Μιχαηλίδου στο libre: Το Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης διευρύνεται σε Έλληνες του εξωτερικού, απόφοιτους πανεπιστημίων, ένστολους

Το δημογραφικό πρόβλημα αναδεικνύεται τα τελευταία χρόνια σε μία από τις πιο κρίσιμες προκλήσεις για το μέλλον της χώρας, με τη συνεχιζόμενη γήρανση του πληθυσμού, τη μείωση των γεννήσεων και τη συρρίκνωση της περιφέρειας να διαμορφώνουν ένα σύνθετο κοινωνικό και οικονομικό τοπίο. Η αντιμετώπισή του δημογραφικού δεν αποτελεί πλέον απλώς αντικείμενο προβλέψεων, αλλά ζήτημα στρατηγικών πολιτικών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου μιλά για τα νέα εργαλεία πολιτικής που σχεδιάζει το Υπουργείο, από τα κίνητρα μετεγκατάστασης σε δημογραφικά ευάλωτες περιοχές και τις παρεμβάσεις για προσιτή στέγη έως τις πολιτικές στήριξης της οικογένειας και της κοινωνικής ένταξης.

Μιλά επίσης για το ευρύτερο έργο της στο πλαίσιο των χιλιάδων αιτημάτων για υιοθεσία και προγραμμάτων, όπως τις «νταντάδες της γειτονιάς».

Συνέντευξη

Χρόνης Διαμαντόπουλος

– Κυρία υπουργέ, ποιες είναι οι βασικές καινοτομίες της νέας φάσης του Προγράμματος Μετεγκατάστασης που θα περιλαμβάνονται στο επόμενο νομοσχέδιο του υπουργείου σας και πώς η αύξηση της οικονομικής ενίσχυσης στα 10.000 ευρώ αναμένεται να επηρεάσει την απόφαση των πολιτών για εγκατάσταση σε δημογραφικά ευάλωτες περιοχές;

Η νέα φάση του Προγράμματος Μετεγκατάστασης προβλέπει ενιαία οικονομική ενίσχυση ύψους 10.000 ευρώ για όλους τους δικαιούχους, διαμορφώνοντας ένα σαφές και προβλέψιμο πλαίσιο στήριξης στο πρώτο, κρίσιμο διάστημα της εγκατάστασης. Το 50% της ενίσχυσης καταβάλλεται ως προκαταβολή, ώστε να καλύπτονται άμεσα βασικά έξοδα μετεγκατάστασης και προσαρμογής. Η ενίσχυση αυτή δεν λειτουργεί ως κίνητρο καθαυτό, αλλά ως πρακτικό δίχτυ ασφαλείας που διευκολύνει τη μετάβαση, χωρίς να υποκαθιστά την εργασία ή το εισόδημα.

Η ένταξη της Κοζάνης και των Γρεβενών στο Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης στοχεύει σε μια πρόσκαιρη πληθυσμιακή ενίσχυση, αλλά στη δημιουργία συνθηκών παραμονής και επανεγκατάστασης για ανθρώπους που μπορούν να ενταχθούν ουσιαστικά στην τοπική οικονομία και κοινωνία

Παράλληλα, το πρόγραμμα διευρύνεται σε περισσότερες κατηγορίες δικαιούχων, μεταξύ των οποίων Έλληνες του εξωτερικού, απόφοιτοι πανεπιστημίων και ένστολοι, ώστε να συμβάλει στην ενίσχυση των τοπικών πληθυσμών.

Η φιλοσοφία του προγράμματος δεν είναι η επιδότηση της μετακίνησης καθαυτής, αλλά η ενθάρρυνση μιας συνειδητής απόφασης μόνιμης εγκατάστασης, σε συνδυασμό με τις δυνατότητες απασχόλησης και τις υφιστάμενες υποδομές.

– Ας δούμε ένα παράδειγμα. Με δεδομένο ότι η Δυτική Μακεδονία αποτελεί μια δημογραφικά ευάλωτη Περιφέρεια της χώρας λόγω της απολιγνιτοποίησης, με ποιους τρόπους η ένταξη των νομών Κοζάνης και Γρεβενών στο Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης μπορεί να συμβάλει στην ανάσχεση της πληθυσμιακής συρρίκνωσης; Γιατί τα χρήματα θα τελειώσουν σύντομα και εάν οι κάτοικοι αυτής της περιοχής δεν έχουν εργασία θα φύγουν.

Η Δυτική Μακεδονία είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα περιοχής όπου η δημογραφική συρρίκνωση συνδέεται άμεσα με μια βαθιά παραγωγική μετάβαση. Γι’ αυτό και το Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης δεν αντιμετωπίζεται ως αυτόνομο μέτρο, αλλά ως συμπληρωματικό εργαλείο στο ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών δίκαιης μετάβασης, απασχόλησης και τοπικής ανάπτυξης που ήδη υλοποιούνται.

Η διεύρυνση των δικαιούχων αποτυπώνει μια ευρύτερη αλλαγή αντίληψης για την περιφέρεια. Δεν αφορά μόνο όσους έμειναν, αλλά και όσους μπορούν να επιστρέψουν

Η ένταξη της Κοζάνης και των Γρεβενών στο πρόγραμμα δεν στοχεύει σε μια πρόσκαιρη πληθυσμιακή ενίσχυση, αλλά στη δημιουργία συνθηκών παραμονής και επανεγκατάστασης για ανθρώπους που μπορούν να ενταχθούν ουσιαστικά στην τοπική οικονομία και κοινωνία.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να μετακινηθεί κάποιος, αλλά να έχει λόγο για να μείνει. Σε αυτό το πλαίσιο, η οικονομική ενίσχυση λειτουργεί υποστηρικτικά στο πρώτο στάδιο, ενώ η πραγματική βιωσιμότητα εξαρτάται από τη σύνδεση κατοικίας, εργασίας και υποδομών.

– Πώς σκοπεύει το Υπουργείο να αξιοποιήσει τη διεύρυνση των δικαιούχων του Προγράμματος Μετεγκατάστασης σε κατηγορίες όπως οι Έλληνες του εξωτερικού, οι τηλεργαζόμενοι και οι απόφοιτοι πανεπιστημίων, προκειμένου να ενισχυθεί η κοινωνική συνοχή στην επαρχία;

Η διεύρυνση των δικαιούχων αποτυπώνει μια ευρύτερη αλλαγή αντίληψης για την περιφέρεια. Δεν αφορά μόνο όσους έμειναν, αλλά και όσους μπορούν να επιστρέψουν ή να επιλέξουν συνειδητά έναν διαφορετικό τρόπο ζωής εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων.

Οι Έλληνες του εξωτερικού φέρνουν εμπειρία και δεξιότητες, οι απόφοιτοι πανεπιστημίων ανανεώνουν το ανθρώπινο κεφάλαιο, ενώ οι ένστολοι συμβάλλουν στη σταθερότητα και τη λειτουργικότητα των τοπικών κοινωνιών.

Ο ανασχεδιασμός του ΤΕΒΑ προς ένα σύστημα προπληρωμένης κάρτας ενισχύει πρώτα απ’ όλα την αξιοπρέπεια των δικαιούχων

Το Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης λειτουργεί έτσι ως εργαλείο κοινωνικής συνοχής, όχι με όρους επιδότησης, αλλά ως γέφυρα ανάμεσα στις δημογραφικές ανάγκες της περιφέρειας και τις σύγχρονες μορφές εργασίας και ζωής.

-Σχετικά με το πρόγραμμα ΤΕΒΑ και τις πολιτικές για την καταπολέμηση της φτώχειας, ποια είναι η στρατηγική του Υπουργείου για τη διασφάλιση της κοινωνικής ένταξης των πλέον ευάλωτων ομάδων, όπως οι Ρομά και οι άστεγοι;

Η πολιτική του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας για το ΤΕΒΑ και συνολικά για την καταπολέμηση της φτώχειας στηρίζεται σε μια βασική αρχή: η υλική στήριξη έχει νόημα μόνο όταν λειτουργεί ως γέφυρα προς την κοινωνική ένταξη και όχι ως μηχανισμός παθητικής ανακούφισης.

Ο ανασχεδιασμός του ΤΕΒΑ προς ένα σύστημα προπληρωμένης κάρτας ενισχύει πρώτα απ’ όλα την αξιοπρέπεια των δικαιούχων. Οι ωφελούμενοι, συμπεριλαμβανομένων ομάδων όπως οι Ρομά και οι άστεγοι, αποκτούν τη δυνατότητα να καλύπτουν βασικές ανάγκες χωρίς στιγματισμό, χωρίς ουρές και χωρίς προκαθορισμένα «πακέτα» αγαθών, επιλέγοντας οι ίδιοι τι χρειάζονται και πότε.

Για τα άτομα με αναπηρία, η πολιτική στέγης συνδέεται άμεσα με την αυτονομία και την ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική ζωή

Η επιλογή ενός ενιαίου, αυτοματοποιημένου συστήματος μειώνει τις καθυστερήσεις και τις ανισότητες και επιτρέπει στην Πολιτεία να κατευθύνει περισσότερους πόρους απευθείας στους ανθρώπους που τους έχουν ανάγκη. Έτσι, το ΤΕΒΑ εξελίσσεται από πρόγραμμα διανομής βοήθειας σε εργαλείο κοινωνικής συνοχής, που στηρίζει τους πιο ευάλωτους προκειμένου να κάνουν το επόμενο βήμα προς την κοινωνική ένταξη.

 –Στο πλαίσιο της Στεγαστικής Πολιτικής και του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για το Δημογραφικό, ποια συγκεκριμένα μέτρα προωθούνται για την εξασφάλιση προσιτής στέγης, ειδικά για τις νέες οικογένειες και τα άτομα με αναπηρία;

Η προσέγγιση του Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας βασίζεται σε έναν συνδυασμό μέτρων που παρεμβαίνουν τόσο στη ζήτηση όσο και στην προσφορά κατοικίας, με σαφή προτεραιότητα στις νέες οικογένειες και στα άτομα με αναπηρία.

Για τις νέες οικογένειες, βασικός πυλώνας είναι τα προγράμματα «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2», που διευκολύνουν την απόκτηση πρώτης κατοικίας με χαμηλότοκη χρηματοδότηση και μηνιαία δόση χαμηλότερη από το ενοίκιο.

Παράλληλα, προγράμματα όπως το«Ανακαινίζω – Νοικιάζω» αυξάνουν το διαθέσιμο στεγαστικό απόθεμα και συμβάλλουν στη συγκράτηση των ενοικίων, ενώ η κοινωνική αντιπαροχή και η αξιοποίηση δημόσιας γης δημιουργούν για πρώτη φορά νέο απόθεμα κοινωνικής και προσιτής κατοικίας.

Η ουσιαστική «γέφυρα» για να καλυφθεί το χάσμα ανάμεσα στις αιτήσεις και στα παιδιά είναι η σωστή ενημέρωση και η άρση στερεοτύπων γύρω από την αναδοχή, ιδίως όταν πρόκειται για μεγαλύτερα παιδιά ή παιδιά με αναπηρία

Για τα άτομα με αναπηρία, η πολιτική στέγης συνδέεται άμεσα με την αυτονομία και την ισότιμη συμμετοχή στην κοινωνική και οικονομική ζωή. Προβλέπονται στοχευμένες παρεμβάσεις για προσβάσιμες κατοικίες, ενισχύσεις για ανακαίνιση και προσαρμογή υφιστάμενων σπιτιών, καθώς και προτεραιοποίηση σε σχήματα κοινωνικής στέγασης.

Κοινός παρονομαστής όλων των παρεμβάσεων είναι ότι η στέγη αντιμετωπίζεται ως θεμέλιο δημογραφικής και κοινωνικής πολιτικής. Στόχος είναι να μπορούν οι νέοι άνθρωποι να σχεδιάσουν τη ζωή τους και οι συμπολίτες μας με αναπηρία να ζουν με ασφάλεια και αξιοπρέπεια, σε κατοικίες προσιτές, κατάλληλες και ενταγμένες στις τοπικές κοινότητες.

 -Πώς θα γεφυρωθεί το χάσμα μεταξύ των χιλιάδων αιτήσεων για υιοθεσία και του περιορισμένου αριθμού διαθέσιμων παιδιών;

Η συντριπτική πλειονότητα των παιδιών που σήμερα φιλοξενούνται σε Μονάδες Παιδικής Προστασίας δεν είναι νομικά διαθέσιμα για υιοθεσία, αλλά για αναδοχή. Πρόκειται για παιδιά που έχουν βιολογικούς γονείς ή συγγενικό περιβάλλον και για τα οποία η Δικαιοσύνη ερευνά την καταλληλότητά τους να ασκούν τη γονική μέριμνα.

Γι’ αυτό και η Πολιτεία έχει αναδείξει την αναδοχή ως βασικό εργαλείο αποϊδρυματοποίησης, με μετρήσιμα αποτελέσματα. Τα τελευταία χρόνια, ο αριθμός των παιδιών που διαβιούν σε δομές παιδικής προστασίας έχει μειωθεί σχεδόν στο μισό, ενώ περισσότερα από 1.800 παιδιά έχουν ήδη βρει οικογενειακό περιβάλλον μέσω αναδοχής και τεκνοθεσίας.

Το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας ολοκληρώνει τις τελευταίες θεσμικές διαδικασίες για την καθολική εφαρμογή του προγράμματος «Νταντάδες της Γειτονιάς»

Η ουσιαστική «γέφυρα» για να καλυφθεί το χάσμα ανάμεσα στις αιτήσεις και στα παιδιά είναι η σωστή ενημέρωση και η άρση στερεοτύπων γύρω από την αναδοχή, ιδίως όταν πρόκειται για μεγαλύτερα παιδιά ή παιδιά με αναπηρία. Σε αυτό το πλαίσιο, σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν οι Σχολές Γονέων, οι κοινότητες νέων ζευγαριών και οι ενορίες, ώστε περισσότερες οικογένειες να γνωρίσουν τι πραγματικά σημαίνει αναδοχή και να ανοίξουν το σπίτι τους σε παιδιά που το έχουν ανάγκη.

-Πώς σκοπεύει το Υπουργείο να αντιμετωπίσει την έλλειψη επιμελητών στο πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς»;

Το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας ολοκληρώνει τις τελευταίες θεσμικές διαδικασίες για την καθολική εφαρμογή του προγράμματος «Νταντάδες της Γειτονιάς». Ήδη έχει υπογραφεί η προγραμματική σύμβαση μεταξύ των φορέων υλοποίησης και άμεσα ακολουθεί η έκδοση της σχετικής Κοινής Υπουργικής Απόφασης, ώστε το πρόγραμμα να ενεργοποιηθεί πανελλαδικά με ενιαίο και σαφές πλαίσιο.

Η καθολική φάση του προγράμματος στηρίζεται στην εμπειρία του πιλοτικού σκέλους και δίνει έμφαση στην αύξηση των επιμελητών, στην ασφαλή φύλαξη βρεφών και νηπίων ηλικίας 2 έως 18 μηνών και στη διευκόλυνση των εργαζόμενων γονέων.

Στόχος είναι ένα λειτουργικό και αξιόπιστο σύστημα φροντίδας που να υποστηρίζει έμπρακτα τη συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, ιδίως για τις νέες οικογένειες.