Γροιλανδία: Το… μάθημα της Μήλου στον Τραμπ- Γιατί η ισχύς χωρίς συμμαχίες οδηγεί σε ήττα

Το 416 π.Χ. η Αθήνα βρισκόταν σε παρατεταμένη αντιπαράθεση με τη Σπάρτη, έχοντας για χρόνια το πάνω χέρι χάρη στο δίκτυο συμμαχιών και συμφώνων αμοιβαίας άμυνας που είχε οικοδομήσει. Η Δηλιακή Συμμαχία, σχεδόν επτά δεκαετιών τότε, αποτελούσε το ανάλογο μιας μακρόχρονης αμυντικής συμμαχίας, αντίστοιχης σε διάρκεια με το σημερινό ΝΑΤΟ.

Εκείνη τη χρονιά, η Αθήνα έστρεψε το βλέμμα της στη Μήλο, ένα μικρό μεσογειακό νησί χωρίς δικό του στρατό, αλλά με κομβική γεωστρατηγική θέση. Η Μήλος δήλωνε επίμονα ουδέτερη, όμως για την Αθήνα αυτό έπαψε να θεωρείται αποδεκτό. Όταν αθηναϊκή αντιπροσωπεία απαίτησε την υποταγή του νησιού, οι Μήλιοι επικαλέστηκαν τη λογική και τη δικαιοσύνη, ζητώντας συμβιβασμό. Η απάντηση των Αθηναίων έμεινε στην Ιστορία:

«Ξέρετε τόσο καλά όσο κι εμείς ότι, όπως πάνε τα πράγματα στον κόσμο, το δίκαιο τίθεται μόνο μεταξύ ίσων σε δύναμη, ενώ ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύνατος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του».

Από την κατάκτηση στην κατάρρευση

Η Αθήνα κατέλαβε τη Μήλο, επιλέγοντας την ωμή βία αντί της συναίνεσης. Η κίνηση αυτή υπονόμευσε το ίδιο το οικοδόμημα των συμμαχιών της. Σταδιακά, οι σύμμαχοι άρχισαν να απομακρύνονται, καθώς η Αθήνα αντικατέστησε την πειθώ με τον εξαναγκασμό. Μέσα σε λιγότερο από μία δεκαετία, η πόλη ηττήθηκε και η αυτοκρατορία της κατέρρευσε.

Το επεισόδιο καταγράφεται από τον Θουκυδίδη στον περίφημο «Διάλογο των Μηλίων», ο οποίος δεν αποτελεί απλώς αφήγηση βίας, αλλά προειδοποίηση για το κόστος της διάρρηξης των συμμαχιών στο όνομα της ισχύος.

Η σύγχρονη «λογική της ισχύος»

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο CNN, ο ανώτερος σύμβουλος του Ντόναλντ Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, επανέφερε αυτή τη συλλογιστική μιλώντας για τη Γροιλανδία:

«Μπορείτε να μιλήσετε όσο θέλετε για διεθνικές ευγένειες και τα λοιπά. Αλλά ζούμε σε έναν κόσμο… που διέρχεται από τη δύναμη, από τη βία, από την ισχύ. Αυτοί είναι οι σιδερένιοι νόμοι του κόσμου που υπάρχουν από την αρχή του χρόνου».

Είναι αλήθεια ότι η ισχύς παραμένει βασικό στοιχείο των διεθνών σχέσεων και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να είναι το ισχυρότερο κράτος. Το ίδιο, όμως, ίσχυε και για την Αθήνα. Όπως τότε η Σπάρτη, έτσι σήμερα η Κίνα δεν απέχει πολύ από τις ΗΠΑ. Εκεί ακριβώς καταρρέει η λογική των «σιδερένιων νόμων»: η διατήρηση της παγκόσμιας ισχύος στηρίζεται στις συμμαχίες, όχι στον εξαναγκασμό.

Η Γροιλανδία ως σύγχρονη Μήλος

Η Γροιλανδία, όπως η Μήλος για την Αθήνα, αποτελεί στρατηγικό έδαφος. Η σημασία της αναγνωρίστηκε ήδη από τον 19ο αιώνα. Ο υπουργός Εξωτερικών Ουίλιαμ Σιούαρντ, μετά την αγορά της Αλάσκας, επιχείρησε να αποκτήσει και τη Γροιλανδία, χωρίς επιτυχία. Το 1946, ο Χάρι Τρούμαν επανήλθε με προσφορά 100 εκατ. δολαρίων σε χρυσό, λόγω της έναρξης του Ψυχρού Πολέμου. Η Δανία απέρριψε την πώληση, αλλά συμφώνησε σε εκτεταμένη στρατιωτική συνεργασία.

Η Συμφωνία για την Άμυνα της Γροιλανδίας του 1951 έδωσε στις ΗΠΑ απεριόριστη πρόσβαση και δικαιώματα βάσεων, χωρίς προσάρτηση. Στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ διατηρούσαν δεκάδες εγκαταστάσεις στο νησί. Σήμερα, η συμφωνία παραμένει σε πλήρη ισχύ.

Αυτό είναι το παράδειγμα που θα έκανε τον Θουκυδίδη «περήφανο»: επίτευξη στρατηγικών στόχων μέσω συμμαχιών, όχι μέσω κατάκτησης.

Το διαχρονικό μάθημα

Ο Τραμπ δεν σφάλλει όταν θεωρεί τη Γροιλανδία υψίστης στρατηγικής σημασίας. Η Αρκτική μετατρέπεται σε νέο γεωπολιτικό πεδίο, καθώς οι πάγοι λιώνουν και ανοίγουν νέες θαλάσσιες οδοί. Η Ρωσία επενδύει μαζικά, η Κίνα αυτοχαρακτηρίζεται «σχεδόν αρκτικό κράτος» και επιδιώκει έναν Πολικό Δρόμο του Μεταξιού.

Η Βόρεια Θαλάσσια Οδός είναι έως και 14 ημέρες ταχύτερη από τη διαδρομή μέσω Σουέζ. Σε αυτό το περιβάλλον, η Γροιλανδία αποκτά κομβικό ρόλο. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, παραμένει ίδιο με εκείνο του 416 π.Χ.: Ισχύς με συμμαχίες ή ισχύς με εξαναγκασμό;

Η Ιστορία της Μήλου δείχνει ότι η δεύτερη επιλογή κερδίζει μάχες, αλλά χάνει αυτοκρατορίες.