάσσια διάσταση. Η δυνατότητα παρενόχλησης στα Στενά του Ορμούζ προσφέρει στο Ιράν μοχλό πίεσης στην παγκόσμια αγορά ενέργειας. Δεν απαιτείται πλήρης αποκλεισμός· η περιοδική αβεβαιότητα αρκεί για να αυξήσει τιμές και ασφάλιστρα. Αυτό έχει πολιτικό αντίκτυπο σε δυτικές οικονομίες και στην Ασία, όπου η Κίνα εξαρτάται ενεργειακά από τον Περσικό Κόλπο. Το Πεκίνο επιδιώκει ισορροπία: αποφυγή άμεσης σύγκρουσης, αλλά και αποτροπή ενεργειακού σοκ που θα έπληττε τη δική του ανάπτυξη.

Πέμπτον, η οικονομία. Εδώ εντοπίζεται ο ευάλωτος κρίκος. Οι κυρώσεις, ο πληθωρισμός και η κοινωνική πίεση περιορίζουν τα περιθώρια μακράς κινητοποίησης. Η στρατιωτική αντοχή εξαρτάται όχι μόνο από τα αποθέματα όπλων, αλλά και από τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και τη διατήρηση κοινωνικής συνοχής. Εάν η οικονομική πίεση διαβρώσει τη νομιμοποίηση του καθεστώτος, η άμυνα θα υπονομευθεί έμμεσα αλλά ουσιαστικά.

Ο κ. Χρητίδης επιχειρεί στη συνέχεια μια σύγκριση του πολέμου μεταξύ Ρωσίας – Ουκρανίας με τον πόλεμο κατά του Ιράν:

«Σε σύγκριση με την Ουκρανία, η ιρανική ανθεκτικότητα δεν βασίζεται σε εξωτερική ροή συμμαχικών οπλικών συστημάτων, αλλά σε αυτάρκεια, διασπορά και ασύμμετρη αποτροπή. Η γεωγραφία λειτουργεί υπέρ της άμυνας, ενώ η οικονομία λειτουργεί ως περιορισμός. Το ερώτημα αν μια παρατεταμένη εμπλοκή στη Μέση Ανατολή επηρεάζει τη στρατηγική στάση έναντι της Ρωσίας αφορά κυρίως την κατανομή πόρων και προσοχής. Σε ένα πολυπολικό σύστημα, οι μετατοπίσεις ισχύος δεν είναι γραμμικές ούτε αυτόματες.

Τεχνοκρατικά, η αντοχή της ιρανικής άμυνας εξαρτάται από τέσσερις δείκτες: ρυθμό απωλειών έναντι αναπλήρωσης, διατήρηση λειτουργικού C2, οικονομική βιωσιμότητα και πολιτικό κόστος για τον αντίπαλο. Εφόσον αυτοί παραμένουν εντός διαχειρίσιμων ορίων, η Τεχεράνη μπορεί να αντέξει παρατεταμένη πίεση μηνών. Δεν μπορεί να επιτύχει συμβατική νίκη έναντι υπερδύναμης, μπορεί όμως να αποτρέψει την αποφασιστική ήττα μετατρέποντας τη σύγκρουση σε πόλεμο φθοράς.

Επιστρέφοντας, λοιπόν, στο αρχικό ερώτημα — πόσο ακόμη μπορεί να αντέξει η άμυνα του Ιράν; – η απάντηση είναι διττή. Σε ένα σενάριο πλήρους και αδιάλειπτης συμβατικής αναμέτρησης με το σύνολο της αμερικανικής και ισραηλινής ισχύος, η Τεχεράνη δύσκολα θα άντεχε μακροπρόθεσμα χωρίς σοβαρές ζημίες σε υποδομές, οικονομία και διοικητική συνοχή.

Όμως η αντοχή της δεν μετριέται σε ημέρες ελέγχου εδάφους, αλλά σε κόστος που μπορεί να επιβάλει. Αν μετατρέψει μια «αστραπιαία εκστρατεία» σε παρατεταμένο πόλεμο φθοράς – με ενεργειακές αναταράξεις και περιφερειακή αποσταθεροποίηση – τότε έχει επιτύχει τον βασικό της στόχο: αποτροπή μέσω κόστους.

Όπως υπενθυμίζει ο Θουκυδίδης, οι πόλεμοι παρατείνονται όταν καμία πλευρά δεν επιτυγχάνει καθοριστική υπεροχή και καμία δεν αντέχει πολιτικά την υποχώρηση. Η κρίση γύρω από το Ιράν κινείται σε αυτή τη ζώνη αμφίρροπης αποτροπής. Το διακύβευμα δεν είναι η νίκη, αλλά η ικανότητα αντοχής. Όσο το κόστος της κλιμάκωσης παραμένει υψηλό για όλες τις πλευρές, η αποτροπή — έστω εύθραυστη – συνεχίζει να λειτουργεί».