Το “θρίλερ” με τη ρωσική υπερπτήση προς Γενεύη-Το κρίσιμο ερώτημα στις συνομιλίες με Ουκρανία

Με φόντο έναν πόλεμο που έχει παγιωθεί σε πολυεπίπεδη σύγκρουση φθοράς, η Γενεύη μετατρέπεται ξανά σε σκηνή υψηλής διπλωματικής έντασης, όπου οι κινήσεις δεν αποτυπώνονται μόνο στα επίσημα ανακοινωθέντα, αλλά και στους εναέριους διαδρόμους της Ευρώπης. Η πληροφορία ότι η Ουάσιγκτον συνέβαλε καθοριστικά ώστε η ρωσική αποστολή να διασχίσει τον –τυπικά κλειστό για ρωσικά αεροσκάφη– ευρωπαϊκό εναέριο χώρο προσθέτει μια διάσταση ίντριγκας σε μια ήδη εύθραυστη διαδικασία. Σε ένα περιβάλλον όπου η καχυποψία, οι στρατηγικοί ελιγμοί και οι σκιώδεις υπολογισμοί κυριαρχούν, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα ειπωθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά ποιοι πραγματικά θέλουν να φτάσουν σε έναν βιώσιμο συμβιβασμό – και ποιοι επενδύουν στη διατήρηση του αδιεξόδου.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με ρωσικές πηγές, η αμερικανική πλευρά διαδραμάτισε ρόλο-κλειδί στην εξασφάλιση άδειας υπερπτήσης του αεροσκάφους που μετέφερε τη ρωσική αντιπροσωπεία προς τη Γενεύη, παρά τους περιορισμούς που ισχύουν από την έναρξη της πλήρους κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία. Το γεγονός ότι μια τόσο υψηλόβαθμη ρωσική αποστολή –στην οποία συμμετέχει και ο επικεφαλής της ρωσικής στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών (GRU) Ιγκόρ Κοστιούκοφ– διέρχεται πάνω από χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ, για πρώτη φορά από το 2022, δεν στερείται συμβολισμού. Ορισμένοι αναλυτές μιλούν ακόμη και για «ρίσκο πρόκλησης», επισημαίνοντας ότι οποιοδήποτε επεισόδιο θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα τις συνομιλίες.

• Τα δεδομένα πτήσεων δείχνουν ότι το ρωσικό αεροσκάφος απέφυγε την απευθείας διαδρομή μέσω Πολωνίας και Γερμανίας, επιλέγοντας νοτιότερη πορεία, πιθανότατα με είσοδο στην Ελβετία μέσω Ιταλίας. Η επιλογή αυτή ερμηνεύεται ως κίνηση ελαχιστοποίησης πολιτικών και επιχειρησιακών κινδύνων. Το μήνυμα, ωστόσο, είναι σαφές: παρά την αντιπαράθεση, υφίσταται ακόμη ένας λειτουργικός δίαυλος συνεννόησης μεταξύ Μόσχας και Ουάσιγκτον.

Στο πολιτικό επίπεδο, της ρωσικής αποστολής θα ηγηθεί αυτή τη φορά ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, με τη συμμετοχή του Ιγκόρ Κοστιούκοφ και του αναπληρωτή υπουργού Εξωτερικών Μιχαήλ Γκαλούζιν. Η επιστροφή του Μεντίνσκι στην πρώτη γραμμή των συνομιλιών προκάλεσε σκεπτικισμό σε Κίεβο και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι εκτίμησε ότι η Μόσχα επιχειρεί να καθυστερήσει τη λήψη αποφάσεων, μεταθέτοντας το βάρος σε πολιτικό επίπεδο χωρίς ουσιαστική μετατόπιση θέσεων.

Η αλλαγή επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας ήρθε μετά την απόπειρα δολοφονίας στη Μόσχα κατά του στρατηγού Βλαντίμιρ Αλεξέεφ, στενού συνεργάτη του Κοστιούκοφ. Η Ρωσία απέδωσε ευθέως την ευθύνη στην Ουκρανία – κατηγορία που το Κίεβο αρνείται. Αν και η Μόσχα δεν προχώρησε σε δραστικά αντίμετρα, η εσωτερική αυτή εξέλιξη φαίνεται να επηρέασε τη σύνθεση της διαπραγματευτικής ομάδας. Παρά ταύτα, το γεγονός ότι η Ρωσία δεν ανέστειλε τις συνομιλίες δείχνει ότι, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν επιθυμεί την κατάρρευση της διαδικασίας.

• Από ουκρανικής πλευράς, της αποστολής στη Γενεύη ηγείται ο γραμματέας του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και Άμυνας Ρουστέμ Ουμέροφ. Όπως δήλωσε, στο επίκεντρο θα βρεθούν ανθρωπιστικά ζητήματα, η ασφάλεια και μια νέα πρόταση για ενεργειακή εκεχειρία. Το Κίεβο επιδιώκει συγκεκριμένα μέτρα που θα περιορίσουν τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές, ιδίως ενόψει χειμερινών περιόδων που δοκιμάζουν την αντοχή της ουκρανικής κοινωνίας.

Η αμερικανική στάση παραμένει κρίσιμη. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο έχει τονίσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν εξαναγκάζουν καμία πλευρά να αποδεχθεί συμφωνία, ενώ ο Ζελένσκι υποστήριξε πρόσφατα ότι η Ουάσιγκτον πιέζει για μονομερείς εδαφικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία – ισχυρισμός που περιπλέκει περαιτέρω το κλίμα. Στο παρασκήνιο, οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν μια φόρμουλα που θα «παγώνει» τις εχθροπραξίες χωρίς να επιλύει άμεσα το ζήτημα των κατεχόμενων εδαφών.

• Το ευρύτερο πλαίσιο παραμένει δύσβατο. Οι προηγούμενοι γύροι συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι δεν απέφεραν ουσιαστική πρόοδο, ενώ οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε σημείο στασιμότητας. Η Ρωσία επιμένει στη συζήτηση για τα εδαφικά ζητήματα, τα οποία θεωρεί αναπόσπαστο μέρος οποιασδήποτε συμφωνίας. Η Ουκρανία, αντίθετα, απορρίπτει κάθε αναγνώριση τετελεσμένων.

Η Γενεύη, ιστορικός τόπος διεθνών συμφωνιών, λειτουργεί σήμερα ως ουδέτερο έδαφος σε μια σύγκρουση όπου η ουδετερότητα σπανίζει. Οι υπερπτήσεις, οι αλλαγές προσώπων και οι διακριτικές αμερικανικές παρεμβάσεις αποκαλύπτουν ότι, πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις, διεξάγεται ένα σύνθετο παιχνίδι στρατηγικής αντοχής. Το αν οι συνομιλίες θα οδηγήσουν σε έστω μερική αποκλιμάκωση ή αν θα αποτελέσουν απλώς έναν ακόμη σταθμό σε μια παρατεταμένη σύγκρουση, θα κριθεί όχι μόνο από τα χαρτιά που θα πέσουν στο τραπέζι, αλλά και από τις κόκκινες γραμμές που κάθε πλευρά είναι διατεθειμένη –ή όχι– να μετακινήσει.

Προς το παρόν, η εικόνα παραμένει αντιφατική: διαύλοι ανοιχτοί, θέσεις αμετακίνητες. Και η Γενεύη, για ακόμη μία φορά, στο επίκεντρο μιας διπλωματίας όπου η ελπίδα για ειρήνη συνυπάρχει με τον φόβο νέας κλιμάκωσης.