Άμεση ανάλυση: Στο μυαλό του Ντόναλντ Τραμπ- Παραπλανητική αποκλιμάκωση για το Ιράν;

Η πρόσφατη ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ για την κατάσταση στο Ιράν επανέφερε στο προσκήνιο ένα από τα πιο σύνθετα και επικίνδυνα ερωτήματα της τρέχουσας γεωπολιτικής συγκυρίας: πρόκειται για μια πραγματική στροφή προς τον ρεαλισμό και την αποκλιμάκωση, ή για ένα γνώριμο προοίμιο αιφνιδιαστικών στρατιωτικών κινήσεων; Σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή παραμένει εύθραυστη, οι λέξεις του Αμερικανού προέδρου δεν λειτουργούν απλώς ως δηλώσεις πολιτικής πρόθεσης, αλλά ως σήματα προς πολλαπλούς αποδέκτες – συμμάχους, αντιπάλους και αγορές.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Τραμπ δήλωσε δημόσια ότι η Ουάσινγκτον έχει λάβει πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες δεν υπάρχει σχέδιο εκτελέσεων διαδηλωτών στο Ιράν, προσθέτοντας ότι «οι δολοφονίες έχουν σταματήσει».

Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να παρακολουθούν στενά την κατάσταση πριν λάβουν οποιαδήποτε απόφαση για χρήση βίας. Η διατύπωση αυτή, προσεκτικά αμφίσημη, αφήνει ανοιχτό κάθε ενδεχόμενο: ούτε δεσμεύει σε αποκλιμάκωση ούτε προαναγγέλλει σύγκρουση.

• Τα δεδομένα από το εσωτερικό του Ιράν φαίνεται, τουλάχιστον προσώρας, να επιβεβαιώνουν εν μέρει αυτή την εικόνα. Οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις έχουν ουσιαστικά υποχωρήσει, ιδίως στα μεγάλα αστικά κέντρα, ενώ οι ιρανικές αρχές δηλώνουν ότι η κατάσταση βρίσκεται υπό πλήρη έλεγχο. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι «επικρατεί ηρεμία» και ότι το κράτος αντιμετώπισε «τρομοκρατικά στοιχεία και όχι ειρηνικούς διαδηλωτές», αποδίδοντας μάλιστα τα επεισόδια σε ισραηλινή συνωμοσία με στόχο την εμπλοκή των ΗΠΑ σε πόλεμο.

Είναι γεγονός ότι τις τελευταίες ημέρες δεν καταγράφονται αξιόπιστες αναφορές για νέες εκτεταμένες κινητοποιήσεις. Ούτε δυτικά πρακτορεία ειδήσεων ούτε φιλοαντιπολιτευόμενες ιρανικές πηγές κάνουν λόγο για νέα κύματα διαμαρτυριών. Μοναδική εξαίρεση αποτελούν πληροφορίες που διακινούνται σε ισραηλινά μέσα, με αναφορές σε κουρδικές οργανώσεις για κατάληψη βάσης των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης κοντά στα σύνορα με το Ιράκ – πληροφορίες που δεν έχουν επιβεβαιωθεί.

Η καταστολή των διαδηλώσεων, με χρήση πραγματικών πυρών από την αστυνομία και τους Φρουρούς της Επανάστασης, φαίνεται πως ανέκοψε τη δυναμική της εσωτερικής αμφισβήτησης. Σε αυτό το πλαίσιο, η έμμεση αναγνώριση της «σταθεροποίησης» από τον ίδιο τον Τραμπ αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.

Αν οι διαδηλώσεις είχαν οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση του καθεστώτος, οι αμερικανικές απειλές για στρατιωτική δράση πιθανότατα θα ήταν περιττές. Το γεγονός ότι τέτοιες απειλές διατυπώθηκαν όταν η Τεχεράνη έδειχνε να ανακτά τον έλεγχο, υποδηλώνει μια στρατηγική πίεσης και όχι απλώς ανθρωπιστική ανησυχία.

• Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση περιφερειακών δρώντων. Σύμφωνα με δυτικούς διπλωματικούς κύκλους, ακόμη και χώρες που παραδοσιακά αντιτίθενται στην ιρανική πολιτική, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ, εκφράζουν επιφυλάξεις για ένα εξωτερικό πλήγμα. Ο βασικός φόβος είναι ότι μια αμερικανική ή ισραηλινή επίθεση θα μπορούσε να συσπειρώσει την ιρανική κοινωνία γύρω από το καθεστώς, ενισχύοντας τους σκληροπυρηνικούς κύκλους και αποδυναμώνοντας κάθε εσωτερική αντιπολίτευση.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι δύο σαουδαραβικές πηγές δήλωσαν στο AFP ότι η Σαουδική Αραβία έχει ενημερώσει το Ιράν ότι δεν θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθεί ο εναέριος χώρος ή το έδαφός της σε οποιαδήποτε πιθανή στρατιωτική δράση των ΗΠΑ εναντίον της.

Και όμως, η ιστορική εμπειρία με τον Τραμπ επιβάλλει προσοχή. Η τακτική της παραπλανητικής αποκλιμάκωσης δεν είναι καινούργια. Δηλώσεις του τύπου «η κατάσταση είναι υπό έλεγχο» ή «παρακολουθούμε τις εξελίξεις» έχουν στο παρελθόν προηγηθεί αιφνιδιαστικών ενεργειών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσαν προηγούμενες εξελίξεις στην περιοχή, όταν καθησυχαστικά μηνύματα προηγήθηκαν ξαφνικών στρατιωτικών κινήσεων.

• Το συμπέρασμα είναι ότι η παρούσα ρητορική δεν συνιστά ούτε σαφή εγκατάλειψη της στρατιωτικής επιλογής ούτε βέβαιη προετοιμασία επίθεσης. Αντιθέτως, εντάσσεται σε μια στρατηγική ελεγχόμενης ασάφειας, με στόχο να κρατηθεί η Τεχεράνη σε κατάσταση διαρκούς πίεσης, ενώ ταυτόχρονα αποφεύγεται –προς το παρόν– η άμεση κλιμάκωση.

Η απάντηση του Ιράν, ωστόσο, δείχνει ότι το παιχνίδι των προειδοποιήσεων συνεχίζεται. Η Τεχεράνη έχει ήδη διαμηνύσει σε γειτονικές χώρες που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις ότι θα αποτελέσουν στόχο σε περίπτωση επίθεσης. Το μήνυμα είναι σαφές: οποιαδήποτε σύγκρουση δεν θα είναι περιορισμένη, αλλά θα έχει περιφερειακές συνέπειες.

Σε τελική ανάλυση, η ρητορική Τραμπ λειτουργεί λιγότερο ως ένδειξη ειρήνευσης και περισσότερο ως δοκιμή ορίων. Το αν πρόκειται για προσγείωση στον ρεαλισμό ή για προπέτασμα καπνού πριν από μια απρόβλεπτη κίνηση, θα εξαρτηθεί όχι μόνο από την Ουάσινγκτον, αλλά και από το αν η Τεχεράνη θα επιλέξει τη σιωπηλή σταθεροποίηση ή μια νέα φάση αντιπαράθεσης. Σε κάθε περίπτωση, η περιοχή παραμένει σε επικίνδυνη ισορροπία, όπου οι λέξεις μπορεί να αποδειχθούν εξίσου καθοριστικές με τα όπλα.