Ανάλυση: Το διπλό μήνυμα της επίσκεψης Στάρμερ στο Πεκίνο

Η επίσκεψη του Βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ στο Πεκίνο δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη διπλωματικό ταξίδι υψηλού επιπέδου, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αναδιάταξης των διεθνών συμμαχιών, σε μια περίοδο όπου το παγκόσμιο σύστημα δοκιμάζεται από γεωπολιτικές εντάσεις, εμπορικούς πολέμους και αυξανόμενη αβεβαιότητα για τον ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών υπό την προεδρία του Ντόναλντ Τραμπ. Ο Στάρμερ, επικεφαλής μιας κυβέρνησης των Εργατικών που αναζητά επειγόντως ανάπτυξη, επενδύσεις και νέες αγορές, επιλέγει να στραφεί προς την Κίνα, στέλνοντας ένα διπλό μήνυμα: αφενός ότι το Λονδίνο επιδιώκει μια στρατηγική οικονομική επαναπροσέγγιση, αφετέρου ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να αγνοεί τον ασιατικό παράγοντα στη διαμόρφωση της παγκόσμιας ισορροπίας ισχύος.

Σπύρος Σιδέρης

Κατά τη διάρκεια της τριήμερης επίσκεψής του, ο Στάρμερ είχε εκτενή συνάντηση διάρκειας 80 λεπτών με τον πρόεδρο της Κίνας Σι Τζινπίνγκ στη Μεγάλη Αίθουσα του Λαού, ενώ ακολούθησε και κοινό γεύμα εργασίας.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι συζήτησαν τόσο για θέματα εμπορίου και επενδύσεων, όσο και για πιο «ανθρώπινες» πτυχές, όπως το ποδόσφαιρο και τον Σαίξπηρ, επιχειρώντας να καλλιεργήσει ένα κλίμα προσωπικής οικειότητας και πολιτικής εμπιστοσύνης. Στόχος του Λονδίνου είναι η οικοδόμηση μιας «συνολικής στρατηγικής εταιρικής σχέσης» με το Πεκίνο, σε μια συγκυρία όπου η Κίνα παραμένει η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο και, αν συνυπολογιστεί το Χονγκ Κονγκ, ο τρίτος σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Βρετανίας.

• Ο Στάρμερ συνοδευόταν από μια εντυπωσιακή επιχειρηματική αποστολή περίπου 50 κορυφαίων στελεχών από τους τομείς των φαρμάκων, της αυτοκινητοβιομηχανίας και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, επιβεβαιώνοντας ότι ο βασικός πυλώνας της επίσκεψης είναι η οικονομική διπλωματία. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στο επενδυτικό σχέδιο της φαρμακευτικής εταιρείας AstraZeneca, η οποία σχεδιάζει να ενισχύσει δραστικά την παρουσία της στην Κίνα και να αναπτύξει νέες ερευνητικές μονάδες, παρουσιάζοντας το παράδειγμα ως συνεργασία «win-win» για τα δύο κράτη.

Στο πρακτικό επίπεδο, οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν συγκεκριμένα μέτρα που αποσκοπούν στη διευκόλυνση των οικονομικών ροών. Μεταξύ αυτών ξεχωρίζει η μείωση δασμών στις εξαγωγές βρετανικού ουίσκι προς την Κίνα από 10% σε 5%, καθώς και η κατάργηση βίζας για σύντομες διαμονές Βρετανών πολιτών έως 30 ημέρες, ένα καθεστώς που ήδη ισχύει για περίπου 50 χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Γερμανία και η Αυστραλία. Το Λονδίνο παρουσιάζει αυτές τις κινήσεις ως χειροπιαστά δείγματα «προόδου» και απόδειξη ότι η συνεργασία με την Κίνα μπορεί να αποφέρει άμεσα οικονομικά οφέλη.

Ωστόσο, η πολιτική διάσταση της επίσκεψης προκαλεί έντονες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό της Βρετανίας όσο και στις ΗΠΑ. Πολλοί Βρετανοί και Αμερικανοί πολιτικοί κατηγορούν την Κίνα για βιομηχανική κατασκοπεία, για συστηματικές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και για αυταρχικές πρακτικές, ιδιαίτερα μετά τα γεγονότα στο Χονγκ Κονγκ το 2019, που οδήγησαν σε σοβαρή επιδείνωση των σινοβρετανικών σχέσεων. Επιπλέον, οι κατηγορίες περί κινεζικής κατασκοπείας στο βρετανικό έδαφος και η στάση του Πεκίνου απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία, με την έμμεση στήριξη προς τη Ρωσία, έχουν δημιουργήσει κλίμα βαθιάς δυσπιστίας.

• Ο ίδιος ο Στάρμερ, ωστόσο, επιχείρησε να ισορροπήσει ανάμεσα στον ρεαλισμό και την κριτική. Στη συνάντησή του με τον Σι Τζινπίνγκ τόνισε ότι «η Κίνα είναι κεντρικός παίκτης στη διεθνή σκηνή» και ότι είναι απαραίτητο να υπάρξει μια πιο ώριμη σχέση, η οποία θα επιτρέπει τόσο τη συνεργασία όσο και έναν «ουσιαστικό διάλογο για τα σημεία διαφωνίας». Από την πλευρά του, ο Σι αναγνώρισε ότι οι σχέσεις των δύο χωρών πέρασαν από «διακυμάνσεις» που δεν ωφέλησαν κανέναν και δήλωσε έτοιμος να αναπτύξει μια μακροπρόθεσμη εταιρική σχέση, υπογραμμίζοντας τον ρόλο Κίνας και Βρετανίας ως μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και ως μεγάλων οικονομικών δυνάμεων.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η έμμεση πολιτική στόχευση της επίσκεψης: πολλοί αναλυτές τη βλέπουν ως σαφές μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ. Σε μια εποχή όπου η αμερικανική πολιτική χαρακτηρίζεται από απροβλεψιμότητα, εμπορικό προστατευτισμό και απειλές για νέους δασμούς, αρκετοί δυτικοί ηγέτες επιλέγουν να «ασφαλίσουν» εναλλακτικά κανάλια συνεργασίας με το Πεκίνο. Στο ίδιο μοτίβο κινήθηκαν πρόσφατα ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Άντονι Αλμπανίζι, ο Λι Τζε Μιούνγκ, ο Πέτρι Όρπο, αλλά και ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνι, ο οποίος υπέγραψε εμπορική συμφωνία με την Κίνα προκαλώντας την οργή του Τραμπ.

• Ο Στάρμερ φρόντισε πάντως να διαβεβαιώσει ότι η «ειδική σχέση» της Βρετανίας με τις ΗΠΑ παραμένει ακλόνητη, ιδίως στους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και των μυστικών υπηρεσιών. Την ίδια στιγμή όμως παραδέχθηκε ότι «δεν έχει νόημα» για το Λονδίνο να αγνοεί την Κίνα, όσο κι αν αυτό προκαλεί εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις. Η εμπειρία της βρετανικής εμπλοκής στον εμπορικό πόλεμο του Τραμπ, παρά τις παραδοσιακές συμμαχίες, έχει ενισχύσει την αίσθηση ότι το Λονδίνο οφείλει να κινηθεί με μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία.

Τελικά, η επίσκεψη Στάρμερ στο Πεκίνο δεν είναι ούτε καθαρά οικονομική ούτε αποκλειστικά πολιτική. Αποτελεί μια κίνηση γεωοικονομικής αναπροσαρμογής, μέσα σε έναν κόσμο όπου οι παλιές βεβαιότητες υποχωρούν και οι μεσαίες δυνάμεις, όπως η Βρετανία, αναζητούν νέο ρόλο ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Πεκίνο. Το αν αυτή η στροφή θα αποδώσει πραγματικά οφέλη ή θα προκαλέσει νέες εντάσεις στο εσωτερικό του δυτικού στρατοπέδου, παραμένει ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα της επόμενης περιόδου.