Αποχώρηση των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ: Θεσμική σύγκρουση με παγκόσμιες συνέπειες

Μία απόφαση που ταράζει τη διεθνή αρχιτεκτονική της υγείας.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν επισήμως στην αποχώρησή τους από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), μια κίνηση που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στη διεθνή κοινότητα και επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της παγκόσμιας υγειονομικής διακυβέρνησης. Η απόφαση, η οποία ενεργοποιείται σήμερα, Πέμπτη 22 Ιανουαρίου, συνοδεύεται από σοβαρές προειδοποιήσεις για επιπτώσεις τόσο στο αμερικανικό σύστημα υγείας όσο και στην παγκόσμια ετοιμότητα απέναντι σε υγειονομικές κρίσεις.

Παράλληλα, η αποχώρηση εγείρει νομικά ζητήματα στο εσωτερικό των ΗΠΑ, καθώς η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει ότι η χώρα οφείλει να εξοφλήσει πλήρως τις οικονομικές της υποχρεώσεις προς τον ΠΟΥ – οι οποίες ανέρχονται σε περίπου 260 εκατ. δολάρια – πριν την οριστική αποδέσμευση.

Το πολιτικό στίγμα της προεδρικής απόφασης

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ είχε γνωστοποιήσει την πρόθεση αποχώρησης από τον ΠΟΥ από την πρώτη ημέρα της θητείας του το 2025, υπογράφοντας σχετικό εκτελεστικό διάταγμα. Αν και η διαδικασία προβλέπει περίοδο προειδοποίησης ενός έτους, οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν, ενώ οι οικονομικές εκκρεμότητες παραμένουν ανοιχτές.

Σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η απόφαση βασίζεται στην εκτίμηση ότι ο ΠΟΥ απέτυχε να διαχειριστεί αποτελεσματικά κρίσιμες υγειονομικές απειλές και να διασφαλίσει έγκαιρη και αξιόπιστη ενημέρωση των κρατών-μελών. Όπως υποστηρίζει η Ουάσινγκτον, το κόστος αυτής της αποτυχίας για τις ΗΠΑ ήταν «τεράστιο», τόσο σε οικονομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.

Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική κυβέρνηση ανακοίνωσε την αναστολή κάθε μελλοντικής χρηματοδότησης, τεχνικής στήριξης ή παροχής πόρων προς τον ΠΟΥ.

Διεθνείς αντιδράσεις και εκκλήσεις για αναθεώρηση

Η απόφαση έχει προκαλέσει κύμα ανησυχίας στους κόλπους της παγκόσμιας υγειονομικής κοινότητας. Ο γενικός διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, έχει απευθύνει δημόσια έκκληση προς τις ΗΠΑ να επανεξετάσουν τη στάση τους, τονίζοντας ότι η αποχώρηση δεν πλήττει μόνο τον Οργανισμό αλλά και τη διεθνή σταθερότητα στον τομέα της υγείας.

«Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ αποτελεί απώλεια για όλους», σημείωσε, υπογραμμίζοντας τον ρόλο της χώρας ως βασικού πυλώνα της παγκόσμιας συνεργασίας.

Ο ΠΟΥ επιβεβαιώνει ότι οι αμερικανικές εισφορές για τα έτη 2024 και 2025 παραμένουν απλήρωτες, ενώ το ζήτημα αναμένεται να τεθεί επισήμως προς συζήτηση στο Εκτελεστικό Συμβούλιο του Οργανισμού τον Φεβρουάριο.

Νομικές ενστάσεις και πολιτικός ρεαλισμός

Ειδικοί στο διεθνές και αμερικανικό δίκαιο επισημαίνουν ότι η αποχώρηση, χωρίς την εξόφληση των οφειλών, συνιστά παραβίαση της εσωτερικής νομοθεσίας των ΗΠΑ. Ωστόσο, όπως εκτιμούν, είναι αμφίβολο αν η απόφαση θα ανατραπεί ή θα επιφέρει πολιτικό κόστος στην παρούσα συγκυρία.

Την ίδια στιγμή, ο Μπιλ Γκέιτς, επικεφαλής του Ιδρύματος Gates και σημαντικός χρηματοδότης δράσεων παγκόσμιας υγείας, εμφανίζεται απαισιόδοξος για ενδεχόμενη άμεση επιστροφή των ΗΠΑ στον ΠΟΥ, τονίζοντας ωστόσο ότι ο Οργανισμός παραμένει αναντικατάστατος.

Οικονομικός κλυδωνισμός και περικοπές στον ΠΟΥ

Η αποχώρηση των ΗΠΑ έχει ήδη προκαλέσει σοβαρό δημοσιονομικό σοκ στον ΠΟΥ. Η Ουάσινγκτον κάλυπτε διαχρονικά περίπου το 18% της συνολικής χρηματοδότησης του Οργανισμού, γεγονός που καθιστά την απώλειά της ιδιαίτερα επώδυνη.

Ως αποτέλεσμα, ο ΠΟΥ προχωρά σε δραστικές περικοπές: μείωση της ανώτατης διοίκησης, περιορισμό προγραμμάτων και αναδιάρθρωση υπηρεσιών, ενώ έως τα μέσα του έτους αναμένεται να έχει αποχωρήσει περίπου το ένα τέταρτο του προσωπικού.

Παρά τις περικοπές, ο Οργανισμός επισημαίνει ότι μέχρι πρόσφατα υπήρχε συνεργασία και ανταλλαγή δεδομένων με τις αμερικανικές αρχές, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές πώς θα εξελιχθεί αυτή η σχέση στο νέο τοπίο.

Ένα ρίσκο για την παγκόσμια υγειονομική ετοιμότητα

Ειδικοί προειδοποιούν ότι η αποδυνάμωση του ΠΟΥ και η απομάκρυνση των ΗΠΑ από τον κεντρικό μηχανισμό συντονισμού της παγκόσμιας υγείας ενδέχεται να αφήσει κενά στην πρόληψη, την έγκαιρη προειδοποίηση και την αντιμετώπιση μελλοντικών υγειονομικών απειλών.

Σε μια εποχή όπου οι πανδημίες, η μικροβιακή αντοχή και οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στην υγεία απαιτούν συλλογικές απαντήσεις, η αποχώρηση των ΗΠΑ από τον ΠΟΥ δεν αποτελεί απλώς μια πολιτική επιλογή, αλλά μια απόφαση με μακροπρόθεσμο αποτύπωμα στη διεθνή πολιτική υγείας.