Σύνοδος Κορυφής: Οι ευρωπαίοι αποφασίζουν έχοντας καταλήξει ότι “το αμερικανικό όνειρο πέθανε”

Καθώς οι ηγέτες των 27 χωρών-μελών της ΕΕ συγκεντρώνονται στις Βρυξέλλες για την έκτακτη σύνοδο της Πέμπτης, σύμφωνα με εννέα διπλωμάτες της ΕΕ, η εκτίμηση ότι οι Αμερικανοί θεωρούνται πλέον οι «κακοί» της υπόθεσης, κυριαρχεί σχεδόν σε όλες τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, όπως αναφέρει σε ανάλυση το Politico. Οι αξιωματούχοι αυτοί προέρχονται από χώρες με διαφορετικούς βαθμούς παραδοσιακής φιλίας με τις ΗΠΑ, ενώ υπογραμμίζουν ότι αυτή η στάση είναι ιδιαίτερα έντονη σε κράτη που διατηρούσαν στενές σχέσεις με την Ουάσινγκτον.

Το κλίμα ανησυχίας και σκεπτικισμού παραμένει, και η σύνοδος θα πραγματοποιηθεί παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε αργά το βράδυ της Τετάρτης πως έχει επιτύχει συμφωνία για τη Γροιλανδία και δεν θα επιβάλει τελικά δασμούς στις ευρωπαϊκές χώρες — γεγονός που δείχνει πως η συνάντηση αφορά πλέον πολύ περισσότερα από την τελευταία κρίση.

Οι βλέψεις του Αμερικανού προέδρου για τη Γροιλανδία, που παρουσίασε νωρίτερα στο Davos, ζητώντας «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση του νησιού, ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι για πολλούς Ευρωπαίους ηγέτες. Καθ’ όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της δεύτερης θητείας του, ήλπιζαν πως οι χειρότεροι φόβοι τους για τη χώρα που εγγυήθηκε την ευρωπαϊκή ασφάλεια από το 1945 δεν θα επαληθευτούν.

Όμως, όπως δήλωσε στο BBC Radio ο πρώην γενικός γραμματέας του NATO και πρώην πρωθυπουργός της Δανίας, Anders Fogh Rasmussen, «η ώρα για ωραιοποιήσεις τελείωσε» και «ήρθε η στιγμή να αντισταθούμε στον Τραμπ».

Αρκετοί διπλωμάτες που μίλησαν στο POLITICO, υπό καθεστώς ανωνυμίας λόγω της ευαίσθητης φύσης του θέματος, εξέφρασαν προσωπικό αίσθημα προδοσίας — πολλοί είχαν σπουδάσει ή εργαστεί στις ΗΠΑ ή είχαν υποστηρίξει στενότερους διατλαντικούς δεσμούς.

«Το αμερικανικό μας όνειρο πέθανε», δήλωσε χαρακτηριστικά διπλωμάτης χώρας που μέχρι πρότινος ήταν υπέρμαχος των σχέσεων με την Ουάσινγκτον. «Ο Ντόναλντ Τραμπ το δολοφόνησε».

Η κρίση κορυφώνεται στη Σύνοδο Κορυφής

Η συλλογική αφύπνιση της Ευρώπης αναμένεται να φανεί στη σύνοδο — όχι μόνο μέσω πιθανών αποφάσεων για αντίποινα σε περίπτωση που ο Τραμπ αλλάξει πάλι στάση ως προς τη Γροιλανδία.

Θα αποτυπωθεί επίσης στις δηλώσεις των ηγετών, τόσο ιδιωτικά όσο και δημόσια. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, προανήγγειλε στη δική του ομιλία στο Νταβός ότι η Ευρώπη διαθέτει «πολύ ισχυρά εργαλεία» και «πρέπει να τα χρησιμοποιούμε όταν δεν μας σέβονται και όταν οι κανόνες του παιχνιδιού παραβιάζονται».

Η ομιλία του Τραμπ στο Νταβός, όπου χαρακτήρισε το αυτόνομο νησί της Δανίας «εδάφος μας», δεν συνέβαλε στην αποκλιμάκωση λίγες ώρες πριν από την έκτακτη σύσκεψη στις Βρυξέλλες με θέμα την απάντηση στην αποσύνθεση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων.

Παρότι ο Τραμπ απέκλεισε τη χρήση στρατιωτικής βίας για την κατάληψη της Γροιλανδίας, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν το εξέλαβαν ως υποχώρηση λόγω της σκληρής ρητορικής του για την Ευρώπη και των ξεκάθαρων προθέσεών του, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Αργότερα ο Τραμπ πήρε πίσω την απειλή επιβολής δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες που θεωρούσε εμπόδιο στα σχέδιά του για τη Γροιλανδία, αλλά τότε η ζημιά είχε ήδη γίνει.

«Μετά τις συνεχείς μεταβολές των τελευταίων ημερών, πρέπει να περιμένουμε να δούμε ποιες ουσιαστικές συμφωνίες θα υπάρξουν μεταξύ του [γενικού γραμματέα του NATO] κ. Ρούτε και του Τραμπ», δήλωσε ο αντικαγκελάριος της Γερμανίας, Lars Klingbeil, στο ZDF. «Όποια λύση κι αν βρεθεί για τη Γροιλανδία, όλοι πρέπει να καταλάβουν ότι δεν μπορούμε να επαναπαυτούμε».

Η στιγμή που ο Αμερικανός πρόεδρος απείλησε με δασμούς το Σάββατο ήταν το σημείο όπου το ρήγμα «έγινε πραγματικότητα», σύμφωνα με διπλωμάτη της ΕΕ.

«Ίσως αυτή η αλλαγή στάσης μας δώσει μερικούς μήνες ακόμη, ίσως είναι κάτι μόνιμο», σχολίασε άλλος αξιωματούχος. «Πιστεύω πως η σημερινή ομιλία [του Τραμπ] θα προβληματίσει τις περισσότερες πρωτεύουσες — είτε υπάρξουν δασμοί είτε όχι».

Ραγδαία επιδείνωση στις διατλαντικές σχέσεις

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ursula von der Leyen, συνοψίζει το κλίμα στην ομιλία της στο Νταβός: «Ο κόσμος άλλαξε μόνιμα», είπε. «Πρέπει να αλλάξουμε μαζί του».

Στη σύνοδο κορυφής τους, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συζητήσουν για τη διατλαντική σχέση. Πριν από την υποχώρηση του Τραμπ στους δασμούς, ετοιμάζονταν να ζητήσουν από την Επιτροπή να ενεργοποιήσει το πιο ισχυρό εμπορικό όπλο κατά των ΗΠΑ — το Anti-Coercion Instrument (ACI), όπως είχε αποκαλύψει το POLITICO.

Η ΕΕ δημιούργησε αυτό το «εμπορικό μπαζούκα» το 2023, ώστε να αντιμετωπίσει απειλές από χώρες όπως η Κίνα που εκτιμούσε ότι χρησιμοποιούν τις αγορές τους ως μοχλό πίεσης. Το ενδεχόμενο να στραφεί αυτό το εργαλείο κατά των ΗΠΑ ήταν μέχρι πρόσφατα αδιανόητο στις Βρυξέλλες.

«Ζούμε μια μεγάλη ρήξη στην παγκόσμια τάξη», είπε ανώτερος διπλωμάτης χώρας-κλειδί στις σχέσεις με τους Αμερικανούς. Οι ηγέτες θα συζητήσουν για «απεξάρτηση» («de-risking») από τις ΗΠΑ — όρος που μέχρι τώρα αφορούσε μόνο τις σχέσεις με το Πεκίνο. «Η εμπιστοσύνη χάθηκε», συμπλήρωσε.

Η σύνοδος θα λειτουργήσει ως «θεραπεία», σύμφωνα με αξιωματούχο που γνωρίζει τις προετοιμασίες. Θα προσφέρει στους ηγέτες τη δυνατότητα να δώσουν συγκεκριμένη απάντηση στην ομιλία Τραμπ στο Νταβός και στην επόμενη μέρα των εξελίξεων.

Aπό τον ενθουσιασμό στη δυσπιστία

Η εκτίμηση πως οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον αξιόπιστος σύμμαχος ήρθε σταδιακά. Οι μάσκες έπεσαν όταν η κυβέρνηση Τραμπ δημοσίευσε τη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας τον Δεκέμβριο, υποσχόμενη ενίσχυση των «πατριωτικών ευρωπαϊκών κομμάτων» εις βάρος της ΕΕ — γεγονός που εξηγεί γιατί κάποιοι Ευρωπαίοι ηγέτες όπως ο Βίκτορ Όρμπαν εξακολουθούν να στηρίζουν τον Τραμπ.

Στη συνέχεια ο Τραμπ αναζωπύρωσε τη ρητορική περί προσάρτησης της Γροιλανδίας, ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Ισλανδία αυτοανακηρύχθηκε κυβερνήτης της 52ης πολιτείας και ο Τραμπ έστειλε επιστολή στον πρωθυπουργό της Νορβηγίας Jonas Gahr Støre, δηλώνοντας πως αφού δεν πήρε το Νόμπελ Ειρήνης «δεν νιώθει πια υποχρέωση να σκέφτεται μόνο την Ειρήνη».

Ένας ανώτερος Ευρωπαίος διπλωμάτης πίστεψε αρχικά πως η επιστολή ήταν πλαστή — όμως τελικά επιβεβαιώθηκε ως αυθεντική.

Δύο άλλοι υψηλόβαθμοι διπλωμάτες παρομοιάζουν την τρέχουσα κατάσταση στις ΗΠΑ με τα γεγονότα πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

«Νομίζω έχουμε ξεπεράσει πλέον τη Συνθήκη του Μονάχου», είπε ένας εξ αυτών — αναφερόμενος στη συμφωνία του 1938 όπου Βρετανία, Γαλλία και Ιταλία επέτρεψαν στον Χίτλερ να προσαρτήσει την Τσεχοσλοβακία. «Συνειδητοποιούμε ότι ο κατευνασμός δεν είναι πια σωστή πολιτική».

Δανία: Από τους πιο πιστούς συμμάχους στην απογοήτευση

Η ξαφνική πτώση κύρους των ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα επώδυνη για τη Δανία, την οποία ο Τραμπ χαρακτήρισε «αχάριστη» στο Νταβός.

Η Κοπεγχάγη έχει σοκαριστεί από αυτή τη συμπεριφορά, καθώς επί δεκαετίες υπήρξε από τους πιο στενούς συμμάχους των ΗΠΑ. Η Δανία είχε στείλει στρατεύματα σε επικίνδυνες ζώνες στη Μέση Ανατολή υπέρ των Αμερικανών — μεταξύ άλλων στην επαρχία Χελμάντ στο Αφγανιστάν — πληρώνοντας βαρύ τίμημα σε ανθρώπινες απώλειες αναλογικά με τον πληθυσμό της.

«Πολλοί από εμάς έχουμε σπουδάσει στις ΗΠΑ· όλοι θέλαμε να δουλέψουμε εκεί», λέει Δανός αξιωματούχος. «Αυτό είναι καθαρή προδοσία».