“Buy European”: Οι κρίσιμες αποφάσεις στο Alden Biesen για ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπερηφανευόταν πάντα για την ενότητά της, όμως αυτή η εποχή φαίνεται να ανήκει πλέον στο παρελθόν αναφέρει το Politico. Σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη στο Alden Biesen του Βελγίου, οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και άλλων χωρών στήριξαν σχέδια για στενότερη συνεργασία μεταξύ μικρότερων ομάδων κρατών-μελών. Το θέμα θα συζητηθεί περαιτέρω στη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον επόμενο μήνα.

Οι κυβερνήσεις τόνισαν ότι η ανάγκη για δράση είναι επιτακτική, καθώς η ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης υποχωρεί εξαιτίας καθυστερήσεων και εσωτερικών διαφωνιών. «Πρέπει να δράσουμε γρήγορα», δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος έδειξε διάθεση υπέρβασης των πρόσφατων διαφωνιών με τον Γερμανό καγκελάριο, καθώς αμφότεροι κάλεσαν την ΕΕ να υιοθετήσει πολιτικές που θα ενισχύσουν την οικονομική ανάπτυξη.

Με τις γεωπολιτικές κρίσεις να αυξάνονται, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί αντιλαμβάνονται ότι είναι αδύνατον να ανταποκριθούν αποτελεσματικά αν απαιτείται πάντα ομοφωνία μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Σε τομείς όπως η άμυνα, η ενέργεια και οι επενδύσεις, τόσο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και οι εθνικές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν εμπόδια. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις καταγγέλλουν υπερβολική γραφειοκρατία και υψηλό ενεργειακό κόστος.

Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για κατάληψη της Γροιλανδίας και η αμφιταλάντευσή του ως προς τη στήριξη της Ουκρανίας απέναντι στη Ρωσία, σε συνδυασμό με τη στρατηγική της Κίνας να πλημμυρίζει την Ευρώπη με τεχνητά φθηνά προϊόντα, ώθησαν τους κορυφαίους Ευρωπαίους ηγέτες να αναλάβουν πρωτοβουλίες.

Νέα στρατηγική δράσης και μεταρρυθμίσεων

Η σύνοδος των Ευρωπαίων ηγετών — μόλις 15 χιλιόμετρα από το Μάαστριχτ, όπου το 1992 υπογράφηκε μία από τις σημαντικότερες ευρωπαϊκές συνθήκες — αποτέλεσε αφορμή για «στρατηγικό προβληματισμό» σχετικά με την προώθηση της ευημερίας, τη δημιουργία ποιοτικών θέσεων εργασίας και τη διασφάλιση προσιτών τιμών, όπως ανέφερε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.

«Η σημερινή συζήτηση έδωσε νέα ώθηση και κοινό αίσθημα επείγοντος σε αυτόν τον στόχο», σημείωσε ο Κόστα. Στη σύνοδο που θα πραγματοποιηθεί τον επόμενο μήνα στις Βρυξέλλες, η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα παρουσιάσει τον “Οδικό Χάρτη και Σχέδιο Δράσης Μια Ευρώπη, Μια Αγορά”, που περιλαμβάνει μεταρρυθμίσεις όπως η μείωση διοικητικών βαρών και η κινητοποίηση ιδιωτικών και δημόσιων κεφαλαίων υπέρ των ευρωπαϊκών νεοφυών επιχειρήσεων. Οι ηγέτες θα κληθούν να ψηφίσουν επί του σχεδίου πριν το καλοκαίρι.

Σε περίπτωση που δεν υπάρξει συμφωνία όλων των κρατών-μελών σε ορισμένους τομείς, η ΕΕ θα αξιοποιήσει τον μηχανισμό της «ενισχυμένης συνεργασίας», δηλαδή τη δυνατότητα επιλεκτικής προώθησης πολιτικών από μικρότερες ομάδες χωρών. Αν και το μέτρο είχε θεωρηθεί διχαστικό στο παρελθόν, πλέον αντιμετωπίζεται ως λύση ανάγκης.

«Η συζήτηση περί ενισχυμένης συνεργασίας μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο ώστε τα κράτη-μέλη να μην μείνουν πίσω», σχολίασε Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό καθεστώς ανωνυμίας. Όπως εξήγησε, λίγες πρωτεύουσες θα ρισκάρουν να μείνουν εκτός μέτρων που ενισχύουν την ευημερία, ακόμη κι αν έχουν επιφυλάξεις για επιμέρους πολιτικές.

“Ενισχυμένη συνεργασία” σε επενδύσεις και αγορά κεφαλαίων

«Δύο ή τρία χρόνια πριν δεν θα είχαμε κάνει παρόμοια συζήτηση», τόνισε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς. «Αντιμετωπίζουμε μια εντελώς νέα γεωπολιτική πραγματικότητα και είμαστε έτοιμοι να ανταποκριθούμε. Η Ευρώπη όμως θα σταθεί στα πόδια της μόνο αν παραμείνει ανταγωνιστική».

Ένα πιθανό πεδίο εφαρμογής της “ενισχυμένης συνεργασίας” είναι η Ένωση Αποταμίευσης και Επενδύσεων — μια προσπάθεια δημιουργίας ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων αντίστοιχης με των ΗΠΑ. Η Επιτροπή επιδιώκει τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού εποπτικού φορέα τύπου SEC, αλλά απαιτείται συναίνεση από χώρες όπως το Δουβλίνο και το Λουξεμβούργο, όπου συγκεντρώνεται το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαίων.

Ο οδικός χάρτης προβλέπει μετρήσιμους στόχους σε τομείς όπως οι τηλεπικοινωνίες, οι αγορές κεφαλαίων, οι υπηρεσίες και η ενέργεια. Η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι επιθυμεί την επίτευξη όλων των στόχων μέχρι το τέλος του 2027.

Η πρώτη πρόταση αφορά το λεγόμενο “28ο καθεστώς”, έναν πανευρωπαϊκό εταιρικό νόμο φιλικό προς τις νεοφυείς επιχειρήσεις που αναμένεται να παρουσιαστεί στις 18 Μαρτίου. Θα δίνει τη δυνατότητα σε εταιρείες να εγγράφονται πλήρως διαδικτυακά μέσα σε 48 ώρες και θα διευκολύνει την επέκταση τους εντός ΕΕ.

Kρίσιμα ζητήματα και αντιθέσεις μεταξύ κρατών-μελών

Στη σύνοδο υπήρξε συμφωνία σε τέσσερις βασικούς άξονες: αξιοποίηση των αποταμιεύσεων των Ευρωπαίων για επενδύσεις σε κρίσιμους κλάδους· αντιμετώπιση του υψηλού ενεργειακού κόστους (πιθανόν μέσω αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών)· συνέχιση σύναψης εμπορικών συμφωνιών με νέους εταίρους· καθώς και προώθηση μιας “ευρωπαϊκής προτίμησης” στην αγορά προϊόντων — πρωτοβουλία που έχει ταχθεί ιδιαίτερα υπέρ ο Μακρόν.

Το τελευταίο σημείο αποτέλεσε ίσως τη μεγαλύτερη νίκη της συνάντησης στο κάστρο Alden Biesen: οι ηγέτες έδωσαν στην Επιτροπή εντολή να καταρτίσει κατάλογο εξαρτήσεων ανά κλάδο όπου οι ευρωπαϊκές εταιρείες πρέπει να έχουν προτεραιότητα στήριξης — π.χ. στην αυτοκινητοβιομηχανία ή τα φαρμακευτικά προϊόντα.

Ωστόσο, οι διαφορές μεταξύ των μεγάλων οικονομιών της ΕΕ και των υπολοίπων ήταν εμφανείς ήδη πριν ξεκινήσει η σύνοδος. Πλήθος εγγράφων ετοιμάστηκαν από διάφορες χώρες σχετικά με το “buy European” και άλλα επίμαχα θέματα για την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς.

Σε προκαταρκτική συνάντηση συμμετείχαν 19 ηγέτες — χωρίς προσκλήσεις προς χώρες όπως η Ισπανία, η Ιρλανδία, τα κράτη της Βαλτικής ή η Σλοβενία. Σύμφωνα με διπλωμάτη της ΕΕ, όσοι προσκλήθηκαν από τους Μερτς, Μελόνι (Ιταλία) και Ντε Βέβερ (Βέλγιο) είχαν κοινές θέσεις για περιορισμό της γραφειοκρατίας και περισσότερες ελευθερίες στο εμπόριο.

Αρκετοί από τους συμμετέχοντες στη συνάντηση αυτή καθυστέρησαν τελικά την έναρξη των εργασιών στο Alden Biesen κατά σχεδόν μία ώρα — με αποτέλεσμα ο Κόστα να ξεκινήσει χωρίς τους Μερτς, Μελόνι και Μακρόν.

Διαφωνίες διαπιστώθηκαν επίσης ανάμεσα στα κράτη-μέλη και στην Επιτροπή: Γερμανία και Ιταλία ζήτησαν περιορισμό στην υιοθέτηση νέων κανόνων σε επίπεδο ΕΕ, ενώ η φον ντερ Λάιεν απέδωσε πολλά από τα προβλήματα στις εθνικές νομοθεσίες που δυσκολεύουν τη βιομηχανία.

Παρά τις διαφορές πάντως, ο Μακρόν αποχώρησε χαμογελαστός από το Alden Biesen μετά από μια συμβολική προσέγγιση με τη Γερμανία — δίνοντας εικόνα αρμονίας. Όταν ρωτήθηκε από το POLITICO αν πλέον είναι “καλοί φίλοι” με τον Μερτς, χαμογέλασε δίπλα στον Γερμανό καγκελάριο.