Πακιστάν-Αφγανιστάν: Τρία σενάρια μετά το “πλήγμα” στην Καμπούλ-Από τη Γραμμή Ντουράντ έως τον πόλεμο

Η κρίση ανάμεσα στο Πακιστάν και το Αφγανιστάν περνά πλέον σε ποιοτικά νέα φάση, μετά την επίθεση της πακιστανικής αεροπορίας στην Καμπούλ τα ξημερώματα της 27ης Φεβρουαρίου 2026, αλλά και τα παράλληλα πλήγματα σε Κανταχάρ και Πακτίκα/Πακτία, που συνοδεύτηκαν από την πιο βαριά μέχρι σήμερα ρητορική από το Ισλαμαμπάντ. Ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν Χουάτζα Μοχάμαντ Ασίφ δήλωσε ότι η χώρα περνά σε «ανοιχτό πόλεμο» με τους Ταλιμπάν, ισχυριζόμενος ότι «εξαντλήθηκε η υπομονή» και ότι προηγήθηκαν αφγανικά χτυπήματα στα σύνορα. Ταυτόχρονα, η κυβέρνηση των Ταλιμπάν στην Καμπούλ μίλησε για αντίποινα κατά πακιστανικών θέσεων κατά μήκος της συνοριακής γραμμής, ενώ ο εκπρόσωπος Ζαμπιχουλάχ Μουτζάχιντ προειδοποίησε ότι νέα παραβίαση του αφγανικού εναέριου χώρου θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και σε πλήγμα κατά του ίδιου του Ισλαμαμπάντ.

Σπύρος Σιδέρης

Το γεγονός ότι, πέρα από τις διασυνοριακές ζώνες, η κρίση «άγγιξε» την πρωτεύουσα Καμπούλ αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού: ανεβάζει το πολιτικό κόστος για τους Ταλιμπάν αν φανούν «αδύναμοι» να απαντήσουν, αυξάνει τις πιθανότητες λάθους υπολογισμού και δημιουργεί πίεση στο Πακιστάν να αποδείξει ότι η στρατηγική του αποφέρει αποτέλεσμα έναντι της Τεχρίκ-ε Ταλιμπάν Πακιστάν (TTP), της πακιστανικής οργάνωσης που το Ισλαμαμπάντ κατηγορεί ότι δρα από αφγανικό έδαφος. Στο νέο περιβάλλον, τα τρία βασικά σενάρια παραμένουν, αλλά «σκληραίνουν» και αποκτούν διαφορετικό βάρος.

• Το Ισλαμαμπάντ υποστηρίζει ότι στόχευσε «στρατιωτικές εγκαταστάσεις» των Ταλιμπάν σε Καμπούλ, Κανταχάρ και Πακτίκα/Πακτία, με κρατικά μέσα και αξιωματούχους να κάνουν λόγο για εκτεταμένες καταστροφές και βαριές απώλειες στην αφγανική πλευρά—ισχυρισμοί που η Καμπούλ αμφισβητεί ή απορρίπτει, ενώ οι δύο πλευρές ανταλλάσσουν ασύμβατους αριθμούς θυμάτων. Αυτή η «μάχη αφηγήματος» δεν είναι δευτερεύουσα: λειτουργεί ως εργαλείο αποτροπής, αλλά και ως εσωτερική πολιτική νομιμοποίηση, σε δύο κοινωνίες που βιώνουν κόπωση από τη διαρκή ανασφάλεια.

Σενάριο 1: Κλιμάκωση με “πλήγματα-σήμα” και ανοικτή στρατιωτικοποίηση της σχέσης

Το πρώτο σενάριο, μετά το χτύπημα στην Καμπούλ, είναι η μετατροπή της κρίσης σε πιο συστηματική αντιπαράθεση: το Πακιστάν να επαναλαμβάνει πλήγματα «υψηλού συμβολισμού» (όχι μόνο στα σύνορα αλλά και σε βάθος), ενώ οι Ταλιμπάν να απαντούν με οργανωμένες διασυνοριακές επιχειρήσεις και επιλεκτικά πλήγματα που αυξάνουν το κόστος. Ήδη, πραγματοποιούνται εκατέρωθεν επιθέσεις κατά μήκος της συνοριακής γραμμής και πολιτικο-στρατιωτικές δηλώσεις που δείχνουν ότι η αποκλιμάκωση δεν είναι αυτόματη.

• Σε αυτή την τροχιά, το κλειδί είναι η TTP. Το Πακιστάν θα επιχειρήσει να «εξαναγκάσει» την Καμπούλ να περιορίσει έμπρακτα την οργάνωση—με κίνδυνο όμως να προκαλέσει το αντίθετο αποτέλεσμα: οι Ταλιμπάν να αρνηθούν να εμφανιστούν ότι υπακούν σε εξωτερικά τελεσίγραφα, ιδίως μετά από πλήγματα στην πρωτεύουσα. Επιπλέον, όσο περισσότερο η κρίση βαθαίνει, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να εμπλακούν τρίτοι παίκτες με τρόπο άτυπο: δίκτυα, ένοπλες ομάδες, λαθρεμπόριο, αλλά και ο παράγοντας ISIS-K, που μπορεί να εκμεταλλευτεί το χάος. Δεν είναι το βασικό σενάριο, αλλά είναι ο «πολλαπλασιαστής κινδύνου» σε κάθε παρατεταμένη κρίση.

Σενάριο 2: Ελεγχόμενη αποκλιμάκωση μέσω διπλωματίας και “τεχνικών” συμφωνιών

Το δεύτερο σενάριο είναι η επιστροφή σε διπλωματική οδό, αλλά με διαφορετική αφετηρία: πλέον δεν μιλάμε για «διάλογο ρουτίνας», αλλά για μηχανισμό αποκλιμάκωσης που θα στοχεύει πρωτίστως στην αποφυγή νέου πλήγματος σε πρωτεύουσα ή μεγάλο αστικό κέντρο. Τα διεθνή παραδείγματα δείχνουν ότι ακόμη και όταν η πολιτική εμπιστοσύνη είναι χαμηλή, μπορούν να «σταθούν» συμφωνίες τεχνικού τύπου: κοινή επιτήρηση συνόρων, ανταλλαγή πληροφοριών, δίαυλοι άμεσης επικοινωνίας στρατιωτικών διοικήσεων και ένα πλαίσιο για το πού «σταματά» η καταδίωξη ενόπλων.

Εδώ ενισχύεται ο ρόλος τρίτων: στο πρόσφατο παρελθόν υπήρξαν προσπάθειες μεσολάβησης, μεταξύ άλλων και από το Κατάρ και την Τουρκία, χωρίς μόνιμο αποτέλεσμα. Μετά το πλήγμα στην Καμπούλ, η ανάγκη ενός «διακόπτη» αποκλιμάκωσης γίνεται πιο επείγουσα—όχι επειδή οι πλευρές έγιναν ξαφνικά πιο πρόθυμες, αλλά επειδή το ρίσκο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης αυξήθηκε.

Σενάριο 3: «Διαχείριση σύγκρουσης» και παρατεταμένη ένταση χαμηλής έντασης

• Το τρίτο σενάριο—και πιθανώς το πιο ρεαλιστικό στο άμεσο διάστημα—είναι η μετάβαση σε μια νέα κανονικότητα χαμηλής αλλά επίμονης έντασης: περιοδικές συγκρούσεις, κλεισίματα περασμάτων, οικονομική πίεση, και παράλληλα διατήρηση κάποιων ελάχιστων λειτουργικών καναλιών. Ακόμη και τώρα, παρά τη σκληρή ρητορική, υπάρχουν ενδείξεις ότι κανάλια δεν κόβονται πλήρως, καθώς το κόστος μιας πλήρους ρήξης θα ήταν μεγάλο και για τις δύο πλευρές, ιδίως σε εμπορικό και ανθρωπιστικό επίπεδο. Σε αυτή τη λογική, η «λύση» αναβάλλεται, αλλά η κατάρρευση αποφεύγεται.

Το πρόβλημα είναι ότι, μετά την επίθεση στην Καμπούλ, η «διαχείριση» γίνεται πιο δύσκολη: χρειάζεται περισσότερο έλεγχος κλιμάκωσης και λιγότερες κινήσεις εντυπωσιασμού. Αν το Πακιστάν συνεχίσει να παρουσιάζει την κρίση ως «ανοιχτό πόλεμο», θα πρέπει να εξηγήσει πότε και πώς τελειώνει—και με ποιο μετρήσιμο αποτέλεσμα απέναντι στην TTP. Αντίστοιχα, οι Ταλιμπάν καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην ανάγκη να δείξουν αποτροπή και στην πραγματικότητα ότι μια παρατεταμένη σύγκρουση με ένα ισχυρότερο κράτος θα επιβαρύνει την ήδη εύθραυστη οικονομία και την κοινωνική σταθερότητα του Αφγανιστάν.

Συνολικά, το χτύπημα στην Καμπούλ ανεβάζει τον πήχη: η κρίση Πακιστάν–Αφγανιστάν δεν είναι πια μόνο μια διασυνοριακή «σκληρή διαπραγμάτευση» γύρω από τη Γραμμή Ντουράντ, αλλά ένα τεστ για το αν οι δύο πλευρές μπορούν να βάλουν φρένο πριν η αντιπαράθεση εξελιχθεί σε χρόνια, ανεξέλεγκτη σύγκρουση με επιπτώσεις για όλη τη Νότια Ασία.