Ενεργειακή φτώχεια: 4 στους δέκα αδυνατεί να ζεστάνει επαρκώς το σπίτι-Τα “εναλλακτικά” μέσα που σκοτώνουν

Είναι από τις ειδήσεις, που παρά το τραγικό τους χαρακτήρα, περνάνε συνήθως σχετικά απαρατήρητες. “Άνδρας περίπου 60 ετών εντοπίστηκε χωρίς τις αισθήσεις του κατά τη διάρκεια κατάσβεσης πυρκαγιάς σε μονοκατοικία στη Νάουσα την Κυριακή. Η φωτιά εκδηλώθηκε στον χώρο του υπνοδωματίου της μονοκατοικίας”. Παρόμοιου περιεχομένου ειδήσεις με διαφορετικούς πρωταγωνιστές και σε διαφορετικά μέρη της χώρας επαναλαμβάνονται σαν σε λούπα. Τι συμβαίνει; Η απάντηση κρύβεται στον όρο “ενεργειακή φτώχεια”.

Νίκος Γιαννόπουλος

• Ο ορισμός της είναι ο εξής: Η ενεργειακή φτώχεια περιγράφει την κατάσταση κατά την οποία ένα νοικοκυριό δεν μπορεί να καλύψει επαρκώς τις βασικές ενεργειακές του ανάγκες (θέρμανση, ψύξη, ζεστό νερό, ηλεκτρισμό),χωρίς να θυσιάζει άλλες βασικές ανάγκες (τροφή, υγεία, στέγαση).
• Πρακτικά συμβαίνει το εξής: Άνθρωποι που προφανώς δεν διαθέτουν χρήματα για τη θέρμανσή τους επιχειρούν να ζεσταθούν με “εναλλακτικά” μέσα όπως τα περιβόητα μαγκάλια ή και άλλα. Τα μέσα αυτά εγκυμονούν κινδύνους δηλητηρίασης ή πυρκαγιάς . Και συχνά γίνεται το μοιραίο. Το οίκημα παίρνει φωτιά, ο ένοικος δεν προλαβαίνει να αντιδράσει και χάνει τη ζωή του.

Ολα αυτά τα “εναλλακτικά” μέσα θέρμανσης είναι καλό να αποφεύγονται. Τα θερμαντικά σώματα χαμηλής ποιότητας μπορεί να προκαλέσουν ανάφλεξη, οι παλιές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις, βραχυκυκλώματα. Για άτομο το οποίο κατοικεί στο σπίτι μόνο, ο κίνδυνος, όπως καταλαβαίνει κανείς, γίνεται μεγαλύτερος.

Το προφίλ των ανθρώπων που πεθαίνουν κατ’ αυτόν τον τρόπο είναι συνήθως συγκεκριμένο. Ανθρωποι μεγάλης ηλικίας, που ζουν μόνοι τους, συνήθως σε παλιά σπίτια. Συνήθως χωρίς οικονομική άνεση, όπως μπορεί εύκολα να γίνει αντιληπτό.

Η Ελλάδα φαίνεται ότι επηρεάζεται πολύ περισσότερο από την ενεργειακή φτώχεια σε σχέση με το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.  Σε στοιχεία που παρουσίασε η ΕΛΣΤΑΤ το 43,6% των ελληνικών νοικοκυριών δηλώνουν ότι δεν μπορούν να ζεστάνουν επαρκώς το σπίτι τους.

Στην ίδια έρευνα το 33% του συνολικού πληθυσμού δηλώνει ότι αδυνατεί να πληρώσει εγκαίρως τους λογαριασμούς ενέργειας. Σε νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα εκτοξεύεται στο 67,3%.

Ο μέσος όρος των νοικοκυριών που δεν μπορεί να θερμάνει επαρκώς το σπίτι του, σύμφωνα με την Eurostat, δεν ξεπερνάει το 11%. Όλα τα παραπάνω στοιχεία μαρτυρούν ότι το πρόγραμμα είναι πολύ σοβαρό και πρέπει να αντιμετωπιστεί, έστω και αν παρατηρείται μία σχετική αποκλιμάκωση σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία (κατά την οποία η χώρα δοκιμάστηκε από την οικονομική κρίση).

Εχει παρατηρηθεί ότι οι πιο ευάλωτες ομάδες στην ενεργειακή φτώχεια είναι τα μονογονεϊκά νοικοκυριά, οι μόνες ηλικιωμένες γυναίκες και ηλικιωμένοι άνδρες και τα νοικοκυριά με περιορισμένα εισοδήματα και χαμηλή δυνατότητα αποταμίευσης (πρακτικά νοικοκυριά που δεν μπορούν να αποταμιεύσουν).  

Στην Ελλάδα, δε, η ενεργειακή φτώχεια χωρίζεται επίσης σε χειμερινή και θερινή.

Σύμφωνα με την Eurostat το 19,2% των ελληνικών νοικοκυριών αδυνατούν να ζεσταθούν επαρκώς τον χειμώνα και το 34% δεν μπορούν να διατηρήσουν επαρκώς δροσερό το σπίτι τους το καλοκαίρι, ποσοστό επίσης από τα υψηλότερα στην ΕΕ.

Τόσο σωματικά όσο και ψυχικά οι συνέπειες του φαινομένου της ενεργειακής φτώχεια δεν είναι δυνατόν να αγνοηθούν.

• Στα νοικοκυριά που βιώνουν ενεργειακή φτώχεια ο πολλαπλασιασμός χρόνιων παθήσεων είναι υψηλότερος. Ο κίνδυνος για να προκύψουν ή να επιδεινωθούν αναπνευστικά προβλήματα και καρδιαγγειακές παθήσεις είναι σαφώς μεγαλύρερος.
• Σε ότι αφορά την ψυχική υγεία η ενεργειακή φτώχεια αυξάνει τις πιθανότητες για άγχος και στρες καθώς και την κατάθλιψη. Τα μέλη αυτών των νοικοκυριών βιώνουν, όπως έχει καταγραφεί, κοινωνική απομόνωση.

Την ίδια ώρα η έλλειψη επαρκούς θέρμανσης ή δροσιάς επιβαρύνει τα συστήματα υγείας με αυξημένες εισαγωγές στα νοσοκομεία λόγω προβλημάτων αναπνοής, καρδιάς και τραυματισμών από πτώσεις ή θερμικά στρες. Και η αλήθεια είναι ότι το ελληνικό σύστημα υγείας δεν έχει πολλά περιθώρια επιβάρυνσης.

Πάνω απ’ όλα όμως είναι η ανθρώπινη ζωή. Και πραγματικά είναι κρίμα εν έτει 2026 ζωές να χάνονται λόγω χαμηλής δυνατότητα για θέρμανση ή για ψύξη το καλοκαίρι.

Θυμίζουμε εδώ ότι στόχος της χώρας για το 2030 είναι να μειώσει τα νοικοκυριά που βιώνουν ενεργειακή φτώχεια στο 4%. Με την εικόνα που καταγράφεται σήμερα ο στόχος μοιάζει πολύ δύσκολα εφικτός.