Παγκόσμια ημέρα κατά της παχυσαρκίας: Μια “σιωπηλή” επιδημία με σοβαρές ογκολογικές και καρδιαγγειακές προεκτάσεις

Η 4η Μαρτίου έχει καθιερωθεί διεθνώς ως η Παγκόσμια Ημέρα κατά της Παχυσαρκίας, μια ημερομηνία που λειτουργεί ως υπενθύμιση για μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας του 21ου αιώνα. Η παχυσαρκία δεν είναι πλέον ένα ζήτημα αισθητικής ή «λανθασμένων επιλογών» τρόπου ζωής· είναι μια χρόνια, πολυπαραγοντική νόσος που απειλεί τη βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας και τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων.

Ρούλα Σκουρογιάννη

Η ακτινογραφία μιας παγκόσμιας κρίσης

Σύμφωνα με διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα, περισσότεροι από 650 εκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως ζουν με παχυσαρκία. Στην Ελλάδα, τα στοιχεία είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά, καθώς η χώρα μας κατέχει μία από τις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη στην παχυσαρκία ενηλίκων, ενώ 1 στα 3 παιδιά σχολικής ηλικίας είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο.

Η κλινική εκτίμηση βασίζεται κυρίως στον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ). Τιμές ίσες ή μεγαλύτερες από 30 kg/m² ορίζουν την παχυσαρκία. Ωστόσο, οι ειδικοί δίνουν πλέον έμφαση και στην περίμετρο μέσης, καθώς η συσσώρευση σπλαχνικού λίπους γύρω από τα όργανα είναι ο πλέον επικίνδυνος μεταβολικός δείκτης.

Ο ισχυρός δεσμός παχυσαρκίας και καρκίνου

Μία από τις πιο σοβαρές πτυχές της νόσου, την οποία υπογραμμίζουν οι Ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου και Θάνος Δημόπουλος, είναι η τεκμηριωμένη σύνδεσή της με την καρκινογένεση. Το υπερβολικό βάρος συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο για τουλάχιστον 13 διαφορετικούς τύπους καρκίνου, μεταξύ των οποίων:

·         Καρκίνος του μαστού (μετά την εμμηνόπαυση).

·         Καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού.

·         Καρκίνος του ενδομητρίου, του παγκρέατος και του ήπατος.

·         Καρκίνος του νεφρού, του θυρεοειδούς και των ωοθηκών.

Πώς το λίπος «τροφοδοτεί» τον καρκίνο;

Οι βιολογικοί μηχανισμοί είναι σύνθετοι. Ο λιπώδης ιστός δεν είναι μια παθητική αποθήκη ενέργειας, αλλά ένα μεταβολικά ενεργό όργανο που:

1.      Προκαλεί χρόνια φλεγμονή στο σώμα.

2.      Αυξάνει την παραγωγή οιστρογόνων.

3.      Προκαλεί αντίσταση στην ινσουλίνη, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που ευνοεί τον πολλαπλασιασμό των καρκινικών κυττάρων.

Η καρδιολογική απειλή και η εθνική στρατηγική

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ) κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τις καρδιαγγειακές επιπτώσεις. Η παιδική παχυσαρκία προδιαγράφει μια γενιά με αυξημένο φορτίο διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης και πρώιμης καρδιαγγειακής νόσου.

Η ΕΚΕ τονίζει ότι η αντιμετώπιση απαιτεί δομημένες παρεμβάσεις και όχι αποσπασματικές δράσεις. Προς αυτή την κατεύθυνση, πρωτοβουλίες όπως το πρόγραμμα «Προλαμβάνω την Παχυσαρκία» και η συμμαχία action4obesity.gr αποτελούν κρίσιμα βήματα για τον έγκαιρο εντοπισμό και την παρακολούθηση των πολιτών.

Προτάσεις πολιτικής υγείας για ουσιαστική αλλαγή

Για να υπάρξει πραγματική αποσυμπίεση του συστήματος υγείας, απαιτείται:

·         Συστηματικός έλεγχος ΔΜΣ και περιμέτρου μέσης στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας.

·         Θεσμοθέτηση εκπαίδευσης υγιεινής ζωής στα σχολεία για την αντιμετώπιση του προβλήματος στη ρίζα του.

·         Συντονισμένη πολιτική μεταξύ των Υπουργείων Υγείας και Παιδείας με μετρήσιμους στόχους.

·         Ένταξη προγραμμάτων άσκησης σε επίπεδο κοινότητας.

Το μήνυμα της ελπίδας: Η πρόληψη είναι επένδυση

Το θετικό μήνυμα της φετινής παγκόσμιας ημέρας είναι ότι η παχυσαρκία μπορεί σε μεγάλο βαθμό να προληφθεί ή να αντιμετωπιστεί. Έρευνες δείχνουν ότι η απώλεια βάρους της τάξεως του 10-15% αρκεί για να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου και καρδιαγγειακών συμβαμάτων.

Η υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής και η τακτική σωματική δραστηριότητα παραμένουν οι βασικοί πυλώνες, ενώ για σοβαρές περιπτώσεις είναι πλέον διαθέσιμες σύγχρονες φαρμακευτικές και χειρουργικές λύσεις.

Η πρόληψη της παχυσαρκίας δεν είναι απλώς μια επιλογή υγείας: Είναι το πιο ισχυρό «όπλο» που διαθέτουμε στη μάχη κατά του καρκίνου και των καρδιοπαθειών. Η καρδιαγγειακή και ογκολογική υγεία της επόμενης γενιάς κρίνεται από τις αποφάσεις που λαμβάνουμε σήμερα.