Πνευμονιόκοκκος: Ο “αόρατος” εχθρός των πνευμόνων – Πώς το νέο εμβόλιο PCV20 αλλάζει τα δεδομένα

Ο πνευμονιόκοκκος (Streptococcus pneumoniae) δεν είναι απλώς ένα ακόμη μικρόβιο. Παραμένει παγκοσμίως ένας από τους κύριους «πρωταγωνιστές» στη βαριά νοσηρότητα και τη θνησιμότητα, πλήττοντας ανελέητα τις πιο ευάλωτες ηλικιακές ομάδες. Παρά την κοινή πεποίθηση ότι πρόκειται για μία ενιαία νόσο, η επιστήμη έχει ταυτοποιήσει περισσότερους από 90 ορότυπους του βακτηρίου, εκ των οποίων ένας σημαντικός αριθμός είναι άκρως παθογόνος για τον άνθρωπο.

Της Δρ. Σταματούλας Τσικρικά*

Πώς μεταδίδεται και ποια είναι τα «καμπανάκια»

Η διασπορά του πνευμονιόκοκκου γίνεται με την ίδια ευκολία που εξαπλώνεται το κοινό κρυολόγημα: μέσω σταγονιδίων από τον βήχα, το φτέρνισμα ή τη στενή επαφή. Το επικίνδυνο στοιχείο είναι ότι ο φορέας μπορεί να είναι ασυμπτωματικός, μεταδίδοντας το μικρόβιο χωρίς καν να γνωρίζει ότι το φέρει.

Τα συμπτώματα που πρέπει να κινητοποιήσουν άμεσα τον ασθενή περιλαμβάνουν:

·         Υψηλό πυρετό συνοδευόμενο από ρίγος.

·         Επίμονο βήχα (με ή χωρίς απόχρεμψη).

·         Δύσπνοια ή ασυνήθιστα γρήγορη αναπνοή (ταχύπνοια).

·         Οξύ πόνο στο στήθος.

·         Έντονη κόπωση ή σύγχυση, με το τελευταίο να αποτελεί κύριο σύμπτωμα στους ηλικιωμένους.

Από μια ήπια λοίμωξη έως τη μηνιγγίτιδα

Η διαδρομή της νόσου είναι απρόβλεπτη. Μπορεί να ξεκινήσει ως μια ήπια λοίμωξη, αλλά σε βρέφη, ηλικιωμένους και άτομα με χρόνια νοσήματα, μπορεί να εξελιχθεί σε απειλητική για τη ζωή κατάσταση. Η μηνιγγίτιδα και η βακτηριαιμία (λοίμωξη του αίματος) είναι οι σοβαρότερες μορφές που καταγράφουν τα υψηλότερα ποσοστά θνητότητας.

Οι ομάδες υψηλού κινδύνου

Αν και ο πνευμονιόκοκκος δεν κάνει διακρίσεις, συγκεκριμένες ομάδες βρίσκονται στο «στόχαστρο»:

1.      Παιδιά κάτω των 2 ετών (λόγω ανώριμου ανοσοποιητικού).

2.      Ενήλικες άνω των 65 ετών.

3.      Ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς (καρκινοπαθείς, άτομα με HIV, νεφροπαθείς κ.α.).

4.      Καπνιστές και άτομα με ΧΑΠ, καθώς το κάπνισμα αλλοιώνει τις φυσικές άμυνες των πνευμόνων.

Η επανάσταση του νέου συζευγμένου εμβολίου (PCV20)

Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου η κατάχρηση αντιβιοτικών έχει οδηγήσει σε υψηλά ποσοστά ανθεκτικών στελεχών, ο εμβολιασμός αποτελεί το ισχυρότερο «όπλο» μας. Η εισαγωγή του νέου συζευγμένου εμβολίου PCV20 στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Ενηλίκων αποτελεί ορόσημο, καθώς προσφέρει κάλυψη έναντι 20 διαφορετικών στελεχών με μία μόνο δόση.

Οδηγός Εμβολιασμού: Τι ισχύει για κάθε κατηγορία

Σύμφωνα με τις επικαιροποιημένες οδηγίες, ο προγραμματισμός γίνεται ως εξής:

1. Ενήλικες 65 ετών και άνω:

·         Συνιστάται μία δόση PCV20. Αν γίνει αυτό το εμβόλιο, δεν χρειάζεται το παλαιότερο (PPSV23).

·         Αν έχετε κάνει ήδη το PCV13, θα πρέπει να κάνετε το PCV20 μετά από τουλάχιστον 1 χρόνο.

·         Αν έχετε κάνει μόνο το PPSV23, ακολουθεί το PCV20 ένα έτος αργότερα.

·         Αν έχετε κάνει και τα δύο παλαιότερα εμβόλια (PCV13 & PPSV23), συστήνεται το PCV20 μετά την παρέλευση πενταετίας.

2. Ενήλικες 18-64 ετών με υποκείμενα νοσήματα: Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει άτομα με διαβήτη, χρόνια καρδιοπάθεια (εκτός υπέρτασης), ΧΑΠ, χρόνια νεφρική ανεπάρκεια, αλκοολισμό ή βαρείς καπνιστές.

·         Πρωτοεμβολιαζόμενοι: Μία δόση PCV20 (χωρίς ανάγκη για PPSV23 στη συνέχεια).

·         Ανοσοκατασταλμένοι (π.χ. μεταμοσχευμένοι, ασθενείς με λευχαιμία/λέμφωμα): Αν έχουν ήδη εμβολιαστεί με τα παλαιότερα σχήματα, συστήνεται η δόση PCV20 5 χρόνια μετά τον τελευταίο εμβολιασμό.

Η πρόληψη ως κοινωνική ευθύνη

Ο πνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός δεν είναι απλώς μια ιατρική πράξη ρουτίνας· είναι μια στρατηγική επιλογή που θωρακίζει το σύστημα υγείας και σώζει ζωές. Η ενημέρωση και η συνεπής τήρηση του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο για μια κοινωνία υγιή και προστατευμένη απέναντι σε έναν «αόρατο» αλλά υπαρκτό κίνδυνο.

Οδηγός εμβολιασμού κατά του πνευμονιόκοκκου: Τι πρέπει να κάνετε

Ο παρακάτω πίνακας συνοψίζει τις οδηγίες για το νέο συζευγμένο εμβόλιο PCV20, το οποίο απλοποιεί τις διαδικασίες, προσφέροντας ευρύτερη προστασία με λιγότερες δόσεις.

*Η Δρ. Σταματούλα Τσικρικά είναι Πρόεδρος της Ένωσης Πνευμονολόγων Ελλάδας και Πρόεδρος της Ομάδας Διακοπής Καπνίσματος της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας.