Social media: Τέλος στο endless scroll- Οι λόγοι-δηλητήριο που καθιστούν επιβεβλημένο τον περιορισμό σε εφήβους

Είναι άραγε… παράφρων ο Ισπανός Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ο οποίος, όπως ο ίδιος τόνισε, επιθυμεί “να αποσπάσει τα παιδιά μας από τα χέρια των γιγάντων των social media και θα κάνω ότι χρειαστεί γι’ αυτό;” Μάλλον όχι. Προφανώς ρεαλιστής μπορεί να χαρακτηριστεί ο Ισπανός ηγέτης ο οποίος έχει ήδη φροντίσει να πάρει το πρώτο δραστικό μέτρο. Η πρόσβαση στα social media για παιδιά μικρότερα των 15 ετών έχει απαγορευτεί στη χώρα του.

Νίκος Γιαννόπουλος

Αλλά γιατί είναι ρεαλιστής ο Σάντσεθ; Γιατί γνωρίζει τόσο τις διεθνείς στατιστικές όσο και τους αυξανόμενους κινδύνους για τους εφήβους:

Μέσα σε τρία χρόνια, σύμφωνα με διεθνή μελέτη η οποία έγινε σε 12.000 παιδιά ηλικιών από 9 έως 13 ετών, η χρήση των social media αυξήθηκε θεαματικά.

Πριν τρία χρόνια ο μέσος όρος ήταν τα 7 λεπτά την ημέρα. Τώρα είναι τα 73.
Η παραπάνω υπερχρήση εξηγεί (όχι απόλυτα αλλά κατά ένα μεγάλο ποσοστό και την αύξηση της κατάθλιψης σε παιδιά αυτών των ηλικιών κατά 35% σε μόλις τρία χρόνια. 

Οι ειδικοί διαπίστωσαν ότι πρώτα τα παιδιά ανάπτυξαν ένα πολύ μεγάλο ενδιαφέρον για το social media κόσμο και εν συνεχεία εκδήλωσαν συμπτώματα κατάθλιψης. Στο Libre έχουμε μιλήσει ήδη αναλυτικά για το πως τα social μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε ασθένειες όπως η ψυχογενής ανορεξία.

Την ίδια ώρα παρατηρείται το φαινόμενο της ελάττωσης του ύπνου στους εφήβους και στις έφηβες. Υπάρχουν πολλές πολλές μελέτες που καταγράφουν μειωμένες ώρες ύπνου στα παιδιά που κάνουν χρήση των social media (και του κινητού τους τηλεφώνου κατά συνέπεια) λίγο πριν πέσουν για ύπνο.

Δεν είναι όμως μόνο αυτό: Οι ειδικοί παρατηρούν ότι ο ύπνος των εφήβων έχει γίνει πλέον διακοπτώμενος. Λόγω των notifications που έρχονται συνεχώς κατά τη διάρκεια της νύχτας (μηνύματα, αλληλεπίδραση σε ποστ, video) είναι μεγάλο πλέον το ποσοστό των παιδιών τα οποία ξυπνούν για να περιεργαστούν το τηλέφωνό τους και να τσεκάρουν πιθανά ταγκαρίσματα ή dm. Προφανώς ουδείς έφηβος πρέπει να κοιμάται με το κινητό του τηλέφωνο στο δωμάτιο.

Η αυξανόμενη χρήση των social media προκαλεί επίσης πτώση της αυτοεκτίμησης (από τα συνεχή video παιδιών της ίδιας ηλικίας, ο χρήστης εξάγει το συμπέρασμα ότι μάλλον δεν αξίζει τίποτα) ενώ διαμορφώνεται και η τάση της εξιδανίκευσης συγκεκριμένων τύπων σωμάτων. Ολοι καταλαβαίνουμε ότι το ιδεατό μοντέλο είναι το πολύ αδύνατο, γυμνασμένο κορμί, τάση που επηρεάζει ψυχολογικά κυρίως τα κορίτσια.

Θα αλλάξουν οι αλγόριθμοι  

Οι περιορισμοί είναι λοιπόν απαραίτητοι; Ναι, απαντά σχεδόν το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας και ιδιαίτερα των επιστημόνων που ασχολούνται με τη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου. Ο εγκέφαλος των εφήβων είναι πιο “επιρρεπής” σε τέτοιου είδους εθισμούς οι οποίοι έτσι και αλλιώς ενισχύονται από άψογα σχεδιασμένους αλγόριθμους. Ως γνωστόν οι αλγόριθμοι των social media έχουν δημιουργηθεί για να παρατείνουν όσο το δυνατόν περισσότερο την παραμονή των χρήστων στις πλατφόρμες. Και γι’ αυτό υπάρχουν πλέον ειδικοί που πιστεύουν ότι θα πρέπει μ΄ έναν τρόπο να περιοριστεί η δυνατότητα του απεριόριστου scrolling.

Σχετική έρευνα ιδρύματος στη Μεγάλη Βρετανία κατέταξε το Instragram ως το χειρότερο social media για την ψυχική υγείων των νέων. Διαδίδει μία κουλτούρα “τέλειας ζωής” ενώ μέσα των αναρίθμητων φίλτρων δίνεται μία εντελώς στρεβλή (“ιδανική”) εικόνα για τα ανθρώπινα σώματα.

Κατά την ίδια μελέτη τη δεύτερη θέση σ’ αυτόν τον θλιβερό κατάλογο καταλαμβάνει το Snapcaht το οποίο δημιουργεί μεγάλη εξάρτηση αλλά και πίεση για συνεχή on line παρουσία στους χρήστες.

Το Tik-Tok τέλος είναι και αυτό πολύ ψηλά αφού προσφέρει δυνατότητα για ατελείωτο scrolling με περιεχόμενο που εξελίσσεται και ολοκληρώνεται πολύ γρήγορα. Είναι κυρίως αυτά τα σύντομα video που εξάπτουν τη φαντασία και αρέσουν ιδιαίτερα στους εφήβους και στις έφηβες.

Γίνεται σαφές ότι οι κυβερνήσεις που εξετάζουν περιορισμούς (μεταξύ των οποίων και η ελληνική) δεν στοχεύουν απλώς στην απαγόρευση, αλλά στην προστασία της ψυχικής και σωματικής ανάπτυξης των παιδιών.

• Βασικοί λόγοι περιλαμβάνουν, όπως ήδη καταγράψαμε, την ευαλωτότητα του εγκεφάλου στην εφηβεία, την έκθεση σε τοξικό περιεχόμενο και τη συνεχή κοινωνική πίεση, που μπορεί να οδηγήσει σε μακροχρόνια προβλήματα ψυχικής υγείας.

Επιπλέον, η πρόληψη μέσω περιορισμών ηλικίας ή χρονικών ορίων οθόνης λειτουργεί όπως άλλοι κανόνες δημόσιας υγείας, παρόμοιοι με αυτούς για αλκοόλ, κάπνισμα ή κατανάλωση ζάχαρης.

Η επιστημονική βάση αυτών των πολιτικών δείχνει ότι οι περιορισμοί δεν απαγορεύουν την τεχνολογία, αλλά δημιουργούν ένα ασφαλέστερο πλαίσιο χρήσης, μειώνοντας τους κινδύνους και ενισχύοντας τη δυνατότητα των παιδιών να αξιοποιούν τα οφέλη των social media χωρίς σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις.

Ακυρος λοιπόν ο “συναγερμός” που έχει ήδη σημάνει ο Ελον Μασκ κατά του “αυταρχικού” Σάντσεθ μέσα από το δικής του ιδιοκτήσιας social media (X). Δεν κόπτεται για τις ελευθερίες ο Αμερικανός μεγιστάνας αλλά για τα κέρδη των εταιριών του. Και οι περιορισμοί αναμένεται να τα “ψαλιδίσουν“.