Τραμπ: “Η αιολική ενέργεια είναι για “ηλίθιους”- Τι έκαναν οι ευρωπαϊκές χώρες λίγες ημέρες αργότερα

Σε ομιλία του στο Νταβός τον περασμένο μήνα, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιτέθηκε στις «ανεμογεννήτριες», χαρακτηρίζοντάς τις «χαμένες» και αποκάλεσε «ηλίθια» τα έθνη που τις αγοράζουν. Μόλις πέντε ημέρες αργότερα, εννέα ευρωπαϊκές χώρες υπέγραψαν συμφωνία για την κατασκευή ενός τεράστιου υπεράκτιου κόμβου αιολικής ενέργειας στη Βόρεια Θάλασσα, το επίκεντρο της πετρελαϊκής και αερίου βιομηχανίας της ηπείρου.

Μανώλης Δράκος

Η συμφωνία — που δεν αποτελεί άμεση απάντηση στην ομιλία του Τραμπ κατά της αιολικής ενέργειας — προσφέρει ένα τεράστιο δυνητικό όφελος για την Ευρώπη: θα μπορούσε να ενισχύσει την ενεργειακή ασφάλεια και να απομακρύνει την ήπειρο από τη μεγάλη εξάρτησή της από το αμερικανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, σε μια περίοδο που οι ΗΠΑ αποδεικνύονται ασταθής εταίρος.

Η Ευρώπη είναι μία από τις πολλές οικονομικές δυνάμεις που εισάγουν ενέργεια και βλέπουν ολοένα και περισσότερο τις ανανεώσιμες πηγές ως συνώνυμες της ενεργειακής ανεξαρτησίας: η Ινδία προσθέτει ηλιακή ενέργεια με ταχείς ρυθμούς και η Κίνα εγκατέστησε το 2024 περισσότερη αιολική και ηλιακή ισχύ από το σύνολο της ανανεώσιμης ενέργειας που λειτουργεί στις ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ κινούνται σε εντελώς αντίθετη κατεύθυνση, επενδύοντας πλήρως στα ορυκτά καύσιμα και προσπαθώντας να μπλοκάρουν έργα αιολικής και ηλιακής ενέργειας. Στον τομέα της ενέργειας, οι ΗΠΑ είναι πλέον περισσότερο «ευθυγραμμισμένες με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ρωσία», δήλωσε ο Thijs Van de Graaf, αναπληρωτής καθηγητής διεθνούς πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Γάνδης.

Το γιγαντιαίο υπεράκτιο αιολικό έργο της Ευρώπης θα είναι «ο μεγαλύτερος κόμβος καθαρής ενέργειας στον κόσμο», σύμφωνα με την κοινή διακήρυξη που υπεγράφη από το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, τις Κάτω Χώρες, τη Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο στη Σύνοδο της Βόρειας Θάλασσας, που πραγματοποιήθηκε στη Γερμανία τον Ιανουάριο.

Αναμένεται να παράγει 100 γιγαβάτ υπεράκτιας αιολικής ενέργειας — αρκετά για την ηλεκτροδότηση περίπου 50 εκατομμυρίων κατοικιών — οι οποίες θα συνδέονται με τις χώρες μέσω υποθαλάσσιων καλωδίων υψηλής τάσης. Παρουσιάζεται ως τρόπος ενίσχυσης της ενεργειακής ανθεκτικότητας, παροχής προσιτής ηλεκτρικής ενέργειας και διασφάλισης της ενεργειακής ασφάλειας.

Η Ευρώπη, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, δεν διαθέτει τεράστια εγχώρια αποθέματα ορυκτών καυσίμων και η εγχώρια παραγωγή μειώνεται. Ένα μεγάλο κοίτασμα φυσικού αερίου στις Κάτω Χώρες έχει περιοριστεί έπειτα από χρόνια σεισμών, ενώ η παραγωγή από τη γηρασμένη λεκάνη πετρελαίου και φυσικού αερίου της Βόρειας Θάλασσας βρίσκεται σε πτώση.

Το μπλοκ εισάγει σήμερα σχεδόν το 60% της ενέργειάς του. Αυτό το επίπεδο εξάρτησης «αποτελεί ένα είδος ευαλωτότητας… πάνω στην οποία μπορούν να ασκήσουν πίεση άλλοι», δήλωσε η Louise van Schaik, ανώτερη ερευνήτρια στο Clingendael, δεξαμενή σκέψης διεθνών σχέσεων με έδρα τις Κάτω Χώρες.

Και τα τελευταία χρόνια, οι χώρες ασκούν έντονη πίεση.

Η Ρωσία «χρησιμοποίησε πραγματικά το φυσικό αέριο ως όπλο» κατά της Ευρώπης από τότε που εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, είπε η van Schaik. Καθώς η Ρωσία μείωσε τις ροές, οι τιμές εκτινάχθηκαν, αυξάνοντας τους λογαριασμούς ενέργειας και τροφοδοτώντας μια κρίση κόστους ζωής.

Η Ευρώπη κινήθηκε γρήγορα για να μειώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία, αλλά αντί να διαφοροποιήσει τις πηγές της, αντάλλαξε την εξάρτηση από τη Ρωσία με εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, είπε η van Schaik. Σχεδόν το 60% των εισαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου της Ευρώπης το 2025 προέρχεται πλέον από τις ΗΠΑ.

Η έκρηξη των εξαγωγών αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη αποτέλεσε σημαντικό υποκατάστατο του ρωσικού αερίου, αλλά εξέθεσε επίσης το μπλοκ σε ευμετάβλητες τιμές φυσικού αερίου που μπορούν να αυξηθούν όταν η ζήτηση είναι υψηλή.

«Είδαμε πολλές επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία από την απώλεια του φθηνού ρωσικού αερίου και τη μετάβαση στο LNG, που ήταν πολύ πιο ακριβό», δήλωσε η Linda Kalcher, ιδρύτρια της δεξαμενής σκέψης Strategic Perspectives με έδρα την ΕΕ.

Επιπλέον, ενώ η εξάρτηση από τις ΗΠΑ μπορεί να φαινόταν ασφαλής επιλογή πριν από μερικά χρόνια, μοιάζει ολοένα και πιο επισφαλής υπό μια κυβέρνηση Τραμπ που δεν διστάζει να χρησιμοποιεί την οικονομική της ισχύ τόσο απέναντι σε αντιπάλους όσο και σε συμμάχους.

Το περασμένο καλοκαίρι, καθώς ο Τραμπ κλιμάκωνε τις απειλές για δασμούς, η Ευρώπη δεσμεύτηκε να αγοράζει αμερικανικό πετρέλαιο, φυσικό αέριο και πυρηνική ενέργεια αξίας 250 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως για τα επόμενα τρία χρόνια — περισσότερο από τριπλάσιο ποσό από αυτό που εισάγει σήμερα από τις ΗΠΑ.

Τον Οκτώβριο, η κυβέρνηση Τραμπ συνέβαλε στην κατάρρευση των σχεδίων της ναυτιλιακής βιομηχανίας για τον «πρώτο παγκόσμιο φόρο άνθρακα» και τον Νοέμβριο δημοσίευσε στρατηγική εθνικής ασφάλειας που επέκρινε έντονα τις πολιτικές καθαρής ενέργειας της Ευρώπης και ανέφερε ρητά ότι η επέκταση των αμερικανικών ενεργειακών εξαγωγών «μας επιτρέπει να προβάλλουμε ισχύ».

Ωστόσο, οι απαιτήσεις του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία — με σύντομους φόβους ότι θα εξέταζε ακόμη και τη χρήση στρατιωτικής δύναμης — αποτέλεσαν την πραγματική «στιγμή αφύπνισης», σύμφωνα με τον Van de Graaf. Ήταν ένα τεράστιο πλήγμα για τη διατλαντική σχέση.

Οι ΗΠΑ εφαρμόζουν «τακτικές εκφοβισμού», δήλωσε η Jennifer Morgan, πρώην απεσταλμένη της Γερμανίας για το κλίμα. «Νομίζω ότι αυτό ξύπνησε την ΕΕ στο γεγονός ότι είναι πλέον πολύ εξαρτημένη και ευάλωτη απέναντι σε έναν άλλο ηγέτη», είπε.

Η καθαρή ενέργεια προσφέρει μια διέξοδο από την εξάρτηση από τις ΗΠΑ και έναν δρόμο προς την ενεργειακή ασφάλεια, είπαν ειδικοί στο CNN. Είναι κάτι που η ήπειρος διαθέτει σε αφθονία, από τον ηλιόλουστο νότο έως τον ανεμώδη βορρά. Η Βόρεια Θάλασσα, με τα ρηχά νερά και το θυελλώδες κλίμα της, είναι η «πιο υποσχόμενη περιοχή στον κόσμο» για υπεράκτια αιολική ενέργεια, είπε ο Van de Graaf.

Η αιολική και η ηλιακή ενέργεια παρήγαγαν το 30% της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2025, ξεπερνώντας για πρώτη φορά τα ορυκτά καύσιμα. Η αιολική ενέργεια κυριαρχεί, παράγοντας το 19% της ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ πέρυσι. «Δεν μπορούμε πλέον να μιλάμε για αυτές τις πηγές ως εναλλακτικές· αυτή είναι η νέα ραχοκοκαλιά της ηλεκτροπαραγωγής μας», είπε ο Van de Graaf.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο κλάδος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αντιμετωπίζει προκλήσεις: οι πρώτες ύλες και η εργασία είναι ακριβότερες, τα επίπεδα επενδύσεων έχουν μειωθεί και στις ΗΠΑ ο Τραμπ προσπαθεί — όχι ακόμη με επιτυχία — να ακυρώσει έργα αιολικής ενέργειας, πλήττοντας περαιτέρω την εμπιστοσύνη των επενδυτών. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή συμφωνία για την υπεράκτια αιολική ενέργεια φιλοδοξεί να μειώσει το κόστος μέσω της τεράστιας κλίμακάς της και της έμφασης στη διασύνδεση μεταξύ των χωρών.

Ο τρόπος με τον οποίο η Ευρώπη αντιλαμβάνεται την καθαρή ενέργεια έχει αλλάξει, είπε η Morgan. Εκεί που κάποτε επρόκειτο για πολιτική για το κλίμα, τώρα αφορά το κόστος και την πολιτική. Η ανανεώσιμη ενέργεια «άλλαξε τα οικονομικά δεδομένα», είπε. «Άλλαξε την πολιτική οικονομία».

Καθώς η κυβέρνηση Τραμπ απομακρύνεται από την καθαρή ενέργεια και ενισχύει τα ορυκτά καύσιμα, επιταχύνει άθελά της το κίνημα της καθαρής ενέργειας στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, είπε ο Van de Graaf. «Παρά όλη τη ρητορική του, ο (Τραμπ) στην πραγματικότητα κάνει χάρη στον κλάδο των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας».