ΕΛ.ΑΣ και παραβατικότητα: Τα στοιχεία που καταδεικνύουν το μεγάλο πρόβλημα

Το περιστατικό με την Ελληνίδα αστυνομικό η οποία φέρεται να πυροβολεί στον αέρα κατά τη διάρκεια γιορτής είναι το πρώτο που αφορά πιθανή παραβατικότητα ενστόλου μέσα στο 2026. Προφανώς τα στελέχη των σωμάτων ασφαλείας είναι άνθρωποι και έχουν δικαίωμα στο λάθος, ακόμα και στην…παραβατικότητα.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ωστόσο τα στοιχεία δείχνουν ότι οι πάσης φύσεως παραβατικές συμπεριφορές των αστυνομικών τείνουν να πάρουν χαρακτηριστικά… μονιμότητας χωρίς φυσικά να αφορούν την πλειοψηφία των ανθρώπων που φορούν στολή και εργάζονται για την ΕΛΑΣ.

Περί βίας

Τα φαινόμενα αστυνομικής βίας είναι αλήθεια ότι αποτελούν στίγμα. Η Επιτροπή κατά των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης (CPT) και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ) καταγράφουν συστηματικά προβλήματα, ενώ ελληνικές αρχές όπως η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) επισημαίνουν ακατάλληλες συνθήκες σε αστυνομικά τμήματα.

Πέρα όμως από αυτό το γενικό συμπέρασμα υπάρχουν και πιο “ειδικές” παρατηρήσεις.

Η Ελλάδα έχει καταδικαστεί επανειλημμένα από το ΕΔΔΑ για παραβιάσεις άρθρων 2 και 3 της ΕΣΔΑ (δικαίωμα στη ζωή και απαγόρευση βασανιστηρίων), με αποζημιώσεις άνω των 28 εκατ. ευρώ στη δεκαετία 2011-2021 μόνο για αστυνομική βία.

Το 2024 καταγράφηκαν νέες καταδίκες για παρόμοιες συμπεριφορές αστυνομικών, ενώ εκκρεμούν δεκατέσσερις προσφυγές για βασανιστήρια από το 2016-2020. Η ατιμωρησία είναι επίσης ένα χαρακτηριστικό που εντείνει το φαινόμενο.

Ακόμα όμως και πιο παλιά, η κατάσταση δεν ήταν καλύτερη, ίσα-ίσα θα έλεγε κανείς. Το Δίκτυο Καταγραφής Ρατσιστικής Βίας (RVRN) κατέγραψε εμπλοκή ενστόλων σε 3% περιστατικών ρατσιστικής βίας, κυρίως κατά μεταναστών. Από το 2004 έως το 2008 έγιναν 329 καταγγελίες αστυνομικής αυθαιρεσίας, ερευνήθηκαν 264 πειθαρχικά και μόλις 132 ποινικά. Αυτοί που τελικά αποτάχθηκαν από το σώμα ήταν ελάχιστοι.

Τι έγινε το 2025

Μέσα στο έτος που μας πέρασε τα περιστατικά αστυνομικής αυθαιρεσίας που έφτασαν σε επίπεδα βαθιάς διαφθοράς δεν ήταν λίγα.

Στα τέλη Ιανουαρίου 2025, αποκαλύφθηκε δίκτυο προστασίας οίκων ανοχής και παράνομων καζίνο στην Αθήνα, με τέσσερις αστυνομικούς από το Τμήμα Ασφαλείας Κολωνού υπό έρευνα για συνεργασία με μαφιόζους, χρήση βάσεων δεδομένων για έλεγχο ερευνών και λήψη χρημάτων. Το ίδιο τμήμα εμπλέκεται σε παλαιότερα σκάνδαλα της Ελληνικής Μαφίας (2015-2017) και άρνηση καταγραφής καταγγελίας για trafficking ανηλίκου.

Τον Οκτώβριο του 2025, το ΕΔΔΑ καταδίκασε την Ελλάδα για ακατάλληλες συνθήκες κράτησης αλλοδαπού αιτούντος άσυλο στο Α.Τ. Κολωνού για 2,5 μήνες, παραβιάζοντας το άρθρο 3 ΕΣΔΑ (απαγόρευση απάνθρωπης μεταχείρισης).

Τέλος, το Γραφείο Θεμελιωδών Ελευθεριών και Δημοκρατικών Ιδρυμάτων της Οργάνωσης για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη ανέφερε περιστατικά αστυνομικής βίας με ρατσιστική/ξενοφοβική προκατάληψη κατά  μεταναστών και ιδιαίτερα ανηλίκων το 2025.

Δεν είναι προφανώς τυχαίο ότι η γνωστή εγκληματολόγος Αναστασία Τσουκαλά εξέδωσε το 2024 βιβλίο (από τις εκδόσεις “Τόπος”) στο οποίο αναλύει την αστυνομική βία ως συστημικό πρόβλημα της ελληνικής κοινωνίας.

Είναι χαρακτηριστικά ότι η συγγραφέας εξετάζει αναλυτικά στο βιβλίο της συνολικά 136 καταγεγραμμένα περιστατικά αστυνομικής βίας κατά δημοσιογράφων, δικηγόρων και άλλων πολιτών.

Ένα από τα κύρια συμπεράσματά της δείχνει ότι η βία δεν είναι μεμονωμένη αλλά διαιωνίζεται λόγω των αμοιβαίων εξουσιαστικών σχέσεων, με έμφαση στο γεγονός ότι οι πειθαρχικές διερευνήσεις συνήθως δεν ολοκληρώνονται και ότι υπάρχει πολιτική και νομική αταξία που επιδεινώνει την κατάσταση.