Working Poor: Το φαινόμενο που απειλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση και πολύ περισσότερο την Ελλάδα

Μπορεί κάποιος να έχει κανονική δουλειά, σταθερό ωράριο, ακόμη και σύμβαση πλήρους απασχόλησης — και παρ’ όλα αυτά να βρίσκεται στο όριο της φτώχειας; Στην Ελλάδα του 2024, η απάντηση είναι ναι. Το φαινόμενο των λεγόμενων «working poor», των εργαζομένων δηλαδή που παραμένουν σε κίνδυνο φτώχειας παρά το γεγονός ότι εργάζονται αποτελεί θεωρητική  μετρήσιμη κοινωνική πραγματικότητα.

Νίκος Γιαννόπουλος

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat, περίπου 1 στους 10 εργαζομένους στην Ελλάδα βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας. Το ποσοστό αυτό ξεπερνά τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γεγονός που τοποθετεί τη χώρα σε δυσμενέστερη θέση σε σχέση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.

Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το πρόβλημα δεν αφορά μόνο όσους εργάζονται μερικώς ή εποχικά. Σημαντικό ποσοστό εργαζομένων πλήρους απασχόλησης — ανθρώπων που δουλεύουν κανονικό οκτάωρο — εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από το όριο κινδύνου φτώχειας.

Η εικόνα γίνεται εντονότερη στις ευέλικτες μορφές εργασίας. Στη μερική απασχόληση, το ποσοστό όσων κινδυνεύουν από φτώχεια είναι σχεδόν διπλάσιο και τείνει στο 20%.

Πίσω από αυτούς τους αριθμούς βρίσκονται, κατά κύριο λόγο, εργαζόμενοι στον τουρισμό, στο λιανεμπόριο, στις υπηρεσίες, νέοι άνθρωποι με επισφαλείς συμβάσεις, αλλά και γονείς που αδυνατούν να καλύψουν το αυξανόμενο κόστος στέγασης, ενέργειας και βασικών αγαθών. Οι επισφαλώς εργαζόμενοι έτσι βρίσκονται ακόμη περισσότερο εκτεθειμένοι στις σύγχρονες μορφές φτώχειας και προφανώς βιώνουν μεγαλύτερη ανασφάλεια, εργασιακή αλλά και προσωπική.

Το φαινόμενο αυτό αναδεικνύει μια βαθύτερη μεταβολή που έχει φτάσει να χαρακτηρίζει την ελληνική κοινωνία, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια. Η εργασία δεν λειτουργεί πλέον αυτόματα ως μηχανισμός κοινωνικής προστασίας ούτε κοινωνικής κινητικότητας. 

Για δεκαετίες, η πλήρης απασχόληση, και αν μιλάμε για την Ελλάδα περισσότερο στο δημόσιο, θεωρούνταν το βασικό «δίχτυ ασφαλείας» απέναντι στη φτώχεια. Σήμερα, ωστόσο, η στασιμότητα των μισθών, η αύξηση του κόστους ζωής και η διάδοση ευέλικτων μορφών απασχόλησης δημιουργούν μια νέα κατηγορία εργαζομένων που επιβιώνουν χωρίς να εξασφαλίζουν οικονομική σταθερότητα.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως σύνολο χωρών, δεν απειλείται βέβαια λιγότερο. Το σχετικό ποσοστό “φτωχών” εργαζομένων (ακόμη και πλήρους απασχόλησης) τείνει προς το 8% του ενεργού εργατικού δυναμικού. 

Ωστόσο στην Ελλάδα γιγαντώνεται για μερικούς πολύ σοβαρούς λόγους που μπορούμε να κατανοήσουμε: 

• Μεγάλο ποσοστό μισθωτών βρίσκεται στο όριο ή κοντά στο κατώτατο μισθό ο οποίος είναι εντελώς ανεπαρκής παρά τις τελευταίες αυξήσεις.
• Την ίδια οι περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις είναι πολύ μικρές (κάτω από 10 άτομα) και δεν διαθέτουν μεγάλη μισθολογική δυνατότητα.
• Πολλοί εργαζόμενοι δουλεύουν σε εποχικές δουλειές (σεζόν στον τουρισμό κατά κύριο λόγο) και αρκετούς μήνες το χρόνο παραμένουν άνεργοι.

Αν λάβει, τέλος, κανείς στα υπόψη του ότι το 35% του μισθού (πολλές φορές και το 40%) δίνεται για ανάγκες στέγασης (ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο) καταλαβαίνει ότι οι εργαζόμενοι στην Ελλάδα εκκινούν από μειονεκτικότερη θέση σε σχέση με τους περισσότερους Ευρωπαίους συναδέλφους τους στη μάχη επιβίωσης που δίνουν εναντίον της φτώχειας.