Γιατί η Γροιλανδία είναι το “κλειδί” του Χρυσού Θόλου Τραμπ- Από το “Star Wars” στη νέα εποχή του Διαστήματος

Η Γροιλανδία δεν βρέθηκε στο επίκεντρο της στρατηγικής σκέψης της Ουάσιγκτον ούτε από ιδεολογική εμμονή ούτε από γεωπολιτικό καπρίτσιο. Βρέθηκε εκεί επειδή, στον κόσμο της αντιπυραυλικής άμυνας, η γεωγραφία παραμένει καθοριστική. Στον σχεδιασμό του λεγόμενου «Χρυσού Θόλου» του Ντόναλντ Τραμπ, η Γροιλανδία αναδεικνύεται σε βόρειο ακρογωνιαίο λίθο ενός εξαιρετικά φιλόδοξου –και βαθιά αποσταθεροποιητικού– αμυντικού εγχειρήματος.

Ο «Χρυσός Θόλος» δεν συνιστά απλώς ακόμη ένα πρόγραμμα αντιπυραυλικής προστασίας. Αποτελεί απόπειρα αλλαγής δόγματος: από την περιορισμένη άμυνα έναντι μεμονωμένων απειλών, σε μια αρχιτεκτονική σχεδόν καθολικής κάλυψης της αμερικανικής επικράτειας· από τα επίγεια συστήματα, στη διαστημική αναχαίτιση· και από τη λογική της διαχείρισης κινδύνου, στην υπόσχεση μιας σχεδόν απόλυτης ασφάλειας.

Η ιδέα κάθε άλλο παρά καινούργια είναι. Τη δεκαετία του 1980, το Strategic Defense Initiative του Ρόναλντ Ρίγκαν –το περίφημο «Star Wars»– επιχείρησε να ανατρέψει το δόγμα της αμοιβαίας πυρηνικής αποτροπής. Τότε, η τεχνολογία αποδείχθηκε ανεπαρκής για τις φιλοδοξίες του σχεδίου. Σήμερα, όμως, η ύπαρξη μαζικών δορυφορικών αστερισμών, οι φθηνότερες εκτοξεύσεις και οι προηγμένοι αισθητήρες δίνουν στο ίδιο όραμα νέα πολιτική και τεχνολογική δυναμική.

Ο Τραμπ επαναφέρει αυτή τη λογική με διαφορετική ρητορική. Δεν μιλά για φιλοσοφική υπέρβαση της αποτροπής, αλλά για μια «ασπίδα» που θα καθιστά τις Ηνωμένες Πολιτείες άτρωτες. Το ίδιο το όνομα «Χρυσός Θόλος» δεν είναι τυχαίο: παραπέμπει στην απόλυτη κάλυψη, σε έναν θόλο που «κλείνει» τον ουρανό, αλλά και στη συμβολική του εμμονή με το χρυσό – ως ισχύ και ως χρήμα.

Στον πυρήνα του, το σχέδιο στηρίζεται σε τρία διασυνδεδεμένα επίπεδα:

• Πρώτον, ένα εκτεταμένο δίκτυο δορυφόρων έγκαιρης προειδοποίησης, ικανό να εντοπίζει εκτοξεύσεις βαλλιστικών και υπερηχητικών όπλων σε πραγματικό χρόνο – όχι μόνο για προειδοποίηση, αλλά για καθοδήγηση αναχαίτισης με ακρίβεια.
• Δεύτερον, πολλαπλά στρώματα αναχαίτισης – επίγεια, θαλάσσια και διαστημικά. Οι αναχαιτιστές σε τροχιά δεν αποτελούν θεωρητική συζήτηση, αλλά τον πυρήνα του σχεδίου: όπλα στο Διάστημα, ικανά να πλήττουν πυραύλους στα πρώτα λεπτά της πτήσης τους.
• Τρίτον, πλήρη διασύνδεση με τα υφιστάμενα συστήματα διοίκησης και ελέγχου. Ο «Χρυσός Θόλος» δεν αντικαθιστά το σημερινό πλέγμα άμυνας· το απορροφά και το υπερκαλύπτει, μετατρέποντας την αντιπυραυλική άμυνα σε συνεχή διαδικασία.

Σε αυτή την αρχιτεκτονική, η Γροιλανδία δεν αποτελεί απλώς έναν κρίκο. Είναι ο κεντρικός κόμβος. Οι περισσότερες βαλλιστικές τροχιές από τη Ρωσία προς τη Βόρεια Αμερική διέρχονται από τον αρκτικό χώρο. Η Γροιλανδία προσφέρει το ιδανικό έδαφος για ραντάρ έγκαιρης προειδοποίησης, διαστημική επιτήρηση και διασύνδεση δορυφορικών δεδομένων.

Στον «Χρυσό Θόλο», λειτουργεί ως το βόρειο μάτι και το βόρειο αυτί του συστήματος. Χωρίς αυτήν, δημιουργείται στρατηγικό τυφλό σημείο. Με αυτήν, επιτυγχάνεται συνεχής κάλυψη στον πιο ευαίσθητο άξονα απειλής. Εδώ εξηγείται και η ωμότητα της ρητορικής Τραμπ: η απαίτηση για πλήρη έλεγχο δεν αφορά τη Δανία ως σύμμαχο, αλλά την ανάγκη των ΗΠΑ να μην εξαρτώνται από τρίτους σε ένα κρίσιμο στρατηγικό βάθος.

Ο Τραμπ μιλά για κόστος περίπου 175 δισ. δολαρίων, με ανεξάρτητες εκτιμήσεις να ανεβάζουν τον λογαριασμό πολύ ψηλότερα. Το ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο δημοσιονομικό. Είναι στρατηγικό. Κάθε υπόσχεση καθολικής άμυνας προκαλεί αντίδραση: περισσότερους πυραύλους, πιο σύνθετα αντίμετρα, υπερηχητικά οχήματα και αντιδορυφορικά όπλα.

Ο «Χρυσός Θόλος» δεν ακυρώνει την κούρσα εξοπλισμών. Την μεταφέρει στο Διάστημα, ανεβάζοντάς την σε νέο επίπεδο.

Η επιμονή στη Γροιλανδία αποκαλύπτει και κάτι βαθύτερο. Στο δόγμα Τραμπ, η ασφάλεια δεν οικοδομείται μέσω πολυμερών εγγυήσεων, αλλά μέσω άμεσου ελέγχου. Ό,τι είναι κρίσιμο, πρέπει να ανήκει.

Έτσι, ένα τεχνικό αμυντικό σχέδιο μετατρέπεται σε ζήτημα κυριαρχίας και διεθνούς τάξης, φέρνοντας σε δύσκολη θέση συμμάχους από τη Δανία έως τον Καναδά. Η Γροιλανδία παύει να είναι απλώς γεωγραφικός χώρος και γίνεται σύμβολο μετάβασης: από τη συμμαχική αρχιτεκτονική ασφάλειας, σε μια πιο ωμή και ιεραρχική αντίληψη ισχύος.

Ο «Χρυσός Θόλος» εκφράζει το όραμα μιας Αμερικής που δεν εμπιστεύεται πλέον ούτε την αποτροπή ούτε τις συμμαχίες ως επαρκείς εγγυήσεις. Είναι τεχνολογικά φιλόδοξος, οικονομικά βαρύς και στρατηγικά επικίνδυνος. Και η Γροιλανδία βρίσκεται στον πυρήνα του όχι επειδή το επιθυμεί ο Τραμπ, αλλά επειδή το επιβάλλουν η φυσική των πυραύλων και η γεωγραφία της Αρκτικής.