Ουκρανία: Τι ισχύει με την προσωρινή κατάπαυση πυρός και τι είναι το ενεργειακό πάγωμα εχθροπραξιών

Η εικόνα που διαμορφώνεται γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία τις τελευταίες ημέρες είναι περισσότερο σύνθετη και αντιφατική από ποτέ, με τις δηλώσεις των πρωταγωνιστών να κινούνται σε εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις και τα διπλωματικά σήματα να εκπέμπουν συγχρόνως μηνύματα αποκλιμάκωσης, κλιμάκωσης και στρατηγικής αβεβαιότητας. Από τη μία πλευρά, η Ουάσιγκτον εμφανίζεται αισιόδοξη για μια επικείμενη πολιτική διευθέτηση, από την άλλη όμως η Μόσχα απορρίπτει κάθε σενάριο προσωρινής κατάπαυσης πυρός, ενώ στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντείνονται οι αντιθέσεις γύρω από το αν ο πόλεμος πρέπει να συνεχιστεί ή αν έχει έρθει η ώρα για έναν σοβαρό συμβιβασμό.

Σπύρος Σιδέρης

Το αποτέλεσμα είναι ένα διπλωματικό τοπίο γεμάτο δηλώσεις, διαρροές, υπαινιγμούς και αντικρουόμενες στρατηγικές, που καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την κατανόηση της πραγματικής πορείας προς την ειρήνη.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε δημοσίως ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία μπορεί να «ρυθμιστεί σύντομα», υποστηρίζοντας πως η κυβέρνησή του έχει ήδη διαχειριστεί με επιτυχία σειρά διεθνών συγκρούσεων και ότι ένα ακόμη μεγάλο μέτωπο πλησιάζει προς διευθέτηση.

Ο Τραμπ ανέφερε πως βασικοί συνεργάτες του εργάζονται εντατικά στο παρασκήνιο, κάνοντας λόγο για σημαντικό ρόλο του ειδικού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ αλλά και του Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος παραμένει ενεργός σε παρασκηνιακές διπλωματικές αποστολές.

Την αισιοδοξία αυτή ενίσχυσε και ο ίδιος ο Γουίτκοφ, ο οποίος δήλωσε ότι στο ειρηνευτικό σκέλος της ουκρανικής κρίσης έχει ήδη επιτευχθεί «σημαντική πρόοδος», ιδίως μετά τις επαφές που ακολούθησαν τη συνάντηση της Γενεύης.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό αξιωματούχο, σε πρόσφατη συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι συμμετείχαν πέντε Ρώσοι στρατηγοί μαζί με αμερικανικούς εκπροσώπους, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι συνομιλίες δεν περιορίζονται σε πολιτικό επίπεδο, αλλά αγγίζουν και τον πυρήνα της στρατιωτικής διαχείρισης του πολέμου. Ο Γουίτκοφ μίλησε για «πολλή θετική κινητικότητα» και προανήγγειλε συνέχιση των διαπραγματεύσεων εντός της επόμενης εβδομάδας.

• Την ίδια στιγμή όμως, η εικόνα που προκύπτει από την Ευρώπη είναι διαφορετική. Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουγγαρίας, Πέτερ Σιγιάρτο, δήλωσε ότι στη διάρκεια πρόσφατης συνάντησης των υπουργών Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, αρκετές χώρες εξέφρασαν ανοιχτά τη βούλησή τους να συνεχιστεί ο πόλεμος και όχι να επιδιωχθεί μια ειρηνευτική λύση. Σύμφωνα με τον ίδιο, πρόκειται για την πρώτη φορά που αυτή η στάση διατυπώνεται τόσο ξεκάθαρα, με τον Σιγιάρτο να κατηγορεί τις Βρυξέλλες ότι «απορρίπτουν την ειρήνη».

Η ουγγρική κυβέρνηση, που εδώ και καιρό διατηρεί πιο επιφυλακτική στάση απέναντι στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, έχει ήδη προχωρήσει στη διοργάνωση πανεθνικής καμπάνιας με αίτημα προς την ηγεσία της ΕΕ να σταματήσει τη χρηματοδοτική στήριξη προς το Κίεβο.

Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών του Λουξεμβούργου, Ξαβιέ Μπετέλ, κάλεσε τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι να αποφεύγει τα τελεσίγραφα σχετικά με την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, επισημαίνοντας ότι η διαδικασία αυτή δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο πολιτικών πιέσεων εν μέσω πολέμου.

Ακόμη πιο ξεκάθαρη και σκληρή εμφανίζεται η ρωσική θέση. Ο υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ, απέρριψε κατηγορηματικά κάθε ενδεχόμενο εκεχειρίας, δηλώνοντας ότι μια προσωρινή παύση των εχθροπραξιών διάρκειας 60 ημερών, όπως φέρεται να επιδιώκει ο Ζελένσκι, είναι «απολύτως απαράδεκτη» για τη Μόσχα. Ο Λαβρόφ υποστήριξε ότι κάθε προηγούμενη προσπάθεια κατάπαυσης πυρός χρησιμοποιήθηκε από την ουκρανική πλευρά για ανασύνταξη δυνάμεων, ενίσχυση των εξοπλισμών και συνέχιση της πολεμικής προετοιμασίας.

• Στη ρητορική του, ο Ρώσος υπουργός έκανε λόγο για «ανάπαυλα που αξιοποιείται για στρατολόγηση ανθρώπων από τους δρόμους των ουκρανικών πόλεων» και για χρήση τους ως «αναλώσιμο υλικό» στο μέτωπο, υπογραμμίζοντας ότι η Ρωσία δεν προτίθεται να επαναλάβει το ίδιο λάθος. Η θέση αυτή δείχνει ότι, παρά τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις περί προόδου, η ρωσική ηγεσία παραμένει προσανατολισμένη στη στρατιωτική λύση και όχι σε μια πολιτική συμφωνία άμεσης παύσης των συγκρούσεων.

Πάντως ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε το βράδυ της Πέμπτης ότι ο Ρώσος Πρόεδρος συμφώνησε για εκεχειρία μιας εβδομάδας, μετά από προσωπική του παρέμβαση, λόγω του ψύχους στην Ουκρανία, κάτι που δεν έχει επιβεβαιωθεί μέχρι την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές.

Στο ενδιάμεσο, κυκλοφορούν φήμες για πιθανό ενεργειακό πάγωμα των εχθροπραξιών, χωρίς ωστόσο να υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση από καμία πλευρά. Ο Ουκρανός βουλευτής Αλεξέι Γκοντσαρένκο δήλωσε ότι υπάρχει συμφωνία σε θεωρητικό επίπεδο για «ενεργειακή εκεχειρία», αλλά χωρίς συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης ή σαφές πλαίσιο εφαρμογής, γεγονός που ενισχύει τη σύγχυση και την αίσθηση ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται ακόμη σε ρευστό στάδιο.

Συνολικά, το ουκρανικό μέτωπο μοιάζει σήμερα περισσότερο με πεδίο παράλληλων αφηγήσεων παρά με ενιαία πορεία προς την ειρήνη. Οι ΗΠΑ μιλούν για πρόοδο, η Ρωσία απορρίπτει κάθε εκεχειρία, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται διχασμένη ανάμεσα σε όσους θεωρούν ότι ο πόλεμος πρέπει να συνεχιστεί και σε όσους ζητούν αλλαγή στρατηγικής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η διπλωματία λειτουργεί περισσότερο ως εργαλείο διαχείρισης εντυπώσεων και λιγότερο ως μηχανισμός άμεσης επίλυσης, με τον πόλεμο στην Ουκρανία να παραμένει, τουλάχιστον προς το παρόν, εγκλωβισμένος ανάμεσα σε αντιφατικές δηλώσεις και αλληλοσυγκρουόμενες γεωπολιτικές επιδιώξεις.