Ο Ζελένσκι μπροστά στο απόλυτο δίλημμα: Θα παραχωρήσει το Ντονμπάς; Παρασκήνιο με ανταλλάγματα

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρίσκεται αντιμέτωπος με μια πρόταση που –κατά τις διαβεβαιώσεις του Ντόναλντ Τραμπ– θα μπορούσε να οδηγήσει σε τερματισμό του πολέμου. Στον πυρήνα της, η πρόταση προβλέπει παραχώρηση εδαφικού ελέγχου στο Ντονμπάς ως αντάλλαγμα για ένα πακέτο ανοικοδόμησης 800 δισ. δολαρίων και δυτικές εγγυήσεις ασφαλείας.

Όμως, το πιο ευαίσθητο σημείο είναι ότι το σχέδιο αγγίζει και το τμήμα του Ντονμπάς που παραμένει υπό ουκρανικό έλεγχο, μια προοπτική που θεωρείται εξαιρετικά αντιδημοφιλής στο εσωτερικό της χώρας.

Στο μεταξύ, οι συνομιλίες Ουκρανίας–Ρωσίας με αμερικανική μεσολάβηση έχουν ήδη ξεκινήσει στο Άμπου Ντάμπι, με την ουκρανική ηγεσία να καλείται να επιλέξει ανάμεσα σε δύο εξαιρετικά ριψοκίνδυνες διαδρομές: είτε να αποδεχτεί την προσφορά, με τον φόβο ότι οι δεσμεύσεις θα αποδειχθούν κενές και η χώρα θα βρεθεί εκτεθειμένη, είτε να συνεχίσει μια σύγκρουση που, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που διακινούνται στο διπλωματικό παρασκήνιο, έχει ήδη κοστίσει πάνω από εκατό χιλιάδες νεκρούς και έχει μετατρέψει την καθημερινότητα εκατομμυρίων Ουκρανών σε παρατεταμένη ανθρωπιστική δοκιμασία.

Οι κινήσεις που δείχνουν επιτάχυνση

Ότι υπάρχει κινητικότητα προκύπτει και από τις επαφές των τελευταίων ημερών. Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, ο Ζελένσκι είχε ωριαία συνάντηση με τον Τραμπ. Δεν υπήρξαν υπογραφές, αλλά ούτε και δημόσια ρήξη, ενώ ο Ουκρανός πρόεδρος εμφανίστηκε να κρατά ανοιχτό το ενδεχόμενο συμφωνίας, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Η ομάδα μας συνεργάζεται καθημερινά με την ομάδα του Τραμπ. Δεν είναι εύκολο, αλλά τα έγγραφα είναι σχεδόν έτοιμα για την επίτευξη ειρήνης. Βρισκόμαστε στην τελική ευθεία, που είναι πάντα πολύ δύσκολη, αλλά σήμερα ήταν μια θετική μέρα».

Παράλληλα, στο ίδιο περιβάλλον, την Τρίτη, ο Στιβ Γουίτκοφ και ο Τζάρεντ Κούσνερ φέρονται να συναντήθηκαν με τον Κιρίλ Ντμίτριεφ, τον διαπραγματευτή της ρωσικής πλευράς. Ακολούθησε, σύμφωνα με το ρεπορτάζ, μια πυκνή αλληλουχία μετακινήσεων: οι δύο απεσταλμένοι του Τραμπ εμφανίζονταν το πρωί στο Νταβός, αργότερα μετέβησαν στη Μόσχα για επαφές με το Κρεμλίνο και στη συνέχεια κατευθύνθηκαν στο Άμπου Ντάμπι, όπου πραγματοποιούνται οι πρώτες δια ζώσης διαπραγματεύσεις που φέρνουν Ρώσους και Ουκρανούς στο ίδιο κτίριο από το 2022.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, την ουκρανική αντιπροσωπεία εκπροσωπεί ο επικεφαλής της προεδρικής διοίκησης Kyrylo Budanov, ενώ τη ρωσική ο Dmitriev μαζί με τον επικεφαλής της στρατιωτικής μυστικής υπηρεσίας Igor Kostyukov.

Τα τέσσερα έγγραφα

Στο τραπέζι φέρονται να βρίσκονται τουλάχιστον τέσσερα διαφορετικά κείμενα, τα οποία –θεωρητικά– συναρθρώνουν τη συμφωνία. Το πρώτο είναι ένα συνολικό κείμενο-«ομπρέλα», ενώ ακολουθούν τρεις βασικές ενότητες.

Η πιο επικίνδυνη πολιτικά για το Κίεβο αφορά την παραχώρηση στη Ρωσία του τμήματος του Ντονμπάς που παραμένει ελεύθερο, δηλαδή –όπως περιγράφεται– του τμήματος του Ντονέτσκ που δεν έχει κατακτηθεί αλλά εξακολουθεί να αποτελεί διεκδίκηση της Μόσχας.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Κροάτης πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς φέρεται να σημείωσε ότι «είναι σημαντικό το έδαφος να μην παραχωρηθεί de jure», ώστε να μείνει ανοικτό ένα παράθυρο επανεξέτασης «ό,τι είναι διαπραγματεύσιμο» στο μέλλον.

Ωστόσο, στο ουκρανικό εσωτερικό μια τέτοια παραχώρηση θεωρείται δυνητικά πολιτικά μοιραία για τον Ζελένσκι, καθώς η κοινή γνώμη εμφανίζεται αντίθετη και, στρατιωτικά, η απώλεια των οχυρών του Ντονέτσκ θα μπορούσε να δημιουργήσει –κατά την ανάλυση που κυκλοφορεί– ευάλωτη γραμμή άμυνας σε μια ευρεία πεδιάδα που οδηγεί προς τον Δνείπερο και, δυνητικά, προς την Οδησσό. Το σενάριο αυτό περιγράφεται ως υπαρξιακό, επειδή θα μπορούσε να θέσει εν αμφιβόλω την πρόσβαση της Ουκρανίας στη Μαύρη Θάλασσα και, κατά συνέπεια, την ικανότητά της να εξάγει χωρίς ρωσική συναίνεση.

Τα ανταλλάγματα: 800 δισ. και εγγυήσεις ασφαλείας

Για να καταστήσουν πολιτικά διαχειρίσιμη μια τόσο βαριά παραχώρηση, οι ΗΠΑ εμφανίζονται να “ντύνουν” τη συμφωνία με δύο κρίσιμα αντισταθμίσματα:

• Ένα κείμενο που περιγράφει σχέδιο προσέλκυσης 800 δισ. δολαρίων από δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών θεσμών και αμερικανικών κύκλων. Στην αιχμή του σχεδιασμού τοποθετείται ο ρόλος της BlackRock και του επικεφαλής της, Λάρι Φινκ, ως “άγκυρα” αξιοπιστίας για την κινητοποίηση κεφαλαίων.
• Ένα δεύτερο κείμενο, που προβλέπει αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας, σε υποστήριξη της ευρωπαϊκής παρουσίας «επί του πεδίου», με τη μορφή αποστολής προσωπικού.

Την ίδια στιγμή, ωστόσο, υπογραμμίζεται ότι το σχέδιο των 800 δισ. παραμένει, προς το παρόν, στα χαρτιά, καθώς δεν είναι σαφές πού και πώς θα εξασφαλιστούν τα απαιτούμενα κεφάλαια, ενώ ανοιχτό παραμένει και το κατά πόσο η Μόσχα θα δεχθεί εγγυήσεις που θα συνεπάγονταν παρουσία δυτικών στρατιωτικών δυνάμεων.

Επιπλέον, εμφανίζεται και ένα τέταρτο κείμενο που αφορά τη σειρά εφαρμογής: σύμφωνα με όσα μεταφέρονται, η Ουκρανία θα κληθεί να παραχωρήσει πρώτη το Ντόνετσκ, ενώ τα οικονομικά και εγγυητικά ανταλλάγματα θα ακολουθήσουν. Πρόκειται για σημείο που εντείνει τον σκεπτικισμό στο Κίεβο, καθώς ενισχύει τον φόβο ενός σεναρίου “προκαταβολικής παραχώρησης” χωρίς επαρκείς δεσμεύσεις.

Παρά τα παραπάνω, ο Γουίτκοφ εμφανίστηκε αισιόδοξος, δηλώνοντας: «Είμαι αισιόδοξος, έχουμε μόνο ένα ανοιχτό ζήτημα (το Ντόνετσκ, σ.σ.), αλλά έχουμε συζητήσει πολλές εκδοχές, πράγμα που σημαίνει ότι είναι επιλύσιμο. Ο Ζελένσκι είναι διαθέσιμος».

Οι προειδοποιήσεις, πάντως, δεν λείπουν. Ο Πολωνός ΥΠΕΞ Radoslaw Sikorski απευθύνθηκε στον Γουίτκοφ με σαφές μήνυμα, επισημαίνοντας: «Χαίρομαι που η ειρήνη φαίνεται να πλησιάζει, αλλά ο Πούτιν δεν είναι άνθρωπος της ειρήνης. Χρειαζόμαστε μια συμφωνία που δεν θα σπείρει τους σπόρους ενός άλλου πολέμου».

Σε αυτό το περιβάλλον, το δίλημμα του Ζελένσκι παραμένει ανοιχτό και σκληρό: να “αγοράσει” μια ειρήνη με βαρύ εδαφικό τίμημα και αβέβαιες εγγυήσεις ή να παρατείνει μια σύγκρουση φθοράς με τεράστιο ανθρώπινο, κοινωνικό και οικονομικό κόστος.