Συμβούλιο Ειρήνης Τραμπ: Νέος παγκόσμιος θεσμός ή έμμεσος “διάδοχος” του ΟΗΕ;

Με λόγια μεγάλων υποσχέσεων και έντονο ιστορικό φορτίο, ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε το Συμβούλιο Ειρήνης, που ιδρύθηκε αρχικά με αφορμή τη Γάζα, ως το όχημα για να «τερματιστούν δεκαετίες βασάνων» και να μπει τέλος σε «γενιές μίσους και αιματοχυσίας». Για πολλούς διεθνείς παρατηρητές, ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή δεν αποτελεί απλώς μια νέα ειρηνευτική δομή, αλλά ακόμη ένα βήμα προς την ανατροπή της μεταπολεμικής διεθνούς αρχιτεκτονικής, με την αντικατάστασή της από θεσμούς που ελέγχονται άμεσα από τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο.

Οι ανησυχίες αυτές εκφράστηκαν ανοιχτά και σε πολιτικό επίπεδο. «Δεν θα αφήσουμε κανέναν να μας κοροϊδέψει», προειδοποίησε ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ, συμπυκνώνοντας τον σκεπτικισμό που επικρατεί σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Ο ΟΗΕ απέκτησε «αντίπαλο»;

Η ιδέα του Συμβουλίου Ειρήνης γεννήθηκε πέρυσι, στο πλαίσιο των αμερικανικών προσπαθειών για τον τερματισμό της σύγκρουσης στη Γάζα, και εγκρίθηκε μέσω ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Σήμερα, όμως, η φιλοδοξία της ξεπερνά κατά πολύ τη Μέση Ανατολή, αποκτώντας παγκόσμια εμβέλεια και ιδιαίτερα φιλόδοξο χαρακτήρα.

Από την άλλη πλευρά, δεν έλειψαν και οι ενθουσιώδεις υποστηρικτές. Ο Ούγγρος πρωθυπουργός Βίκτορ Όρμπαν έσπευσε να χαιρετίσει την πρωτοβουλία με το σύνθημα: «Αν Τραμπ, τότε ειρήνη».

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: τι ακριβώς θα είναι και τι θα κάνει αυτό το Συμβούλιο;

Σύμφωνα με διαρροές του καταστατικού του, ο Τραμπ προβλέπεται να παραμείνει επικεφαλής εφ’ όρου ζωής, ακόμη και μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο. Οι αρμοδιότητές του εμφανίζονται εξαιρετικά διευρυμένες:

• πρόσκληση νέων κρατών-μελών,
• σύσταση ή διάλυση επικουρικών οργάνων,
• ακόμη και ο διορισμός του διαδόχου του, όποτε ο ίδιος το κρίνει σκόπιμο.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί και η πρόβλεψη ότι όποια χώρα επιθυμεί μόνιμη συμμετοχή, θα πρέπει να καταβάλει 1 δισεκατομμύριο δολάρια, ένα ποσό που χαρακτηρίζεται από διπλωματικούς κύκλους ως αποτρεπτικό και πολιτικά φορτισμένο.

Ένα μεγαλεπήβολο σχέδιο ή προσωπική ματαιοδοξία;

Για αρκετούς επικριτές, το Συμβούλιο Ειρήνης δεν είναι παρά ένα έργο προσωπικής προβολής, συνδεδεμένο με τη διαχρονική επιδίωξη του Τραμπ να κατακτήσει τη μεγαλύτερη διεθνή διάκριση: το Νόμπελ Ειρήνης, το οποίο είχε απονεμηθεί στον Μπαράκ Ομπάμα το 2009.

Παράλληλα, αρκετοί ηγέτες εκτιμούν ότι η μη συμμετοχή μπορεί να έχει κόστος. Χαρακτηριστική ήταν η αιχμηρή τοποθέτηση του Τραμπ προς τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν:
«Θα επιβάλω δασμό 200% στα κρασιά και τις σαμπάνιες του και τότε θα συμμετάσχει», δήλωσε, αφήνοντας σαφείς αιχμές περί πίεσης μέσω εμπορικών μέτρων.

Ανοιχτή αμφισβήτηση της διεθνούς τάξης

Η Σλοβενία ήταν από τις λίγες χώρες που εξέφρασαν δημόσια αυτό που πολλοί σκέφτονται. Ο πρωθυπουργός Ρόμπερτ Γκολόμπ προειδοποίησε ότι το Συμβούλιο Ειρήνης «παρεμβαίνει επικίνδυνα στη διεθνή τάξη».

Ο ίδιος ο Τραμπ δεν απέφυγε τη σύγκρουση με αυτές τις επικρίσεις. Μιλώντας στο Νταβός, υποστήριξε ότι το Συμβούλιο θα μπορεί να κάνει «σχεδόν ό,τι θέλει», υπογραμμίζοντας ότι αυτό θα γίνεται –τουλάχιστον τυπικά– σε συνεργασία με τον ΟΗΕ. Μία ημέρα νωρίτερα, σε ερώτηση αν το νέο όργανο θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον ΟΗΕ, απάντησε χωρίς περιστροφές:
«Ίσως. Ο ΟΗΕ δεν ήταν ιδιαίτερα χρήσιμος».

Ένας ΟΗΕ σε παρακμή

Ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, με τα 193 κράτη-μέλη του, έχει πράγματι δει τον ρόλο του ως ειρηνοποιού να φθίνει. Το αδιέξοδο στο Συμβούλιο Ασφαλείας, οι διαρκείς γεωπολιτικές συγκρούσεις και η υπονόμευση της διεθνούς συνεργασίας από ισχυρούς παίκτες έχουν διαβρώσει τη θεσμική του ισχύ.

Σε αυτό το κενό επιχειρεί να πατήσει το Συμβούλιο Ειρήνης του Τραμπ. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν πρόκειται για μια εναλλακτική διεθνή δομή με πραγματική δυναμική ή για έναν θεσμό προσωποπαγή, που θα οξύνει περαιτέρω τις διεθνείς ισορροπίες αντί να τις εξομαλύνει.