Το Νταβός υπό τον Τραμπ: Όταν η παγκόσμια σκηνή γίνεται ριάλιτι ισχύος

Στο Νταβός, εκεί όπου άλλοτε οι ηγέτες μιλούσαν με βαρύγδουπες φράσεις για την κλιματική κρίση, την παγκόσμια οικονομία και το μέλλον της διεθνούς συνεργασίας, φέτος κυριάρχησε ένα εντελώς διαφορετικό θέαμα. Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν πήγε στην Ελβετία για να συζητήσει ισότιμα, αλλά για να επιβληθεί, να χλευάσει και να αποδομήσει. Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ μετατράπηκε σε σκηνή πολιτικής επίδειξης δύναμης, με τον Αμερικανό πρόεδρο να συμπεριφέρεται λιγότερο σαν θεσμικός ηγέτης και περισσότερο σαν παρουσιαστής ριάλιτι που απολαμβάνει να εξευτελίζει τους «ανταγωνιστές» του μπροστά στις κάμερες.

Πρώτο θύμα αυτής της τακτικής ήταν ο Εμανουέλ Μακρόν. Ο Τραμπ δεν αρκέστηκε σε πολιτική κριτική. Τον παρουσίασε ως ηγέτη που «προσπαθεί να κρύψει την αδυναμία του», αποκαλύπτοντας μάλιστα ότι χρειάστηκε «μόλις τρία λεπτά» για να τον πείσει να αυξήσει τις τιμές των φαρμάκων υπέρ των αμερικανικών συμφερόντων.

Σαν να μην έφτανε αυτό, ειρωνεύτηκε δημόσια τα γυαλιά ηλίου του Γάλλου προέδρου, σχολιάζοντας ότι «ήθελε να φαίνεται δυνατός». Η πολιτική μετατράπηκε σε προσωπική γελοιοποίηση, με το κοινό να παρακολουθεί μια σπάνια στιγμή ωμής διπλωματικής ταπείνωσης.

• Ακόμη πιο αποκαλυπτική ήταν η απόφαση του Τραμπ να δημοσιοποιήσει αποσπάσματα από ιδιωτικά μηνύματα του Μακρόν, στα οποία ο Γάλλος πρόεδρος τον καλούσε στο Παρίσι για δείπνο και συνάντηση της G7. Η παραβίαση της διπλωματικής εχεμύθειας δεν έγινε τυχαία. Ο στόχος ήταν σαφής: να δείξει ότι, ενώ ο Μακρόν τον επικρίνει δημοσίως για τη Γάζα, την Ουκρανία και τη Γροιλανδία, ιδιωτικά τον παρακαλεί. Ένα πολιτικό παιχνίδι εικόνας, όπου η ισχύς δεν μετριέται με θεσμούς αλλά με ταπεινώσεις.

Η Γροιλανδία αποτέλεσε άλλο ένα επεισόδιο αυτής της παράστασης. Ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν χρειάζεται καν να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για να την αποκτήσει, υπονοώντας πως οι Ευρωπαίοι είναι τόσο αδύναμοι που θα υποκύψουν μόνοι τους. Ταυτόχρονα, κατηγόρησε τα κράτη του ΝΑΤΟ ότι «χρωστούν την ύπαρξή τους» στις Ηνωμένες Πολιτείες, χαρακτηρίζοντάς τα αχάριστα και ανίκανα να επιβιώσουν χωρίς την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα. «Δεν απειλείστε από κανέναν γιατί είμαστε εμείς εδώ», είπε, συνοψίζοντας μια ολόκληρη φιλοσοφία εξάρτησης.

• Στο στόχαστρο μπήκε και η Βρετανία, με τον Τραμπ να χαρακτηρίζει «ηλίθια και αδύναμη» την απόφασή της να παραχωρήσει κυριαρχικά δικαιώματα στο αρχιπέλαγος Τσάγκος, όπου βρίσκεται σημαντική αμερικανοβρετανική στρατιωτική βάση. Σύμφωνα με τον ίδιο, αυτή η κίνηση δείχνει στους αντιπάλους της Δύσης –κυρίως την Κίνα και τη Ρωσία– ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε περίοδο παρακμής. Ένα «ευρωπαϊκό φθινόπωρο», όπως το περιέγραψε εμμέσως.

Ο Καναδάς δεν έμεινε εκτός. Ο Τραμπ επιτέθηκε στον πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, δηλώνοντας ότι «ο Καναδάς ζει χάρη στις Ηνωμένες Πολιτείες» και ότι θα έπρεπε να το θυμάται κάθε φορά που μιλά δημοσίως. Ήταν μια δήλωση που ακύρωνε δεκαετίες συμμαχίας, μετατρέποντας μια σχέση συνεργασίας σε σχέση υποτέλειας.

• Ακόμη πιο απρόσμενες ήταν οι αναφορές του στο Ισραήλ. Παρότι παραδοσιακά οι Αμερικανοί πρόεδροι αποφεύγουν κάθε κριτική, ο Τραμπ κατηγόρησε ανοιχτά το Τελ Αβίβ ότι «έκλεψε αμερικανική και ρωσική τεχνολογία» και την παρουσίασε ως δική του. Αποκάλυψε μάλιστα ότι είχε πει προσωπικά στον Μπενιαμίν Νετανιάχου να σταματήσει να παρουσιάζει τον «Σιδηρούν Θόλο» ως αποκλειστικά ισραηλινό επίτευγμα, αφού η τεχνολογία –όπως υποστήριξε– είναι αμερικανική.

Στο πιο προκλητικό ίσως σημείο, ο Τραμπ έφερε στη σκηνή του Νταβός την εσωτερική του αντιπαράθεση με τη βουλευτή Ιλχάν Ομάρ. Την χαρακτήρισε «μετανάστρια από τη Σομαλία που μας κάνει μαθήματα Συντάγματος», περιγράφοντας τη χώρα της ως «αποτυχημένο κράτος χωρίς στρατό, αστυνομία ή θεσμούς». Παράλληλα, ισχυρίστηκε ότι διέκοψε τη χρηματοδότηση «σομαλικών συμμοριών» μέσω περιορισμών στη μετανάστευση. Ήταν μια στιγμή όπου η εσωτερική πολιτική ρητορική μεταφέρθηκε αυτούσια σε διεθνές φόρουμ, προκαλώντας αμηχανία ακόμη και σε παραδοσιακούς συμμάχους.

• Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των παρεμβάσεων δεν ήταν κάποια συνεκτική στρατηγική, αλλά η επιδεικτική εξουσία. Ο Τραμπ δεν μίλησε ως διαχειριστής της παγκόσμιας τάξης, αλλά ως σκηνοθέτης μιας παράστασης όπου εκείνος κρατά τον μοναδικό ρόλο του «ισχυρού άνδρα». Στο Νταβός, η διπλωματία αντικαταστάθηκε από το θέαμα και η πολιτική σοβαρότητα από τον σαρκασμό.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν είναι αν ο Τραμπ πέτυχε να κερδίσει τις εντυπώσεις – αυτό είναι δεδομένο. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν αυτό το μοντέλο εξωτερικής πολιτικής, βασισμένο στον δημόσιο εξευτελισμό και στην επίδειξη ισχύος, οδηγεί σε μεγαλύτερη σταθερότητα ή απλώς επιταχύνει τη διάλυση της ήδη εύθραυστης διεθνούς τάξης. Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, το Νταβός δεν έμοιαζε με χώρο διαλόγου, αλλά με καθρέφτη ενός κόσμου που μπαίνει σε εποχή ωμής αντιπαράθεσης, με τον Τραμπ στον ρόλο του κεντρικού πρωταγωνιστή.