Η αθέατη επιδημία: Οι καρκίνοι του γαστρεντερικού “χτυπούν” όλο και νεότερες ηλικίες

Τα τελευταία χρόνια, η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα παράδοξο και άκρως ανησυχητικό φαινόμενο: τη σταθερή και ραγδαία αύξηση των κακοηθειών του γαστρεντερικού συστήματος σε άτομα κάτω των 50 ετών. 

Ρούλα Σκουρογιάννη

 Ενώ παραδοσιακά ο καρκίνος θεωρούνταν νόσος της τρίτης ηλικίας, τα νέα δεδομένα ανατρέπουν τα δεδομένα, φέρνοντας στο επίκεντρο τους λεγόμενους καρκίνους πρώιμης έναρξης.

Αν και ο καρκίνος του παχέος εντέρου υπήρξε η πρώτη ένδειξη αυτής της τάσης, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το πρόβλημα επεκτείνεται πλέον σε όλο το φάσμα του γαστρεντερικού: από το στομάχι και το πάγκρεας, μέχρι τον οισοφάγο, τα χοληφόρα, τη σκωληκοειδή απόφυση και τους νευροενδοκρινείς όγκους.

Τα ανησυχητικά δεδομένα της περιόδου 2010–2019

Με βάση τα πρόσφατα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν στο ASCO Post (Ιανουάριος 2026), η Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, και η βιολόγος Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, αναλύουν την κρισιμότητα της κατάστασης.

Σύμφωνα με τις μελέτες τους, η συχνότητα των γαστρεντερικών καρκίνων πρώιμης έναρξης σημείωσε άνοδο σχεδόν 15% μέσα σε μία μόλις δεκαετία (2010–2019). Η ταχύτητα αυτής της αύξησης ξεπερνά ακόμη και εκείνη άλλων συχνών καρκίνων, όπως του μαστού, ενώ πλήττει δυσανάλογα τις γυναίκες, καθώς και πληθυσμιακές ομάδες μαύρης, ισπανικής και αυτόχθονης καταγωγής.

Το «χάσμα των γενεών»: Γιατί κινδυνεύουν περισσότερο όσοι γεννήθηκαν μετά το 1990;

Το φαινόμενο δεν είναι τυχαίο, αλλά φαίνεται να έχει ρίζες που εκτείνονται δεκαετίες πίσω. Η αύξηση στον καρκίνο του παχέος εντέρου σε νεαρούς ενήλικες καταγράφεται ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του ’90, με ετήσιο ρυθμό 1–2%.

Σήμερα, οι αριθμοί προκαλούν δέος:

·         Τα άτομα που γεννήθηκαν μετά το 1990 διατρέχουν διπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του παχέος εντέρου.

·         Ο κίνδυνος για καρκίνο του ορθού είναι τετραπλάσιος σε σχέση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του 1950.

·         Αν και οι περισσότερες διαγνώσεις αφορούν την ηλικιακή ομάδα 40–49, η πιο απότομη άνοδος παρατηρείται στις ηλικίες των 20 και 30 ετών.

Πέρα από τα γονίδια: Το αίνιγμα των περιβαλλοντικών παραγόντων

Εύλογα γεννάται το ερώτημα: Φταίνε τα γονίδια ή ο τρόπος ζωής μας; Η απάντηση είναι σύνθετη. Αν και το 15–30% των περιπτώσεων οφείλεται σε κληρονομικές μεταλλάξεις (όπως το σύνδρομο Lynch), αυτό το ποσοστό δεν επαρκεί για να εξηγήσει τη μαζική αύξηση των κρουσμάτων.

Παραδόξως, ούτε οι κλασικοί παράγοντες κινδύνου (παχυσαρκία, κάπνισμα, αλκοόλ, καθιστική ζωή) δίνουν την πλήρη εικόνα. Πολλοί νέοι ασθενείς είναι άτομα με φυσιολογικό βάρος, αθλητικά και με προσεγμένη διατροφή. Αυτό οδηγεί τους ερευνητές στο συμπέρασμα ότι «κάτι άλλο» στο σύγχρονο περιβάλλον λειτουργεί ως καταλύτης.

Το μικροβίωμα και ο ρόλος του βακτηρίου E. coli

Μια από τις πιο υποσχόμενες έρευνες εστιάζει στο εντερικό μικροβίωμα. Φαίνεται πως η ισορροπία των βακτηρίων στο έντερό μας παίζει καθοριστικό ρόλο. Συγκεκριμένα, το βακτήριο E. coli που παράγει την τοξίνη colibactin εντοπίζεται τρεις φορές συχνότερα σε ασθενείς κάτω των 40 ετών.

Η colibactin είναι μια επικίνδυνη γονιδιοτοξική ουσία που «επιτίθεται» στο DNA των κυττάρων του εντέρου, προκαλώντας μεταλλάξεις. Το πιο ανησυχητικό; Το βακτήριο αυτό φαίνεται να εγκαθίσταται στον οργανισμό ήδη από την παιδική ηλικία, πιθανώς λόγω της δυτικού τύπου διατροφής που είναι φτωχή σε φυτικές ίνες.

Η «σιωπηλή» άνοδος του καρκίνου του παγκρέατος στις γυναίκες

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στον καρκίνο του παγκρέατος, ο οποίος αποτελεί πλέον τον τέταρτο συχνότερο καρκίνο πρώιμης έναρξης παγκοσμίως. Η αύξηση είναι ιδιαίτερα έντονη στις νεαρές γυναίκες, και η διάγνωση σε ηλικίες 30 ή 40 ετών είναι συχνά μεταστατική, προκαλώντας τεράστιο κοινωνικό και ψυχολογικό σοκ, καθώς η πρόγνωση παραμένει δύσκολη.

Έγκαιρη διάγνωση: Η μόνη ασπίδα προστασίας

Η νεαρή ηλικία δεν εγγυάται καλύτερη επιβίωση. Αντιθέτως, σε ασθενείς κάτω των 35 ετών, η νόσος είναι συχνά πιο επιθετική.

Τι μπορούμε να κάνουμε;

1.      Προσυμπτωματικός έλεγχος: Η σύσταση για κολονοσκόπηση έχει ήδη κατέβει στα 45 έτη για τον γενικό πληθυσμό.

2.      Επαγρύπνηση για συμπτώματα: Αλλαγές στις κενώσεις, αίμα, ανεξήγητος πόνος ή απώλεια βάρους δεν πρέπει να αγνοούνται, ανεξαρτήτως ηλικίας.

3.      Νέες τεχνολογίες: Αναμένονται με ενδιαφέρον οι εξετάσεις αίματος πολλαπλής ανίχνευσης καρκίνου (MCED), αν και δεν είναι ακόμη διαθέσιμες για ευρεία χρήση.

Με μια ματιά: Τι πρέπει να γνωρίζετε

·         Η ηλικία δεν είναι ασπίδα: Οι καρκίνοι του γαστρεντερικού (παχύ έντερο, πάγκρεας, στόμαχος κ.ά.) αυξάνονται ραγδαία σε άτομα κάτω των 50 ετών, με την ηλικιακή ομάδα των 20 και 30 να εμφανίζει την πιο απότομη άνοδο.

·         Πέρα από τα γονίδια: Μόνο το 15-30% των περιπτώσεων οφείλεται σε κληρονομικότητα. Το υπόλοιπο ποσοστό φαίνεται να συνδέεται με περιβαλλοντικούς παράγοντες και το σύγχρονο τρόπο ζωής.

·         Ο ρόλος του μικροβιώματος: Η έκθεση στο τοξικό βακτήριο E. coli (colibactin) από την παιδική ηλικία, λόγω διατροφής φτωχής σε φυτικές ίνες, φαίνεται να προκαλεί μεταλλάξεις στο DNA του εντέρου.

·         Ιδιαίτερη προσοχή στις γυναίκες: Παρατηρείται ανησυχητική αύξηση του καρκίνου του παγκρέατος σε νεαρές γυναίκες, συχνά με διάγνωση σε προχωρημένο στάδιο.

·         Η πρόληψη σώζει ζωές: Ο προσυμπτωματικός έλεγχος (κολονοσκόπηση) προτείνεται πλέον από τα 45 έτη. Μην αγνοείτε συμπτώματα όπως επίμονο πόνο, αίμα ή αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου, όποια και αν είναι η ηλικία σας.

 Αλλάζοντας την αντίληψη για τον καρκίνο

Είναι επιτακτική ανάγκη να καταρριφθεί ο μύθος ότι ο καρκίνος του γαστρεντερικού αφορά μόνο τους ηλικιωμένους. Η ενημέρωση του κοινού, η επένδυση στην έρευνα για νέους βιοδείκτες και η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών από την παιδική ηλικία είναι τα μοναδικά όπλα μας απέναντι σε αυτή τη νέα υγειονομική πρόκληση.