Ιράν: Η σκληρή ρητορική από ΗΠΑ-Ισραήλ και το δίλημμα της επέμβασης

Σε μια συγκυρία όπου η Μέση Ανατολή παραμένει εύφλεκτη και οι γεωπολιτικές ισορροπίες δοκιμάζονται διαρκώς, το Ιράν βρίσκεται εκ νέου στο επίκεντρο διεθνών πιέσεων, με φόντο τις συνεχιζόμενες εσωτερικές διαμαρτυρίες, την αιματηρή καταστολή από τις αρχές και την αυξανόμενη ανησυχία της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ για πιθανές περιφερειακές επιπτώσεις. Οι προειδοποιήσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι προσεκτικές αλλά σαφείς πολιτικές τοποθετήσεις του Ισραήλ και η αναβάθμιση της στρατιωτικής ετοιμότητας δημιουργούν ένα σκηνικό έντασης, στο οποίο όλες οι πλευρές δηλώνουν ότι παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, χωρίς ωστόσο να έχουν περάσει –τουλάχιστον προς το παρόν– το κατώφλι της άμεσης επέμβασης.

Σπύρος Σιδέρης

Ο Λευκός Οίκος και το φάσμα των επιλογών

Οι διαδηλώσεις στο Ιράν, που εισέρχονται πλέον στην τρίτη εβδομάδα, έχουν προκαλέσει σκλήρυνση της ρητορικής από την αμερικανική πλευρά.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα αμερικανικών μέσων, ο Ντόναλντ Τραμπ ενημερώνεται συστηματικά από ανώτατους αξιωματούχους της κυβέρνησής του για ένα ευρύ φάσμα επιλογών: από οικονομικές κυρώσεις και κυβερνοεπιχειρήσεις, έως σενάρια στρατιωτικής πίεσης περιορισμένης κλίμακας.

Παρά ταύτα, δεν έχει ληφθεί καμία τελική απόφαση, με το επιτελείο του Λευκού Οίκου να εμφανίζεται διχασμένο ανάμεσα στην ανάγκη διατήρησης της αποτρεπτικής αξιοπιστίας και στον φόβο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Το ισραηλινό μήνυμα: στήριξη στους Ιρανούς, αλλά χωρίς άμεση εμπλοκή

Στο Ισραήλ, οι εξελίξεις στο Ιράν παρακολουθούνται με ιδιαίτερη προσοχή. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η κυβέρνησή του παρακολουθεί «στενά» την κατάσταση, ενώ έχει εκφράσει στήριξη σε αυτό που περιγράφει ως «αγώνα του ιρανικού λαού για ελευθερία».

Παράλληλα, ωστόσο, οι ισραηλινές αρχές αποφεύγουν οποιαδήποτε δημόσια ένδειξη άμεσης εμπλοκής, περιοριζόμενες σε πολιτικές δηλώσεις και σε αυξημένη αμυντική ετοιμότητα.

«Υψηλή επιφυλακή» και ο φόβος των αλυσιδωτών αντιδράσεων

Η ισραηλινή στρατιωτική ηγεσία έχει επιβεβαιώσει ότι οι ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται σε υψηλό επίπεδο επιφυλακής, ενόψει του ενδεχομένου μια αμερικανική κίνηση κατά της Τεχεράνης να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην περιοχή.

Παρά ταύτα, Ισραηλινοί αξιωματούχοι τονίζουν ότι οι εσωτερικές εξελίξεις στο Ιράν συνιστούν πρωτίστως εσωτερική υπόθεση, επισημαίνοντας ότι οποιαδήποτε απρόβλεπτη εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει την ασφάλεια του Ισραήλ, κυρίως μέσω αντιποίνων ή ενεργοποίησης περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης.

Το δίλημμα της Ουάσιγκτον: πίεση χωρίς γενικευμένη σύγκρουση

Στην Ουάσιγκτον, το βασικό δίλημμα παραμένει ανοιχτό: πώς μπορεί να ασκηθεί ουσιαστική πίεση στο ιρανικό καθεστώς χωρίς να οδηγηθεί η κατάσταση σε μια ευρύτερη σύγκρουση. Σύμφωνα με αναλύσεις αμερικανικών εφημερίδων, μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται περιλαμβάνονται στοχευμένα μέτρα κατά προσώπων και μηχανισμών ασφαλείας που συνδέονται με την καταστολή, καθώς και ενίσχυση της ψηφιακής και επικοινωνιακής υποστήριξης προς αντικαθεστωτικές φωνές. Ωστόσο, αρκετοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι μια απρόσεκτη κίνηση θα μπορούσε να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, συσπειρώνοντας την ιρανική κοινή γνώμη γύρω από το καθεστώς.

Τραμπ: «έτοιμοι να βοηθήσουμε», χωρίς χερσαία εμπλοκή

Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υιοθετήσει έναν τόνο που συνδυάζει ρητορική στήριξης προς τους διαδηλωτές με σαφείς προειδοποιήσεις προς την ιρανική ηγεσία. Σε δημόσιες παρεμβάσεις του έχει τονίσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες «είναι έτοιμες να βοηθήσουν», αποφεύγοντας ωστόσο να προσδιορίσει τη μορφή αυτής της βοήθειας.

Παράλληλα, έχει καταστήσει σαφές ότι δεν εξετάζεται αποστολή χερσαίων δυνάμεων, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οποιαδήποτε ενέργεια θα ήταν ασύμμετρη και περιορισμένη.

Επικέντρωση στην προετοιμασία: το σήμα του Εγιάλ Ζαμίρ

Στο ισραηλινό πολιτικό σύστημα, οι συζητήσεις επικεντρώνονται κυρίως στην προετοιμασία και όχι στην πρωτοβουλία.

Ο αρχηγός του γενικού επιτελείου Εγιάλ Ζαμίρ έχει υπογραμμίσει ότι ο στρατός εργάζεται σε «καινοτόμα σενάρια» για την αντιμετώπιση ενδεχόμενων απειλών, χωρίς να συνδέει άμεσα τις ιρανικές διαμαρτυρίες με συγκεκριμένο κίνδυνο για το Ισραήλ.

Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: επαγρύπνηση χωρίς βιασύνη.

Κογκρέσο και πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών, αυξάνονται οι πολιτικές φωνές που δηλώνουν ανοιχτά τη στήριξή τους στους Ιρανούς διαδηλωτές.

Μέλη του Κογκρέσου, τόσο από το Δημοκρατικό όσο και από το Ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο, ζητούν τον τερματισμό της καταστολής και την απόδοση ευθυνών, αν και διαφωνούν ως προς τα μέσα πίεσης που θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν.

«Μάχη νεύρων» και στρατηγική αναμονής

Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η παρούσα φάση θυμίζει μια «μάχη νεύρων». Από τη μία πλευρά, η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να επαναφέρει τον έλεγχο μέσω φόβου και καταστολής.

Από την άλλη, οι διαδηλωτές επιδιώκουν να διατηρήσουν την πίεση, ελπίζοντας σε ρωγμές στο εσωτερικό του συστήματος. Οι εξωτερικοί παίκτες, Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ, κινούνται προσεκτικά ανάμεσα στη στήριξη, την αποτροπή και τον φόβο μιας ανεξέλεγκτης ανάφλεξης.

Προς το παρόν, όλα δείχνουν ότι η στρατηγική που διαμορφώνεται είναι αυτή της αναμονής, με όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά.

Το ερώτημα δεν είναι αν η κατάσταση στο Ιράν θα επηρεάσει την περιφερειακή σταθερότητα, αλλά πότε και με ποιον τρόπο – και αν οι ισορροπίες θα αντέξουν πριν η πίεση μετατραπεί σε απόφαση.